ەل ەلباسى رەفورماسىن قولدايدى

ەلباسى ۇسىنىپ وتىرعان كونستيتۋتسيالىق رەفورما قازاق قوعامى مەن ساياسي جۇيەسىن ودان ءارى دەموكراتيالاندىرۋدىڭ لايىقتى جالعاسى دەپ بىلەمىن. الەمنىڭ بارلىق جەتەكشى زاڭگەرلەرى مەن ساراپشىلارى جوعارى باعالاعان قولدانىستاعى كونستيتۋتسيامىز 20 جىل بويعى ۋاقىت سىنىنان مۇدىرمەي ءوتتى. ءدال وسى كونستيتۋتسيادا تمد ەلدەرىنىڭ ءىشىن­دە العاش بولىپ بيلىكتىڭ ءۇش تارماق­تى زاڭ­نامالىق, ورىنداۋشىلىق جانە تاۋەل­­سىز سوت جۇيەسىنىڭ نەگىزى ناقتى كور­سەتىلدى. دامى­عان دەموكراتيالىق ەلدەر­دىڭ زاڭ­ناما­سىنا ساي مۇنداي ۇدەرىس كونستي­تۋتسيا­مىزدا 1995 جىلدىڭ وزىندە-اق كورىنىس تاپتى. كونستيتۋتسيا قابىلدانعان كەزدەن باس­تاپ وعان بار بولعانى ءۇش رەت – 1998, 2007 جانە 2011 جىلدارى وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. بۇل – اتا زاڭىمىزدىڭ تۇراقتىلىعى مەن بەرىكتىگىنىڭ تاعى ءبىر ايقىن دالەلى. ەلباسى ەلدى ساياسي, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك جاڭعىرۋعا باستايتىن 100 ناقتى قادامدى بەلگىلەۋ ارقىلى بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى ۇسىندى. بيلىك تارماقتارى اراسىندا وكىلەتتىك­تەردى قايتا ءبولۋ – مەملەكەت پەن ونىڭ بارشا ازاماتتارى ءۇشىن اسا ماڭىزدى جانە ءپرينتسيپتى ماسەلە. سوندىقتان دا سوڭعى سايلاۋدا سايلاۋشىلاردىڭ 98 پايىزعا جۋىق داۋىسىنا يە بولىپ, ەلدىڭ شىنايى ىقىلاسىنا بولەنگەن ەلباسى قوعامدى ودان ءارى دەموكراتيالاندىرۋعا باستايتىن كونستيتۋتسيالىق رەفورما جوباسىن بۇكىلحالىقتىق تالقىلاۋعا ۇسىنىپ وتىر. قازىردىڭ وزىندە كوپتەگەن مەملەكەتتەردىڭ ساياساتتانۋشىلارى مەن زاڭگەرلەرى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ كونستيتۋتسيادا ناقتى ءارى اي­قىن جازىلعان وكىلەتتىكتەرىن ەلدىڭ پار­لامەنتى مەن ۇكىمەتىنە بەرۋ جونىندەگى باتىل شەشىمىنە وتە جوعارى باعا بەرۋدە. بۇل – قازىرگى الەمدىك ساياساتتاعى تەڭدەسسىز قۇبىلىس. وسى رەتتە مىناداي ەرەكشەلىكتەردى اتاپ وتسەم دەيمىن. بىرىنشىدەن, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى – پوستكەڭەستىك دامۋدىڭ قيىن-قىستاۋ جاعدايىنا قاراماستان مەملەكەتتى باسقارۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جانە تۇراقتى جۇيەسىن قۇرا بىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نەگىزىن قالاعان ەرەن تۇلعا. ەكىنشىدەن, ەلباسى كونستيتۋتسيالىق رەفور­مالاردىڭ بۇكىل الەمدىك ءتاجىري­بەلەرىن زەردەلەي كەلە, ولاردىڭ بىردە بىرەۋىن قايتالاماي, وزىمىزگە عانا ءتان – قازاق­ستاننىڭ دامۋ جولىن قالىپتاستىردى. سول ارقىلى ەلىمىزدى بۇگىنگىدەي عالامات جەتىستىكتەرگە جەتكىزدى. ۇشىنشىدەن, پرەزيدەنت دانا ستراتەگ رەتىندە ءاردايىم بولاشاقتى بولجاپ, ونداعان جىلدارعا نەگىزدەلگەن باعىت-باعدارىمىزدى ايقىنداپ بەردى. بۇعان ەل دامۋىنىڭ باستى باعىتتارىن بەلگىلەگەن «قازاقستان-2030» جانە «قازاقستان-2050» ستراتەگيالارى دالەل. ال ۇسىنىلىپ وتىر­عان كونستيتۋتسيالىق رەفورما سول ستراتە­گيالاردىڭ زاڭدى جالعاسى بولماق. تورتىنشىدەن, مەملەكەت باسشىسى ەل دامۋىنىڭ ءار كەزەڭىندە ۇنەمى ونىڭ نەگىزگى ۆەكتورلارىن جۇيەلى تۇردە ناق­تى كور­سەتىپ بەردى. ەلباسى الەمدىك قاۋىم­داس­تىق­قا تاۋەلسىز, ابىرويى, دامىعان مەم­لەكەت رەتىندە تانىلعان قازاق ەلىن قالىپ­تاس­تىرىپ, وسى رەفورما ارقىلى ساياسي جاڭ­عىرۋدىڭ جاڭا باعىت-باعدارىن ايقىندادى. حالقىمىزدىڭ كەيبىر بولىگى «پرەزيدەنت پارلامەنت پەن ۇكىمەتكە ءوزىنىڭ وكىلەتتىگىن شامادان تىس كوبىرەك بەرىپ قويعان جوق پا؟» – دەپ تە الاڭداۋشىلىق بىلدىرۋدە. «بيلىكتىڭ بۇل تارماقتارى وزدەرىنە بەرىلگەن وكىلەتتىكتەردى تولىققاندى پايدالانا الار ما ەكەن؟» – دەۋشىلەر دە بار. اعا بۋىن وكىلدەرى تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا تۇراقتىلىق پەن دامۋدىڭ كەپىلى بولعان پرەزيدەنت وكىلەتتىگى مەن ونىڭ ءرولىن ودان ءارى كۇشەيتۋ جونىندە دە ءوز پىكىرلەرىن بىلدىرۋدە. سونىمەن قاتار, قوعامدا كونستي­تۋتسيانىڭ 26-بابىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ جونىندەگى ۇسىنىستار دا قىزۋ پىكىرتالاس تۋدىرۋدا. اركىمنىڭ «زاڭدى تۇردە العان قانداي دا بولسىن مۇلكىن جەكە مەنشىگىندە ۇستاۋىنا» كەپىلدىك بەرەتىن بۇل تۇزەتۋلەر اتا زاڭىمىزدىڭ باستى نەگىزى بولىپ تابىلادى. بۇل نورما كوپتەگەن دامىعان ەلدەردىڭ وسىعان ۇقساس كونستيتۋتسيالىق نورمالارى مەن حالىقارالىق زاڭنامالارىنا تولىعىمەن سايكەس كەلەدى. كونستيتۋتسيانىڭ 26-بابىنداعى وزگەرىس­تەر ينۆەستورلار مەن كاسىپكەرلەردىڭ قازاق­ستان ەكونوميكاسىنا سەنىمدى تۇردە قارجى قۇيۋى ءۇشىن ولاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا كەپىلدىك بەرەدى. جەكە مەنشىككە كەپىلدىك بەرۋ – دامىعان مەملەكەتتەردەگى ەكونو­ميكالىق جۇيەنىڭ بۇكىلالەمدىك قاعيداسى. سوندىقتان جالپىحالىقتىق تالقىلاۋ اياسىندا بىزدەر – زاڭگەرلەر بۇل تۇزەتۋلەردى ءار قازاقستاندىققا ءتۇسىندىرۋىمىز كەرەك. ەلباسىمىزدىڭ بارلىق رەفورمالارى حالىق پەن ونىڭ يگىلىگى ءۇشىن جاسالىپ, قازاقستاننىڭ داڭقىن بۇكىل الەمگە تانىتتى. بىرقاتار وبلىستاردى ارالاپ, ەڭبەك ۇجىمدارىمەن كەزدەسكەننەن كەيىن حالىق­تىڭ ەلباسىمىز ۇسىنعان كونس­تيتۋ­تسيالىق رەفورمانى كەڭىنەن قولدايتىنىنا كوز جەتكىزدىم. كاسىپكەرلەر قاۋىمى ءتىپتى جەكە مەنشىككە قاتىستى كونستيتۋتسيا باپتارىن تاعى دا كۇشەيتە ءتۇسۋدى ۇسىندى. سوندىقتان بۇل رەفورما دا ەلىمىزدى ودان ءارى كۇشتى, قۋاتتى ەتىپ, حالقىمىزدىڭ بەرەكەسىن ارتتىرادى دەپ كامىل سەنەمىن. مۇحتار قۇل-مۇحاممەد, «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى