ءسابي كۇلكىسى ساقتالعان كىسى

تاشكەنتىڭىزدە تۇراتىن وزبەكتىڭ وبەك مىنەزدى ءمىنايى جازۋشىسى, ساتيرا سار­دا­رى, ازىلكەش ادەبيەتشىسى, اقجارما اۋ­دار­ماشى ناسىر فازىل اعاتايىم قاي­بىر جىلى پرەزيدەنتىمىزدىڭ بەيبىتشىلىك ءجا­نە رۋحاني كەلىسىم سىيلىعىن العالى الماتىعا كەلگەن. رەسپۋبليكا سارا­يىن­دا تاپسىرۋ سال­تاناتى بولعان. ناسىر اكانىڭ ميىعىن جىلى جىميىس تۇرتكەن. سىيلىق الماققا شىققاندا. تەلەديداردان كورىپ وتىرمىز. «اي, اينالايىن اعامىز بىردەڭە ويلاپ بارادى-اۋ», دەپ كۇبىرلەگەنىمىز سول-اق ەكەن, ناسىر فا­زىلىڭىز وڭ قالتاسىنان باكىسىن شى­عاردى. ەل­با­سىمىزعا ۇسىندى. سىي رەتىندە. ءسويتىپ تۇرىپ: «نۇرەكە, ءوزىڭىز بىلەسىز, باكى تارتۋ ەتكەندە ەگەسىنە ەپتەپ تيىن-تەبەن بەرەدى, ياعني ساتىپ الادى», – دەدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاپەلىمدە قالتاسىن قارا­عانى­مەن, تيىن-سيىن تاپپادى. قاسىن­داعى كىسىلەردەن الىپ بەرگەن. سول ساتتەگى ءسابي كۇلكىسى كوز الدى­مىز­دان كەتپەيدى. ەلباسىمىزدىڭ ۋىز كۇلكىسى. قالاي ساقتالعان دەسەڭىزشى. جا­رىقتىق اسەم اپامىز ايتۋشى ەدى. «اق­جۇرەك, اقجارىلقاپ ادامنىڭ بالا كەزدەگى ءسابي كۇلكىسى كەتپەيدى. قالىپ قويادى. ءسۇت كۇلكى, ءسابي كۇلكى كەز كەلگەن كىسىدە كەزدەسپەيدى», دەپ. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ ءسابي كۇل­كىسى, ءسۇت كۇلكىسى قاتتى قايران قالدىرعان سوندا. اسەم اپامىزدىڭ اڭگىمەسى ويى­مىزعا ورالعان. ناسىر فازىل كوكەمىزدى شىرايلى شىمكەنت شاھارىنىڭ تەمىر جول ۆوك­زالىنان قارسى العانبىز. وبلى­سى­مىز­دىڭ اكىمى وزبەكستاننىڭ كاتتا قالام­گەرى, حا­لىق جازۋشىسى ناسىر اكانى شىن پەيىلمەن قۇتتىقتاپ, شاپان جاپ­قان. «نۇ­رە­كەڭنىڭ بالاداي اڭقىلداپ كۇلگەنىن جا­نىنان, تۋرا قاسىنان كورىپ, قولىن الىپ بايقادىم, قانداي تازا كۇلكى؟! راحاتقا بولەندىم!» دەدى وزبەك پەن قازاق كوركەم ادەبيەتتەرىنىڭ ارا­سىنداعى التىن كوپىر اتانعان اۋدار­ماشى-سۋرەتكەر. ءتۇس اۋا تاشكەنتكە قاراي شىعارىپ سالاردا, وڭاشادا, قايتادان قالجىڭ­قوي­لى­عىنا باسىپ: «باۋىرىم, پرەزي­دەنت­تەرىڭىزدى ءبىر ساستىردىم, ءا؟ قالتا­سىندا اقشاسى جوق ەكەن عوي», – دەدى ناكەڭ. «ناسىر كوكە! قوجاناسىر بابا­مىز ەكە­ۋى­ڭىزگە ءبىر ءسوزدى بولعان جارا­سا­دى عوي», دەيمىز ءبىز دە قالىسقىمىز كەلمەي. تاعى بىردە تۇركيانىڭ تاماشا باس­شىسى, تامىلجىعان مەيىرىم يەسى تۇرعۇت ءوزال تۇركىستانعا كەلەتىن بولدى. ال­دىمەن شىمكەنت اۋەجايىنا ۇشاقپەن جەتىپ, ودان كەيىن تىكۇشاقپەن تارتادى ەكەن. وبلىس اكىمى اپپاراتىنىڭ ىشكى ساياسات بولىمىندەمىز. شىمكەنت اۋەجايىن­داعى كوكوراي شالعىنعا ەگىزقاتار كيىز ۇيلەر تىگىلگەن. اۋەلى اۋەجايىڭىزعا نۇر­سۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇشاعى كەلىپ قونعان. ءسال­دەن سوڭ تۇرعۇت ءوزال جەتكەن. ءوزالىڭىز ومىراۋىن اشقان كۇيى ارسالاڭداي ك ۇلىپ, جانارلارى جاساۋراپ, ءبىزدىڭ ەلباسى­مىز­دى ەنتەلەي كەلىپ قۇشاقتاعان. تۇرعۇت اعاسىنا اسىعا ۇم­تىلعان پرەزيدەنتى­مىزدىڭ ۋىز كۇلكىسىنە تاعى دا تاڭىرقاعان­بىز سوندا. تۇرعۇت ءوزالىڭىز اناۋ-مىناۋ رەسمي رايداعى قاتقىلداۋ پروتوكولدارعا ونشا مويىن­سۇنبايدى ەكەن. ومىراۋىن اشقان كۇيى, ولپى-سولپىلاۋ جۇرگەندەي سەزىلدى. الىس اۋىلىڭىزداعى اقكوڭىل اعا­ڭىز­دان اۋماي­دى-اۋ, اۋمايدى. اقجارقىن, كىرشىكسىز كۇلكىسى, ءسۇت كۇلكىسى ءبىزدىڭ ەلبا­سى­مىزدىڭ ءسابي كۇلكىسىمەن كەرەمەت كەلىسىپ, ۇيلەسىپ, ەكەۋىنىڭ ءازىل-قالجىڭ­دارى دا جاراسىپ, مارە-سارە بولىسقان. ءسال سال­قىن­داۋ كۇن كەنەت جىلىپ جونەلگەن. اي­نالا توڭىرەكتەگى اعاشتاردىڭ جاپى­راق­­تارى جالت-جۇلت ەتىپ, شۋاققا وران­عان. ءسال دوڭەستەۋ تۇستاعى شىرىن شى­رىشتان شىق مولدىرەي سىرعاناعان. بىلتىرعى كوكتەمنىڭ سوڭىنا تامان ءسىزدىڭ ءتىلشىڭىز «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ارنايى تاپسىرماسىمەن التاي وڭىرىنە ساپار شەككەن. تاسقىننىڭ ىزىمەن جۇرگەن. «قالباتاۋ قارعىنى», «تارباعاتاي تاعى­لىمى», «التايىمنان اينالدىم» دەگەندەي ماقالالار جازعان. سوندا عوي, 187 ءۇيى تاسقىنعا كەتكەن جانتىكەي اۋىلىنىڭ اق­جارقىن قىزى ايگۇل يمانعاليەۆا جا­نىن­داعى قىرىق جىگىتتەن قۇرالعان جا­ساققا قاراپ قويىپ: «سۋ تاسقىنى بولدى ەكەن دەپ, موينىنا سۋ كەتكەندەي كورىنەر جاسىق جاساق ەمەسپىز ءبىز. بۇرناعى كۇنى تەلەديداردان پرەزيدەنتىمىز سويلەدى. ك ۇلىمسىرەپ ايتتى. سول ءسابي كۇلكىسى سەنىمىمىزدى نىعايتتى. بۇگىن ۇكىمەت باس­شى­لارى, ءبىر توپ دەپۋتاتتار كەلە جاتىر. مەم­لەكەتىمىزدىڭ مەيىرىمى مەرەيىمىزدى تا­سىتىپ تۇر. تاسقىنعا توس­قىن دەگەن وسى!» – دەگەن جىگەرلەنىپ. «التايىمنان اي­نالدىم!» دەپ, قاتون­قاراعاي كەنتىن ارالاپ, جۇرەك شىركىنىڭىز اتقاقتاپ, بۇقتىر­مادان دا بەتەر بۇل­قىنىپ, شىڭعىستاي اۋىلىنداعى ورالحان بوكەي اعامىزدىڭ قارا شاڭىراعىنا دا جەتكەنبىز. اق­قايىڭدار تەربەلىپ, قارا­عايلار قالقايىپ, عاجايىپ جازۋشىنىڭ قو­ڭىر مۇڭعا وران­عان ءۇيىن قورشاپ تۇرىپتى. پرەزي­دەنتتىڭ ك ۇلىمسىرەگەندەگى كەلبەتى تۋرالى وراعاڭ دا جازىپ ەدى-اۋ. ەرتەرەكتە. «قازاق ادە­بيەتى» گازەتىندە. ءتۇ-ۋ التايدىڭ تۇكپىر تۇسىندا شىن­دىعاتاي مۇنارتادى. بەرىرەكتە ارشاتى اعاراڭدايدى. ءبىز بەرەل قورعانى قاز­بالارىنىڭ ورنىن ارالاپ ءجۇرمىز. وسىدان ەكى مىڭ بەس ءجۇز جىل بۇرىن جەر­لەنگەن ساق كوسە­مى­نىڭ جانە ءبىر ايەلدىڭ دەنەلەرى, ەتى تۇك تە بۇزىل­ماعان تۇتاس جىلقى تابىلعان. كەلىمسەكتەر توناماعاندا عوي, تالاي دۇنيە­لەر ماعلۇمدانار ەدى-اۋ. «ەلباسىمىز بۇل جەردىڭ تۇپكى تاريحى, ساق زامانى تۋرالى ءجيى ايتادى. بۇلانتى بۇلاعىنىڭ بويىنان قورىق-مۇراجاي سالىپ جاتىرمىز عوي پرە­زيدەنتىمىزدىڭ قامقورلىعىمەن», – دەيدى مۇز­تاۋىڭىزعا مىزباقپاي جەتە الاتىن سيرەكتەردىڭ ءبىرى ەرەن جۇما­عۇلوۆتاي ەرە­نىڭىز. ەرەن باتىرىڭىز دا ەلباسىنىڭ ەرەكشە كۇلكىسىنە كوبىرەك توقتالعان سوندا. وتكەن جىلىڭىزدىڭ كۇزىنە قاراتا اينالايىن ارالىڭىزدىڭ اينالاسىن ارالاپ, كوكارال بوگەتىن كورىپ قايتقانبىز. سوندا عوي, ەكىنشى كۇننىڭ ءتۇس الەتىندە ساعىم اراسىنان ساعىنىشتاي سارعايىپ, رايىم بەكىنىسى كورىنگەن. ءسال ارىرەكتەن قام­باش كولى قا­راۋىتقان. قوسجارداعى بالىق پيتومنيگىنە ايدىندى كولدىڭ ءبىر شەتى ءتيىپ تۇرىپتى. «مىنەكيىڭىز, بەس جىل بۇرىن اناۋ ايدىن ۇستىنە جاسالعان قالقىمادا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اڭگىمە ايتىپ, جانىنداعىلاردىڭ ءبارىن كۇلدىر­گەن. سوندا شە, رياسىز ريزا كۇلكىسى ءبارى­مىزدى تاڭدانتقان», – دەپ ەدى ارال اۋدا­نىنىڭ اكىمى ءناجمادين مۇساباەۆ مىرزا. جاقىندا عانا ەلباسىمىز تۇركى ءدۇ­نيەسىنىڭ تەكتى ءتورى تۇركىستاندا بولدى. تاپ جانىندا, تۋرا قاسىندا وتى­رىپ, ءسابي كۇلكىسىن, ۋىز جىميىسىن, ءسۇت كۇلكىسىن ءجا­نە كورىپ, جىلىنعانداي كۇي كەشتىك. تۇركىستان تاعىلىمى. تۇركىنىڭ تەكتى ءتورى. ازىرەت سۇلتان. ۇلى ۇعىمدار ۇلاعاتى قا­شان­نان-اق قاسيەتتى. قوجا احمەت ياساۋي بابامىز «ءوز دىنىڭدەگىنى دوس تۇت, وزگە دىندەگىنى دە دۇشپان تۇتپا», دەگەن. كوكتەمگى كوكتى ايالاپ, ءبىر تالىن دا جۇلماعان. ەل­باسى وسى جىلعى ناۋرىزدىڭ 11-ىندە وب­لىسقا جۇمىس ساپارى اياسىندا تۇركىس­تانداعى ەتنوگرافيالىق ورتالىقتا زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن جۇزدەسكەندە ياساۋيگە, ابايعا كوبىرەك توقتالدى. تاۋەل­سىزدىكتىڭ جاسامپاز جيىرما جىلىنداعى عاسىرعا تاتىرلىق جەتىستىكتەرگە, الداعى جيىرما جىلدىڭ باعدارلارىنا تالداۋ جاسادى. سول 11-ءشى ناۋرىزىڭىزدىڭ تاڭەرتەڭ­گىلىگى تالاي جۇرتتى تاڭىرقاتقانىن ايت­پاسقا بولماس, ءسىرا. كۇن تۇنەرىڭكىرەپ تۇر­عان. سۇرعىلت بۇلتتار تۇركىستان اسپا­نىن تورلاپ الىپتى. تۇندە عانا سىركىرەپ وتكەن جاڭبىردان شاھاردىڭ شاڭى باسى­لىپ, كەبەرسىگەن كەنەزەسى جىبىگەندەي كورىن­گەنىمەن, اۋا رايى جۋىق ارادا اشىل­مايتىنداي ەدى. ارداگەر اقساقالىمىز, اقىلمانىمىز جا­رىل­قاسىن ازىرەت­بەر­گەنوۆ: «كورەرسىڭدەر دە تۇرارسىڭدار, ەل­با­سى كەلگەن كەزدە كۇن شۋاعى شاشىراپ شىعا كەلەدى», دەدى. شى­نى­مەن-اق تاپ سولاي بولدى. پرەزيدەنتتىڭ تىكۇشاعى تۇركىستانعا قونعاننان-اق ازىرەت سۇلتان كۇمبەزدەرىن كۇن ساۋلەسى ايمالاي ءسۇيىپ, بۇلتتار ىدىراي جونەلگەن. «ءتۇر­كىستان­نىڭ 1500 جىلدىعىندا دا ءدال وسى­لاي بولعان» دەپ تاڭىرقاسادى جۇرت. ءيا-ءيا, 2000 جىلعى قوڭىرقاي كۇز-تۇعىن. ازىرەت سۇلتان كەسەنەسىنىڭ قارسى بەتىندە سان مىڭ ادام ساپقا ءتىزىلىپ, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز كەلەتىن جاققا كوز تىگەدى. اۋا رايى تىم تىمىر­سىق تارتىپ, اسپان تۇنە­رىپ, تۇما­نىتىپ تۇراتىن كۇندەر ەدى. توي كۇنى دە سولاي-تۇعىن. الايدا, سالدەن سوڭ ياساۋي كەسەنەسىنىڭ سول جاعىنان ەلباسى كورىندى. جا­نىندا تاۋەلسىزدىگىمىزدى تۇڭ­عىش تانى­عان تۇركيانىڭ پرەزيدەنتى بار. كەنەت كۇرەڭكەي بۇلتتار ىدىراپ, تۇنەرگەن تۇمان تەز سەيىلىپ, لەزدىڭ اراسىندا, دەپ-دەمدە كۇن ك ۇلىمدەپ, كۇزىڭىز كوكتەمگە اينالعانداي كۇي كەشكەنبىز... ەلباسى زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن سىر­لاسىپ وتىر. ناۋرىزدىڭ شۋاقتى كۇنى كۇ­لىم­دەيدى. پرەزيدەنت «مادەني مۇرا» باع­دارلاماسى بويىنشا اتقارىلعان ىزگى ىستەردىڭ ءبارى تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىق تو­يىنا تاتىمدى تارتۋ بولعانىن تىلگە تيەك ەتتى. ەلدەگى ەرەن جەتىستىكتەردىڭ ءمانى­سىنە تەرەڭىرەك وي جىبەرمەكتىڭ, قاراپايىم ادامدارعا, جاستارعا جەتە ۇعىندىر­ماق­تىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. كۇللى كەڭ-باي­تاق وتا­نىمىزداعى, ونىڭ ىشىندە وڭتۇستىك قا­زاقستان وبلىسىن­داعى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باع­دار­لامانىڭ, الەۋمەتتىك جوبالاردىڭ جۇيەلەنۋ بارىسىن باعام­دادى. زيالىلاردىڭ ءبىر توبىمەن بىرقاتار ماسەلەلەر ءتو­ڭىرەگىندە ويلاسۋعا كەلگەنىن ماعلۇم ەتتى. «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى اياسىن­داعى الۋان-الۋان ايشىقتى تىرلىكتەر تۋرا­سىندا, وزگە دە جاعداياتتار جايىندا التى ادام ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. جەتىنشى كەزەك بىزگە كەلدى. سوزدەن. ءبىز بيىلعى جولداۋداعى تىلگە قاتىستى قانات­تى قاعي­دالارعا ەكپىن تۇسىردىك. جولداۋدا ءتىل تۋرا­لى ارنايى ءبولىمنىڭ بولۋى ۇلتتىڭ رۋحىن كوتەرگەنى, نامىسىن نى­عايتقانى راس قوي. بۇعان دەيىن دە تالاي-تالاي تار كەزەڭدەر­دەن, تالايلى وتكەل­دەردەن كەمەڭگەرلىكپەن جول باستاپ وتكىز­گەن تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ءتىل تۋ­رالى ايتۋدايىن ايتىپ-اق, جاعدايدى جاساۋ­دايىن جاساپ-اق كەلەدى. قازاق تىلىندە 1200 بالاباقشا اشىلدى. 3900 مەكتەپ تەك قانا قازاق تىلىندە ءبىلىم بەرەدى. ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس تولى­عىمەن قازاق تىلىندە حابار تاراتاتىن «بالاپان» تەلە­ارناسى اشىلدى. قۇداي قالاسا, «قازاق­ستان» تەلەارناسى دا قىركۇيەكتەن باستاپ تولىعىمەن قازاق تىلىنە كوشپەكشى. «ءما­دەنيەت» تەلەارناسى قازاقشاعا باسى­مىراق كوڭىل بولمەكشى. ءبىر-ەكى ۇسىنىس تا بىلدىردىك. ەلباسىعا. مەملەكەتتىك قىزمەتكە قابىلداناتىن ادام­­دارعا مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ ءجونىن­دەگى تالاپتى كۇشەيتە تۇسكەن ءجون. «الەۋ­مەتتىك ماڭىزدى ادەبيەت» ءتىزىمى جاسالىپ, كوركەم ادەبيەت كىتاپتارىن شىعارۋ ەداۋىر جاقسارا ءتۇستى. وكىنىشكە قاراي, ولاردىڭ تارالىمى ەكى مىڭ دانانىڭ اينالاسىندا عانا. وڭتۇستىك قا­زاقستان وبلىسىنىڭ ءوزىن­دە جارتى مىڭعا جۋىق كىتاپحانا بار. الگى تيراج رەسپۋب­ليكاداعى كىتاپ­حا­نالاردىڭ وزىنە دە جەتپەي قالادى. مەكتەپتەر كىتاپ­حانالارىن قوس­پاعاندا. شىن­تۋايتىندا, ءتىلدىڭ قۇنارىن ارت­تىراتىن دا, كوركەي­تەتىن دە – كوركەم ادەبيەت. ايتپاقشى, ءبىز ءسوزىمىزدى بىلاي باستا­عانبىز: «قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى! ءوزىڭىز وتە جاقسى بىلەسىز, ءسىزدى كەرەمەت جاق­سى كورىپ, تەڭدەسسىز ءتانتى بولىپ وتكەن, ەرلىكتىڭ, ەلدىكتىڭ جىرشىسى, ماحاببات جىرشىسى اتانعان حالىق جازۋشىسى, مار­قۇم ءازىلحان نۇرشايىقوۆ اعامىز وسىن­دايدا وي-پىكىرىن قاعازدان قىراعاتتاي وقىپ جەتكىزەتىن. پەيىشتە نۇرى شال­قىسىن. ازە­كەڭنىڭ ءادىسىن شاكىرتى رەتىندە جالعاس­تىرىپ, جازعانىمدى وقيىن دەپ وتىرمىن». ءسوزىمىزدىڭ سوڭىندا «ءاز اعا­مىز شامامەن وسىلاي اياقتار ەدى» دەگەنبىز. ەلباسىمىز قايران قارانار قالام­گەرىمىز ءازىلحان نۇرشايىقوۆتى ءالسىن-ءالسىن تەبىرەنە ەسكە الدى. اقيقاتشىل, اقجۇرەك ازامات, تىلەۋ­قور ابىز بولعانىن مەڭزەدى. ءسال-ءپال مۇڭايا ك ۇلىمسىرەدى. تاعى دا ءسابي كۇلكىسىن, ءسۇت كۇلكىسىن كورىپ قايران قالدىق. تاعى دا اسەم اپامىزدىڭ اڭگىمەسى ويىمىزعا ورالدى. قورىتىندى سوزىندە ءتىل ماسەلەسىنە تولىعىراق توقتالدى. قازاقتىڭ كەڭ-باي­تاق دالاسى مەن تاۋلارىنىڭ تۇكپىر-تۇكپى­رىنە دەيىن ديالەكت جوقتىعىن, ءتىلىمىزدىڭ بايلىعىن, قۇنار-قۋاتىن ماقتان تۇتا اڭگى­مەلەدى. سونىمەن قاتار, تەرميندەر ءتار­جىماسىنداعى تولىپ جاتقان ولقى­لىقتاردى, ورىنسىز اۋدارمالاردى وتكىر سىناپ ءوتتى. قازاق ءتىلى گرامماتيكاسىن, ورفوەپياسى مەن ورفوگرافياسىن قايتا قاراۋ, جەتىلدىرۋ, جاڭارتۋ مەن تازارتۋ كەرەكتىگىنە, وسى ورايدا, اسىقپاي لاتىن قار­پىنە كوشۋدى دە ويلاستىرۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. عىلىمدا, بىلىمدە, تەحنولوگيادا, ادەبيەتتىڭ وزىندە تاڭعالارلىقتاي جاڭالىقتار, تىڭ تىنىستار كوبىرەك بولسا, ولار قازاق تىلىندە جازىلسا, قازاقتىڭ ءتىلىن وزگەلەر وزدىگىنەن-اق وقىر ەدى دەپ ارماندايتىنىن ايتتى. تاريحتى تەرەڭ ۇعىنباقتىڭ, ءتۇپ-تامىرىمىزدى, تەگىمىزدى تانىپ-تانىت­پاق­تىڭ, اسىرەسە, جاستاردى تالىمدەۋدەگى ءتيىستى ماقسات-مۇراتتاردىڭ جۇيەگە ءتۇس­پەي كەلە جاتقانىنا قىنجىلىس ءبىلدىردى. ءدىن تازا­لىعى, ياساۋي مەن اباي حاكىم ىلىمدەرى حاقىندا تولعانا كەلە قۇندى-قۇندى پىكىرلەر تۇيىندەدى. ءتىپتى تالاس-تارتىس تۋدى­رىپ جۇرگەن حيدجاب پەن تۇمشالانا ورامال تارتۋ جاعداياتتارىنا دەيىن ويىن اشىق ءبىلدىردى. «ءبىزدىڭ قازاق قىزدارى مەن ايەلدەرى ەشقاشان پارەنجى كيمەگەن, ءجۇزىن جاسىرماعان. ماماندىق الىپ, تۇرمىسقا شىققاندار وزدەرى بىلەر, ال مەكتەپتەردە, وزگە دە وقۋ ورىن­دارىندا جاس قىزداردىڭ تۇمشالانا ورامال تار­تىپ, حيدجاب كيۋىنە مەن مۇلدە قارسى­مىن», – دەدى. بۇرىننان-اق جاقسى تاني­تىن جارىلقاسىن ازىرەتبەرگەنوۆ اعامىز­بەن ەمەن-جارقىن ازىلدەسكەندە شە, تاعى دا سول ءسابي كۇلكىسىن كوردىك. اڭگىمە-دۇكەن اسا اسەرلى بولدى. ءتۇر­كىس­تانداي تەكتى توردەگى تاعىلىم قاشان دا قىمبات قوي, شىركىن. سايلاۋدىڭ الدىندا, ءتيىستى ءبىر توپ­تىڭ قۇرامىندا تولە بي, سايرام جانە تۇلكى­باس اۋداندارىن ارالاعانبىز. تولە بي اۋدانىندا تەبىرەنىستى سوزدەردى ەستىپ تول­قىدىق. باۋىرجان مومىش ۇلى اتىن­داعى مەكتەپ-گيمنازيانىڭ مۇعالىمى بەگايىم يبراگيموۆا: «نۇرقانات دەگەن ۇلىم نيۋ-يوركتە ستۋدەنت, گۇلنۇر دەيتىن قىزىم پەن­سيلۆانيادا ماگيسترانت. ەكەۋى دە «بو­لاشاق» باعدارلاماسىنىڭ يگىلىگىنە بولەنىپ ءجۇر. قاراپايىم اۋىل مۇعالىم­دەرىمىز, وسىلاي ويلاپ پا ەدىك؟! نۇرسۇل­تان اعامىزدىڭ نۇرى دەمەي, نە دەيىك؟!» – دەيدى. زەينەتكەر سۆەتلانا حومەنكو: «قا­زاق, ورىس, ۋكراين, تۇرىك, وزبەك – لەڭگىر قالاسىنداعى بارلىق ۇلتتار وكىلدەرى ءبىر وتباسى سياقتىمىز. جيىرما جىلدىڭ ىشىندە قي­ىندىقتاردى دا, قۋانىشتاردى دا بىرگە كوردىك. ەندى كەز كەلگەن اسۋلاردى الا­تىنىمىزعا سەنەمىن, – دەيدى نىق سەنىممەن. – پرەزيدەنتىمىز ايتقانداي بىرلىك بولسا, ءبارى جەمىستى بولادى». سايرامداعى وزبەك اپامىز نىشانوي ۋماروۆا دا وسىنداي وي تولعادى. «قارا­بۇلاق قىستاعىندا قىرىق مىڭداي وزبەك تۇرادى. ءار وتباسىمىزدا ونشاقتى پەرزەنت بار. تاپقانىمىز بالا-شاعامىزعا بۇيىرسىن. ەلباسىمىز ءجۇز جاساسىن», – دەيدى ارداقتى انا. سايلاۋدان كەيىن مۇحتار اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, ۇعا اكادەميگى ءۋاليحان بيشىمباەۆقا جولىعىپ قالعانبىز. «ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە نۇر­سۇل­تان ەسىمدى 128 ستۋدەنت وقي­دى, ولار­دىڭ تەڭ جارتىسى العاش رەت داۋىس بەردى. مىنەكي, مۇنىڭ ءوزى دە كوپ نارسەنى اڭعار­تادى. ايتپاقشى, بىزدە كۆن ۇجىمى بار. ولار كۆن دەگەندى بىلاي ءتۇسىندىردى. بۇگىن. «كۆن – كازاحستان ۆەچنو نەزاۆيسيم», «كۆن – كازاحي – ۆەليكي نارود», «كۆن – كازاحستان ۆى­برال نازارباەۆا!» مىنەكي-مىنەكي, كور­دىڭىزدەر مە؟!» «مىنەكي!» دەپ سويلەگەنى اتاقتى اكادەميككە جاراسىپ-اق تۇرىپتى. ءيا, سايلاۋدىڭ ەرتەڭىنە ءسىزدىڭ ءتىل­شىڭىز ساۋلە رىسباەۆاعا دا جولىققان. قۇندىز دەگەن اجەسى قۇستىڭ كەلگەنىنە قۋانىپ, سىرلى قاسىقپەن سۋ قۇياتىن ساۋلە عوي. مەكتەپتى ۇزدىك بىتىرگەنىمەن, كەڭەستىك كە­زەڭدە كاسىپتىك-تەح­نيكالىق ۋچيليششە ءتا­مامداعان. تاع­دى­رى قيىن­داۋ بولعان قازاق قىزى. ەڭ­بەكتەن ەرىنبەگەن. بەرتىنگى زاماندا, نارىق تۇسىندا قاتتى قينالىپ, ءوز ىزدەنىسىمەن جول تاپقان تاراز­دىڭ تانى­مال كاسىپكەر كەلىنشەگى. ساۋلە ساي­لاۋدىڭ ەرتەڭىنە ءبۇي دەدى: «ەكى مىڭ بەسىنشى جىلى, تاپ وسىن­داي ءساۋىر ايى ەدى. ەلباسىمىز تارازعا كەلدى. وب­لىس كاسىپكەرلەرى بىرلەسىپ كورمە ۇيىم­داستىردىق. ءوزىمىزدىڭ ءونىم­دەردەن. ماق­­تان­عانىمىز ەمەس, پو­لي­گرافيالىق دۇنيە­لەردىڭ ءبارى ءبىزدىڭ «رىس­باەۆا جانە ك» جشس-نىكى ەدى. پرەزيدەنتىمىز كور­مەنى ارالاپ كەلە جا­تىپ, ءبىزدىڭ تۇسى­مىزعا توقتادى. قۇت­تىقتاۋ جانە شا­قىرۋ قاعازدارى, ديپلومدار مەن گراموتالار, كۋالىكتەر, كۇن­پاراقتار, ەتيكەتكالار – ءبارى ۇلت­تىق ويۋ-ورنەك­تەرمەن ناقىش­تالعان. ەڭ باستىسى, ءاري­نە, مەملەكەتتىك رامىزدەر. «وسى­نىڭ ءبارىن وزدەرىڭ جاساي­سىڭدار ما, جاقسى ەكەن», – دەدى ۇلكەن كىسى. «نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءبىزدىڭ ءبىرىنشى توقسانداعى كورسەتكىشتەرىمىزدىڭ جوعا­رى بولۋىنا ءسىزدىڭ ەرەكشە قوسقان ۇلەسىڭىز بار», – دەدىم. ازىلقويلىعىم ۇستاپ كەتىپ. ەلباسىنىڭ جانىنداعى رەسمي ادامدار بۇل ءسوزىمدى جاقتىر­ماي, تۇنەرە قاراستى. ال, پرەزيدەنتىمىز: «ول قانداي ۇلەس؟» – دەپ سۇرادى مەيىرلەنە ك ۇلىمدەپ. «ءسىز كەلەتىن بولعان سوڭ ءبىزدىڭ جشس-عا تاپسىرىس ەسەلەپ ارتتى, ونىمدەردى ەسەلەپ شى­عاردىق», – دەدىم. ەلباسىمىز راحاتتانا كۇلدى. بالاداي تازا كۇلكىسىمەن». انەكيىڭىز, ساۋلەڭىز دە وسىلاي دەيدى. ءبىزدىڭ ويىمىزعا اسەم اپامىزدىڭ ايتقانى ورالادى. كوز الدىمىزعا ەل­باسىنىڭ كادىمگى ۋىز كۇلكىسى كەلەدى. ءسابي كۇلكىسى ساقتالعان كىسى. مەنىڭ پرەزيدەنتىم. ءسىزدىڭ پرەزيدەنتىڭىز. بار­شا­مىزدىڭ ەلباسىمىز. مارحابات بايعۇت.