حالىقتىڭ ساياسي مادەنيەتىنىڭ وسكەنىن كورسەتتى

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ حاتشىسى باقىت مەلدەشوۆپەن سۇحبات – باقىت سارسەنباي ۇلى, قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك ساي­لاۋى مارەسىنە جەتىپ, قورىتىن­دىسى دا جاريا ەتىلدى. ساي­لاۋشىلار داۋىس بەرۋدە اسا بەلسەندىلىك تانىتقانىنا كۋا بول­دىق. مۇنى اسا ءبىر قۋانىشتى ءجايت دەپ باعالاساق كەرەك. – ءوزىڭىز ايتىپ وتكەندەي, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋى  اياقتالدى. رەسپۋبليكا بويىنشا تىزىمگە ەنگىزىلگەن سايلاۋشىلاردىڭ داۋىس بەرۋگە كەلۋى 89, 99 پايىزدى قۇرادى. بۇل – اسا جوعارى كور­سەتكىش. وسىلايشا سايلاۋ­شى­لار داۋىس بەرۋگە بەلسەنە قاتىسىپ, ءوز تاڭداۋلارىن جاسادى. ەلەكتورات­تىڭ اسا بەلسەندىلىك تانىتۋى, مەنىڭ ويىمشا, مىنا فاكتورلارعا بايلانىستى. بىرىنشىدەن, ەلىمىز ءتا­ۋەل­سىزدىك العاننان بەرگى 20 جىلعا جۋىق ۋاقىت ىشىندە ءبىزدىڭ حال­قىمىز سايلاۋ ينستيتۋتتارى ار­قىلى مەملەكەتتىك بيلىكتى جۇزەگە اسىرۋعا قاتىسۋ بارىسىندا ۇلكەن تاجىريبەلەر جيناقتادى. ەكىنشىدەن, جىل وتكەن سايىن تۇرعىن­داردىڭ ساياسي سانا-سەزىمى مەن ساياسي مادەنيەتىنىڭ دەڭگەيى وسە ءتۇستى. ۇشىنشىدەن, پرەزيدەنتتىككە كان­­دي­داتتار جانە ولاردىڭ ساي­لاۋالدى شتابتارى بۇقارالىق اق­پارات قۇرالدارى ارقىلى وزدەرىنىڭ ۇگىت جۇمىستارىن وركەنيەتتى تۇردە جۇرگىزدى. ولار سونداي-اق سايلاۋ­شىلارمەن كوپتەگەن كەزدەسۋلەر ءوت­كىزدى. مىنە, وسى جايلار سايلاۋ­شىلاردىڭ داۋىس بەرۋگە بەلسەندى قاتىسۋىنا وڭ اسەر ەتتى. ءتورتىن­شىدەن, ورتالىق سايلاۋ كوميس­سياسى وزىق اقپاراتتىق تەحنولو­گيالاردى پايدالانا وتىرىپ, كوپ­شىلىك اقپاراتتىق جانە جۇمىل­دىرۋ جۇمىستارىن ويداعىداي ءجۇ­زەگە اسىردى. بۇل جەردە ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان جاستاردى سايلاۋعا كوپتەپ تارتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلعانىن اتاپ وتپەكپىن. سونىمەن قاتار, ۇيىمداستىرۋ جانە جۇمىلدىرۋ شارالارى جەرگىلىكتى جەرلەردەگى اۋماقتىق جانە ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسيالارىندا دا تابىستى جۇرگىزىلدى. بەسىنشىدەن, سايلاۋشىلاردىڭ بەلسەندىلىگىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە بولۋى تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى كەزەڭدەردە حالقى­مىزدىڭ ءوز ەلىنىڭ بولاشاقتا ءور­كەن­دەۋىنە دەگەن شىنايى سەنىمدىلىگى بەرىك ورنىققانىندا جاتىر. ءويت­كەنى, ەل كونستيتۋتسياسىندا اتاپ كورسەتىلگەنىندەي, پرەزيدەنت – حالىق پەن مەملەكەتتىك بيلىك ءبىر­لىگىنىڭ, ازاماتتار قۇقىعى مەن بوس­تاندىعىنىڭ كەپىلى جانە سيمۆولى بولىپ تابىلادى. – ال شەت مەملەكەتتەردەگى قازاقستان ازاماتتارىنىڭ دا­ۋىس بەرۋگە كەلۋى قانداي دەڭگەيدە بولدى؟ – شەت ەلدەردەگى قازاقستان ازاماتتارىنىڭ كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا داۋىس بەرۋ ۇدە­رىسى 35 شەت ەلدە جۇزەگە اسىرىلدى. ولاردىڭ دا داۋىس بەرۋگە كەلۋ ناتيجەسى جالپى رەسپۋبليكا­داعى­داي جوعارى بولدى. – سايلاۋ كۇنى داۋىس بەرۋ ۇدەرىستەرىن باقىلاۋعا ەلىمىزدەگى ساياسي پارتيالاردىڭ بارلى­عى­نان بايقاۋشىلار قاتىستى ما؟ – سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە داۋىس بەرۋ مەن داۋىستاردى ساناۋ بارى­سىن بايقاۋدى جالپى سانى 30 266 ادام جۇرگىزدى. ونىڭ ىشىندە كاندي­دات­تاردىڭ سەنىم بىلدىرىلگەن ادام­دارى – 9 417, شەت مەملەكەتتەردىڭ, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ بايقاۋ­شىلارى مەن شەتەلدىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى – 1 212 ساياسي پارتيالاردىڭ بايقاۋ­شىلارى – 12 828, قوعامدىق بىرلەستىكتەر مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم­داردىڭ بايقاۋشىلارى – 6 212, ال رەسپۋبليكالىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ 597 وكىلى بار. سايلاۋدى بايقاۋعا ەلىمىزدەگى ساياسي پارتيالاردىڭ بايقاۋشى­لارى دا بەلسەنە قاتىستى. مىسالى, «اق جول» دەموكراتيالىق پارتيا­سىنىڭ – 46, «نۇر وتان» حدپ-نىڭ – 9 774, قازاقستان كوممۋنيستىك پار­تياسىنىڭ – 291, قازاقستان پا­تريوتتارى پارتياسىنىڭ – 1 073, «اۋىل» پارتياسىنىڭ – 224, «رۋحانيات» پارتياسىنىڭ – 168, قازاق­ستان كوممۋنيستىك حالىق پارتيا­سىنىڭ – 372, «ادىلەت» دەمو­كرا­تيا­لىق پارتياسىنىڭ – 60, «ازات» دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ – 168 جانە جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەمو­كراتيالىق پارتياسىنىڭ – 652 بايقاۋشىسى ەلىمىزدىڭ بارلىق اي­ماقتارىندا سايلاۋ كۇنگى ۇدەرىس­تەردى باقىلاپ وتىردى. – باقىت سارسەنباي ۇلى, دا­ۋىس بەرگەن كۇن – 3 ساۋىردە ساي­لاۋ­شىلاردان بىرقاتار شاعىم تۇسكەنىنەن حاباردارمىز. بۇل شاعىمدار نە جايىندا بولدى؟ – ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى, سونداي-اق وبلىستىق, استانا مەن الماتى قالالىق سايلاۋ كوميس­سيالارى كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋىن «قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سىنداعى سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋ­تسيالىق زاڭ نورمالارىنا سايكەس وتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بار­لىق قاجەتتى شارالاردى قابىل­دادى. ورتالىق سايلاۋ كوميسسيا­سىنا 3 ءساۋىر كۇنى جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردان شاعىم تۇسكەن جوق. ال وبلىستىق, استانا جانە الماتى قالالىق سايلاۋ كوميسسيالارىنا داۋىس بەرۋ راسىمدەرىن بايقاۋدى ۇيىمداستىرۋعا قاتىستى 8 شاعىم تۇسكەن ەدى. ولاردىڭ بارلىعى دا جەدەل تۇردە جانە قولدانىستاعى زاڭنامالار اياسىندا قارالدى. – ەقىۇ/دياقب-نىڭ باي­قاۋ­شىلارى كەيبىر كەمشىلىك­تەر­دىڭ ورىن العانىن ايتىپ قالدى. – ەقىۇ/دياقب-نىڭ قازاق­ستاندا بۇعان دەيىن وتكىزىلگەن, ياعني 1999 جانە 2005 جىلدارداعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋلاردى, سونداي-اق 1999, 2004 جانە 2007 جىلدارداعى پارلامەنتتىك سايلاۋلاردى بايقاۋ قورىتىندىلارى بويىنشا 6 تۇپكىلىكتى ەسەبى بار. بۇل قۇجاتتار 161 ۇسىنىمنان تۇرادى. ولاردىڭ 54-ءى ءبىرىن-ءبىرى قايتالاعان. قالعان 107 ۇسىنىمنىڭ 68-ءى جۇزەگە اسى­رىلدى. قازاقستان تارابى بۇگىندە 19 قۇجاتتى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءمۇم­كىندىكتەرىن تالقىلاۋدا. ال 20 ۇسىنىمنىڭ قابىلدانۋى مۇمكىن ەمەس. ەقىۇ/دياقب-نىڭ وسى سايلاۋ بويىنشا دا بىرقاتار ەسكەرتپەلەرى مەن ۇسىنىستارى بولارى حاق. سايلاۋ وتكىزۋ – وتە كۇردەلى جۇمىس. سوندىقتان ءىشىنارا كەمشىلىكتەر بولۋى مۇمكىن. الايدا, ولار جالپى سايلاۋدى وتكىزۋ دەڭگەيىنە جانە ونىڭ قورىتىندىلارىنا كەرى اسەر ەتە المايدى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن ءاليسۇلتان قۇلانباي.