«دۇبىرگە تولى دۇنيە

جاۋاپكەرشىلىك شارشاتسا دا بيلىكتەن كەتۋ قيىن يسپانيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى حوسە لۋيس رودريگەس ساپاتەرو الداعى جىلعى پارلامەنت سايلاۋىنا قاتىسپايتىنىن مالىمدەدى. دەمەك, ول ءۇشىنشى مەرزىمگە ەل ۇكىمەتىن باسقارۋ مۇمكىندىگىنەن باس تارتىپ وتىر. بۇل جونىندە ول جۇمىسشى سوتسياليستىك پارتيا باس­شى­لىعىنىڭ ءما­جى­لى­سىندە حابارلادى. ساپاتەرو پارتيا­نىڭ جا­­ڭا باس حات­شى­سىن سايلاۋ قا­جەت­­تىگى ءجو­نىندە ءسوز قوزعادى. بۇل ەلدە زاڭ بو­يىنشا بيلىكتەگى پار­تيانىڭ جەتەكشىسى بىردەن ۇكىمەت باسشىسى بولىپ تاعايىندالادى. سودان دا ساپاتە­رو­نىڭ پارتيا كوسەمى قىز­مەتىن اۋىس­تىرۋ تۋرا­لى اڭگىمەسى ۇكىمەتتى باس­قا­رۋ­دان باس تارتۋ رەتىندە قابىلداندى. سوتسياليستىك پارتيا, مىنە, 2004 جىلدان بەرى 8 جىل بويى بيلىك تىزگىنىن ۇستاپ كەلەدى, ۇكىمەت باسىندا. ەلدىڭ جەتەكشى ساياسي پارتيا­لارى­نىڭ ءبىرى. الداعى سايلاۋدا دا بيلىك ءۇشىن كۇرەسەتىنى انىق. بۇعان دەيىنگى پارتيانىڭ جەڭىستەرى ساپاتەرونىڭ اتىنا تىعىز بايلانىستى. حالىق­ارا­لىق دەڭگەيدە, اسىرەسە, ەۋرو­پا­لىق قۇرىلىمدا ايتارلىقتاي بەدەلى بار قايراتكەر. ەجەلدەن ەۋروپاداعى بەدەلدى ەلدىڭ ءبىرى رەتىندە يسپانيا جاڭا زاماندا دا سول بەدەلىنەن ايى­رىل­عىسى جوق. كەز كەلگەن ساياسي پارتيا ءوزى بي­لىك تىزگىنىن ۇستاعان كەزدە يس­پا­نيا­نى مىقتىلار قاتارىنا قوس­قىسى كەلەدى, ەلدىڭ بەدەلىن كوتەرگىسى كەلەدى. جۇمىسشى سوتسياليستىك پارتيا نە ىستەدى دەگەندە, اۋىز تول­تى­رىپ اي­تار نارسە كوپ ەمەستەي. فۋت­بول­داعى جەتىستىكپەن باسقا ولقى­لىق­تاردى جابا المايسىڭ. سويتسە دە, سوتسياليستەر الدىمەن ءوز اسكە­رىن يراك­تان شىعارعانىن ايتادى. بۇل – ساياساتتاعى جەڭىس, ەلدىڭ ساياسي ەگەمەندىگىن كو­تەر­گەن­دىك. جاسى­رى­نىپ كەل­گەن يممي­گرانت­تار­عا كەشىرىلىم جا­سا­لۋى دا وڭ ءىس دەپ با­عالاندى. ايەل­دەر­­گە قىسىم جا­ساۋ­عا قارسى ار­ناۋلى سوت قۇرعانىن دا تابىسقا قوسادى. بۇل ەلدىڭ ءوز مەنتاليتەتى شىعار – ءبىر جىنىستىلاردىڭ نەكەسىنە رۇق­سات ەتىلۋى دە دەمو­كرا­تيا­نىڭ ءبىر كورىنىسى سانالدى. ال كەمشىلىك, سىن دەگەندە, اي­تى­لاتىن نارسە كوپ. ەڭ الدىمەن, سوتسياليستەر جۇرگىزگەن «قاتىگەز ۇنەم» ساياساتى حالىق تاراپىنان ءۇل­كەن نارازىلىق تۋدىردى. بۇل ساياسات بيۋدجەتتىك شىعىنداردى كۇرت قىس­قارتۋعا نەگىزدەلدى. جال­اقى قىس­قار­تىلدى, زەينەتكە شى­عۋ جاسى كو­تە­رىل­دى, مەملەكەتتىك شەنەۋنىكتەر قا­تا­رى سيرەدى. سو­نىڭ وزىندە ەكونو­مي­كالىق اپات­قا ۇشىراماس ءۇشىن ەۋ­رو­وداقتان كومەك سۇراۋعا ءماجبۇر. مۇنىڭ ءبارى حالىققا ۇناعان جوق. قارسىلىق ءبىلدىرىپ, كوشەگە شىق­­تى. سوتسياليستەر الەمدىك ەكو­نو­­ميكالىق داعدارىستى العا تو­سىپ, اقتالدى. ءماج­بۇرلىكتەن سولاي بول­دى, دەدى. را­سىندا دا, بيلىكتەگى سو­تسياليس­تەردىڭ حا­لىقتىڭ الەۋمەت­تىك جاعدايىن ءتو­مەن­­دەتەتىن شارا­لار­عا بارۋى دا كە­رە­عارلىق. بۇل ءۇشىن باس­قا پارتيالار تارا­پى­نان قاتاڭ سىنعا ۇشىرا­دى. سو­تسياليستەر ءتو­تەپ بەردى. بەلگىلى ءدا­رە­جەدە ولار ساياسي داع­دارىستان ءوتتى. الداعى سايلاۋعا سوتسياليستەر وسىنداي جاعدايدا بارا جاتىر. ءسويت­­سە دە, پرەمەر-مينيستر حوسە لۋيس رودريگەس ساپاتەرونىڭ قىز­مەتى­نەن كەتپەك ويى ءبىراز ادامدى تاڭداندىردى. كوت-د’يۆۋار: قاندى قاقتىعىس اياقتالدى بۋىرقانعان افريكانىڭ ەكىنشى جاعىندا جاتقان كوت-د’ يۆۋارداعى بيلىك پەن وپپوزيتسيانىڭ شارپىسۋى قۇرلىقتىڭ سولتۇستىگىندەگىگە قاراعاندا, ءبىرشاما باسقاشا ءوربىپ, باسقاشا شەشىلدى. اقىرى بيلىك وپپوزيتسيا الدىندا تىزە بۇكتى. بۇل ەلدەگى شيەلەنىس وتكەن جىل­دىڭ سوڭىندا, ناقتىراق ايت­قاندا, قاراشا ايىن­دا پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ ەكىنشى تۋرىنان كەيىن مىق­تاپ-اق شيرىققان. سايلاۋ قورىتىندىسىندا بيلىكتەگى پرەزيدەنت لوران گباگبو مەن وپپوزيتسيا كوسەمى الاسسان ۋاتتارا وزدەرىن جەڭىمپاز ساناپ, مالىمدەمە جاسادى. ولار ءبىرىن ءبىرى مويىنداعىسى كەلمەدى. مۇندايدا ارااعايىندىق, ءتو­بە­­بي­لىك جاسايتىن بەدەلدى مەكەمە كە­رەك. ول دا تابىلدى. بۇۇ قاۋىپ­سىزدىك كەڭەسى ءوز وتىرى­سىن­دا وپپوزيتسيا كوسەمى الاسسان ۋات­تارا­نىڭ جە­ڭىسىن زاڭدى دەپ سانادى. بىراق وكى­نىشكە قاراي, جالعىز رەسەي عانا بۇعان قارسى داۋىس بەرىپ, بۇرىنعى پرەزيدەنت لوران گباگبونى ءماج­بۇر­لەيتىن شەشىمدى قابىلداتپاي تاستادى. كۇتپەگەن مۇنداي «قولداۋعا» ارقا سۇيەگەن گباگبو بيلىگىنەن اي­رىلمايتىنىن مالىمدەپ, ونى كۇش­پەن ۇستاپ تۇرۋعا كىرىستى. وپپوزيتسيا دا ءوز كۇشتەرىن جاساق­تادى. مۇنىڭ ارتى قارۋلى قاق­تى­عىسقا جالعاستى. بەيبىت حالىق­تىڭ اراسىندا قۇربان بار. وسىناۋ قانقۇيلى جاعدايدا باستى كىنا ەلدى ول جىل بيلەگەن ديكتاتور لوران گباگبوعا تاعى­لىپ وتىر. وعان حالىق تا قارسى. ونى وتكەن سايلاۋ دا كورسەتتى. حالىق وپپوزيتسياعا كوبى­رەك داۋىس بەردى, ۋات­تارانى قولدادى. بۇۇ قاۋىپسىزدىك كە­ڭەسى كوت-د’يۆۋارداعى جاعداي­دى باقىلاۋ­دا ۇستاۋ ماق­ساتىندا ءوزى­نىڭ ونداعى بىتىمگەرشىلىك كۇش­تەرىن بەيبىت حالىقتى قور­عاۋ­عا جۇ­­مىل­دىر­دى. الەم­­نىڭ كوپ­تە­گەن جە­تەكشى ەلدەرى, ەڭ الدىمەن, فرانتسيا دا گباگ­بونىڭ قارۋلى كۇش­تەرىنە توس­قاۋىل قو­يىپ, وپ­پو­زيتسيانى بەلسەندى قول­دا­دى. اقى­­رىندا بۇۇ قاۋىپ­سىز­دىك كە­ڭ­ەسى وتكەن اپتادا جا­ڭا قا­رار (№1975) قابىلداپ, گباگبو­عا قار­سى كۇش قولدانۋعا شەشىم قابىلدادى. سونىڭ ارقاسىندا جاعداي كۇرت وزگەردى. ەلدىڭ زاڭدى پرەزيدەنتى سا­نا­لاتىن ۋاتتارانىڭ كۇش­تەرى بار­لىق باعىتتا قارسىلاستارىن تىق­سى­رىپ, ەڭ ماڭىزدى نىسان­دار­دى يەلەندى. ەل استاناسى يامۋسۋكرو تو­لىق­تاي وپپوزيتسيانىڭ با­قى­لاۋىنا كوش­­سە, گباگبونىڭ كۇش­تەرى ەلدىڭ ەڭ ءىرى قالاسى, ەكونو­مي­كالىق استاناسى سا­نالاتىن ابيدجاندا ءبىرشاما قار­سى­لىق كور­سەت­كەنمەن, اقىرىندا قار­سى­لاس­تا­رىنا بەرىلۋگە ءماجبۇر بولدى. قازىر بۇل ەلدەگى جاعداي تۋ­را­لى الەمنىڭ بارلىق اقپارات قۇ­رال­دارى جارىسا حابارلاپ جاتىر. كەيدە بۇل حابارلار ءبىر-بىرىنە قايشى دا كەلىپ جاتادى. بىراق بار­لىعىنان جاساي­تىن باستى قورى­تىندى – حالىق قولداماعان بيلىك ۇزاققا بارمايدى. ون جىل بيلىكتە بولىپ, تامىرىن تەرەڭگە جىبەرگەن گباگبو قولىندا ايتارلىقتاي قارۋ­لى كۇش بولعا­نى­مەن, كوپكە شىدا­مادى. سويتسە دە, ءوزىنىڭ جولى قيىل­عانىنا كوزى جەتكەن سوڭ, سوڭىنا دەيىن شايقاسامىن دەمەي, گباگبونىڭ, كەش تە بولسا, قارسىلاسىنىڭ جەڭى­سىن مويىنداعا­نىن دا اتاپ ايتقان ءجون سياقتى. ماماديار جاقىپ.