«دارىگەردىڭ قاتەلەسۋگە حاقىسى جوق»

الماتى قالاسىنداعى №5  كلينيكالىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى,  مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى جانات قاسىمجانوۆا: الماتى قالالىق  №5  كلي­نيكالىق اۋرۋحاناسى 30 جىلدان بەرى وتان­­دىق قۇلاق-مۇرىن-تاماق  جانە جاق-بەت الپەت اۋرۋ­لارىنا جوعارى مامانداندىرىلعان  دياگنوستيكالىق-ەمدىك كومەك كور­سەتىپ كەلە جاتقان  ەمدەۋ ورنى. مۇندا تۋا بىتكەن دە, جۇرە پايدا بولعان ساڭىراۋلىق كەسەلگە, سونداي-اق حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي اسا كۇردەلى بەت-جاق سۇيەك اۋماعىن قايتا جاڭارتۋ, قالپىنا كەلتىرۋ, ت.ب. كۇردەلى وپەراتسيالار جاسالادى. اۋرۋحانا دارىگەرلەرىنىڭ قولدا بار زاماناۋي تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ,  جاڭا تاسىلدەردى  ويلاپ تابۋىنا قولداۋ كورسەتىپ, جاعداي جاساپ وتىرۋدا جاڭاشىل ەمدەۋ ورنى – №5  كلينيكالىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى, دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى جانات قاسىمجانوۆانىڭ ەڭبەگى زور. ول يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيانى قولدانىسقا ەنگىزۋدەگى جەتىستىكتەرى ءۇشىن رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ العىس حاتىمەن ماراپاتتالعان. جانات كاكىمسەيىتقىزىمەن اڭگىمەمىز  دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى جۇرگىزىلىپ جاتقان  رەفورمانىڭ بۇگىنگى جايى,  مەديكتەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى,   دارىگەرلىك ماماندىقتىڭ مارتەبەسى, پروبلەماسى   جايىندا ءوربىدى. – جانات كاكىمسەيىتقىزى, ءوزىڭىز بىلەسىز, ەلىمىزدە بىلتىرعى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى (بۇدج) ەنگىزىلدى. ءسىز باسقارىپ وتىرعان كلينيكادا ستاتسيونار دا, ەمحانا دا, ايەلدەر كەڭەسى دە بار. ەمدەۋ ورنىنىڭ باسشىسى رەتىندە بۇل جۇيەنىڭ قانداي ارتىقشى­لىق­تارى مەن كەمشىلىكتەرىن كورىپ وتىرسىز؟ – قالاي دەگەندە دە, بىرىڭعاي ۇلتتىق دەن­ساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى – اۋرۋحانا ءۇشىن وتە ءتيىم­دى دەپ ەسەپتەيمىن. نەگە دەسەڭىز, بۇ­رىن­عى جۇيە بويىنشا اۋرۋحاناعا جاتقان ءبىر ناۋقاسقا سىر­قاتى اۋىر بولا ما, جە­ڭىل بولا ما, وعان قاراماي فيكساتسيالىق باعا – 26 مىڭ تەڭگە بولىنەتىن. ءسويتىپ, ءبىر ناۋقاسقا از, بىرەۋگە كوپ ءدارى-دارمەك جۇمسالسا دا, بىرەۋ ون كۇن, بىرەۋ ءۇش كۇن جاتسا دا – بارلى­عى­نا سول ءبىر باعا ەدى. ال جاڭا باع­دارلامادا قاتىپ قال­عان ولشەم جوق, كورسەتىل­گەن ناق­تى ءىستىڭ اقى­سى تولەنەدى. ناۋقاسقا كەتكەن ءدارى-ءدار­مەك, دارىگەردىڭ ەڭبەگى, اۋرۋدى انىق­تاۋ, لابو­را­توريالىق زەرت­تەۋ­دىڭ ءبارى سول باعدار­لاماعا ەنگىزىلىپ, قاراجات ناقتى دەرەك بويىنشا بەلگىلەنەدى. مۇندا ناۋ­قاستىڭ ەمى 30 مىڭنان 120 مىڭ تەڭگە ارا­لى­عىندا بولۋى مۇمكىن, ياعني فاكتى بويىنشا ەم جۇرگىزىلەدى دەگەن ءسوز. دەمەك, بۇرىنعى جۇيە بىزدەردى ما­تە­ريالدىق جاعىنان قاناعات­تان­دىر­ماسا, بۇگىن­دە ناۋقاستى ساپالى ەمدەۋگە كەت­كەن اقشادان دارىگەرگە, باسقا قىز­مەت­كەرگە ۇستەمە اقى بەرۋگە مۇمكىندىك تۋىپ وتىر. بۇدان قىزمەت­كەر­لەردىڭ جۇمىسقا دەگەن ىنتا­سى ارتتى. دارىگەر ءوز جۇمىسىنان اقاۋ شى­عارماۋعا تىرىساتىن بولدى. ويتكەنى, ناۋقاستىڭ اۋرۋ تاريحى ساپانى باقىلاۋ كوميتەتىنە وتكى­زى­لەدى. ولار ەمدەلگەن ناۋقاستىڭ اۋرۋ تاريحىن تەكسەرىپ, باعدارلاماعا سالىپ جىبەرگەندە, كەمشىلىكتەرى شىعا كەلەدى. سول كەزدە ءبىر دارىگەردىڭ كەمشىلىگى ون پايىزعا, ەكىنشىسىنىكى ودان دا كو­بەيۋى مۇمكىن. ويتكەنى, كومپيۋتەر ءبىر مەزەتتە «ەمدەۋدە وسىنداي اقاۋ جىبەرىلگەن» دەپ, بۇ­رىنعىداي جالپىلاما ەمەس, دارىگەر­دىڭ اتى-ءجونى, كەمشىلىگىن كورسەتىپ, جالتارماس فاكتىمەن دالەلدەيدى. ونداي جاعدايدا كومپيۋتەرگە ەشكىم ەشتەڭە ايتا المايدى. بۇل باعدار­لا­مانىڭ جان-جاقتى جەتىلدىرىلگەنى دەپ بىلەمىن. ياعني, كەمشىلىكتى كورىپ, ناشار, جاقسى ءدا­ر­ىگەردى انىق­تاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءسوي­تىپ, جىبەرىلگەن كەمشىلىكتەر ءۇشىن اۋرۋحاناعا ايىپپۇل سالىنىپ, وزدەرىنە ءتيىستى قارجىدان ۇستالىنىپ قالىنادى. مۇنداي جاعدايدا اۋرۋحانا باس­شىسى دارىگەر­لەرى­مەن جۇمىس ىستەي باستاي­دى. ەگەر ءبىر دارىگەر بىرنەشە رەت كەمشىلىك جىبەرىپ, ەمدەۋ ورنىنا شىعىن اكەلەتىن بولسا, ونداي ماماندى كلينيكا قاشانعى ۇستاماق. ءبىز دە قا­راپ وتىرماي, كەتكەن كەمشىلىكتەردى اۋرۋ­حانا­نىڭ ءوز اۋديتىنە تەكسەرتىپ, ءوز ءاناليزىمىزدى جاساپ, الداعى ۋاقىتتا بۇل ما­مانمەن جۇمىس ىستەۋ, ىستەمەۋ جونىندە وي­لا­نامىز. بولماسا ولار­دى ءبىلىمىن كوتەرۋگە وقۋعا جىبەرەمىز, ياكي قابىلداۋ بولمەسىنە كەزەكشىلىككە قويامىز. مىنە, كوردىڭىز بە, جاڭا جۇيەنىڭ تاعى ءبىر ارت­ىق­شىلىعى, اۋرۋحانا­نىڭ ءوز ىشىندە جو­عارىدا ايت­قانداي, ىشكى اۋديت جۇمىسى ەنگىزىلدى. ون­داعى 4 دوتسەنت اۋ­رۋ­حانانىڭ باعىت-باع­دارىن انىق­تاپ قويماي, ىلگەرى باسۋىمىزدىڭ جول­دا­رىن دا ۇسىنادى, جۇمىسىمىزدىڭ ءالسىز تۇس­تارىن ايقىنداپ بەرەدى. سونىڭ نەگىزىندە ءوز ىشىمىزدە اتتەستاتسيا جۇرگىزۋدى قولعا الدىق. ال اتتەستاتسيا كەزىندە قاي مامان بولسىن ءوز ءبىلىمىن جەتىلدىرۋگە تىرىسادى. بۇج-نىڭ كەمشىلىگىنە كەلسەك, تەگىن مە­ديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدى كولەمىن پايدا­لانۋ ءۇشىن ءار ازامات ءوز تاڭداۋىمەن تۇر­عى­لىق­تى ءجا­نە ۋاقىتشا تۇرىپ جاتقان مەكەن-جايىنا قاراس­تى ەمحاناعا تىركەلىپ, ەمدەلۋگە قۇقىلى دەلىنگەنمەن, ونىڭ ورىندالۋى قيىن­عا سوعۋدا. ءما­سە­لەن, وربيتا ىقشام اۋدانىندا تۇراتىن پاتسيەت­تىڭ دوستىق داڭعىلىنداعى ءبىزدىڭ ەمحاناعا تىركەلىپ, ەمدەلۋى قيىندايدى. ويتكەنى, ۋچاسكەلىك دارىگەر وربيتاعا بارىپ, مەديتسينالىق كومەك كورسەتە المايدى. سون­دىق­تان ءبىزدىڭ ەمحاناعا كەلىپ تىركەلگىسى كەلەتىندەرگە: «ۋچاسكەلىك ءدارى­گەر­گە ءوزىڭىز كەلىپ ەمدەلەتىن جاعدايدا عانا, ءسىزدى تىركەيمىز. ەگەر ناۋقاسىڭىز اۋىر بولسا, ۋچاسكەلىك دارىگەردى ەمەس, جەدەل جاردەم شاقىرتۋعا تۋرا كەلەدى» دەپ, ەسكەرتۋدەمىز. ياعني, دارىگەردى تاڭداۋداعى ارا قاشىقتىق الشاقتىعى ەسكەرىلمەگەن, مامان جەتىسپەۋشىلىگى, كولىك ماسەلەسى شەشىلمەگەن. ماسەلەن, ەمحانامىز 40 مىڭ تۇر­عىنعا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتەدى. وعان ەڭ كەمى بەس كولىك قاراستىرىلۋى قاجەت. – جىل سايىن قالالىق دەنساۋلىق ساق­تاۋ باسقارماسى وتكىزەتىن ءداستۇرلى بايقاۋ­دا ال­ما­تىداعى 76 مەملەكەتتىك اۋرۋحانا مەن ەمحانا ارا­­سىندا ءسىزدىڭ كلينيكالىق اۋرۋحانا ءدارى­گەر­لەرى مەن مەدبيكەلەرى ءباي­گە­نىڭ الدىن بەرمەۋ­دە. وزگەلەرگە دە ۇلگى, جۇعىستى بولسىن, ونداي جەڭىستەرگە قول جەتكىزۋدىڭ «قۇپياسى» نەدە؟ – قۇپياسى سول – ەڭ باستىسى شى­عار­ما­شىلىق رۋح, سونداي-اق زامانعا ساي جاڭا يننوۆاتسيامەن, جاڭا تەحنولوگيامەن جۇمىس ىستەپ, سونىڭ جەتىستىكتەرىن ءتيىمدى يگەرۋ. سوڭعى جىل­دارى پروفەسسور شتاينباحتىڭ (گەرمانيا) جەتەكشىلىگىمەن ەستۋ قابىلەتىن جاقسارتۋ زاماني وپە­راتسيالارى قولعا الىنىپ, رەسەي, اقش, فرانتسيا ماماندارىمەن بىرلەسكەن قايى­رىم­دىلىق شارالارى جۇزەگە اسىرىلدى. سوڭعى ءۇش-ءتورت جىلدا بۇكىل ءبولىم مەڭگەرۋشىلەرى مەن ءبىر توپ دارىگەر الىس جانە تاياۋ شەتەلدەردىڭ جەتەكشى كلينيكالارىندا ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ, تاجىريبە الىپ قايتتى. وسىنىڭ بارىنە بىزگە ەشكىم ءبىر تيىن بەرگەن جوق. بيىلعى جەڭىمپازىمىز جامبىل فازىلوۆ­تى الايىق, بالالار جاق-بەت حيرۋرگياسى ءبو­لى­مىنىڭ دارىگەرى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كان­دي­داتى. بولىمشەنىڭ جاڭا يننوۆاتسيالىق ءتاسىلى – قازاقستان مەن ورتالىق ازيادا, ءتىپتى تمد ەلدەرىندە تۇڭعىش رەت قۇلاق جولىن اشۋ وپە­راتسياسىن ۇسىنىپ, بۇگىندە پراكتيكادا كەڭىنەن قولدانۋدا. سونداي-اق, 2007 جىلى دارىگەرىمىز ۇلبالا ءادىلحانوۆا الماتى قالاسى مەن رەس­پۋبليكانىڭ ۇزدىك دارىگەرى اتانسا, 2009 جىلى ا.امانعاليەۆ پەن م.اۋەلباەۆ رەسپۋبليكادا 3-ءشى ورىندى يەلەندى. ال مەيىربيكەلەرگە كەلسەك, «ۇزدىك مەيىربيكە» جۇلدەسىن 2007 جىلدان بەرى قولدان بەرمەي كەلەمىز. «2010 جىلدىڭ ۇزدىك مەدبيكەسى» ءما­دينا باەۆاعا بۇيىردى. جالپى شەتەلدە مەدي­تسينانىڭ باسىم بولىگىنىڭ جۇمىسىن ورتا بۋىن قىزمەتكەر­لەر اتقارادى. ماسەلەن, مەدبيكە انا­ليزدەردى, كارديوگراممانى وزدەرى وقىپ, ءدارى­گەرگە دايىن­داپ بەرەدى, جارانى تاڭ­عاندا, وپەراتسيادا قاسىن­دا تۇرىپ كومەكتەسەدى. ءدارى­گەر تەك جوعارى مە­دي­تسينالىق بىلىكتىلىك قاجەت جاعدايدا عانا پاي­دا­لانىلادى. ولاردا «جاق­سى مەيىربيكە – ول 70 پايىز جەتىستىك كەپىلى» دەگەن ۇعىم بار. سون­دىق­تان دا شەتەلدە مەد­بيكەنىڭ بەدەلى جوعارى. ال بىزدە قالاي, مەيىربيكە تەك ءدارى تاراتادى, ينە سا­لا­دى. بىزدەر كلينيكادا سول ستەرەوتيپتى وزگەر­تىپ, ولاردىڭ ءبى­لىمىن كوتەرۋگە كۇش سالدىق. ياعني, شەتەلدەگى سياقتى ءبىزدىڭ مەدبيكەلەر دە جۇمىس­تىڭ ەداۋىر بولىگىن وزدەرى اتقارادى. سوعان ءبىر مىسال كەلتىرە كەتەيىن. بىزگە شەتەلدىك ماماندار ءتاجى­ري­بە الماسۋعا كوپ كەلەدى. سونداي تاجىريبە الماسۋ كەزىندە 2008 جىلدىڭ ەڭ ۇزدىك مەيىربيكەسى ليۋبوۆ ەۆگەنەۆنانىڭ جۇمىسىنا قىزىققان نەمىس عا­لى­مى ونىڭ ەڭبەگىنە جوعارى باعا بەرىپ, «قۇدا ءتۇستى». ەلىنە اپارىپ ءوز مەيىربيكەلەرىنە جۇمىس تاجىريبەسىمەن بولىسۋگە اتتاي قالاپ سۇرادى. الايدا, سول شەتەلدىك ماماننان جوعارى باعا العان مەيىربيكە, دارىگەرلەرىمىز ويداعى­داي جالاقى الا الماي وتىرعانى وكىنىشتى-اق. مەن مەدەۋ اۋدانىنىڭ باس دارىگەرىمىن. وسى اۋدان بويىنشا 13 اۋرۋحانا بار. ونداعى مەيىربيكەلەر مەن دارىگەرلەردىڭ كوپشىلىگىنىڭ ءۇي-كۇيى جوق. ماسەلەن, پاتەرگە اسا مۇقتاج 300-دەي مەيىربيكەگە ءۇي بولماسا دا, جاتاقحانا بەرىلسە ەكەن دەگەن تىلەكپەن قالا اكىمدىگىنە, الماتى قالالىق «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ فيليالىنا دا حات جازدىم. ءتىپتى جاعدايىمىزدى سۇراي كەلگەن ءماجىلىس دەپۋتاتى سۆەتلانا بىچكوۆاعا ارنايى حات تا ۇستاتىپ جىبەردىم. بىراق ماسەلە سول شەشىلمەگەن كۇيىندە قالىپ وتىر. – بۇگىندە مەديتسينا ءبىر ورنىندا تۇرماي, ال­عا جىلجۋدا. ءسىز باسقارىپ وتىرعان ەمدەۋ مە­كەمەسى قانداي جەتىستىكتەرىمەن ماقتانا الادى؟ – 180 توسەكتىك كلينيكالىق اۋرۋحانادا ما­مان­دانعان بەلگىلى دارىگەر-عالىمدار ەڭبەك ەتەدى. الماتى مەملەكەتتىك دارىگەرلەر ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ينستيتۋتى مەن س.اسفەندياروۆ اتىن­­داعى ۇلت­تىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 9 كا­فەدراسى بىزدە. وندا ەلىمىزدىڭ وسى سالاداعى ەڭ ايگىلى, ەڭ بىلگىر عالىمدارى پراكتيكالىق با­عىت­تاعى ءدارى­گەر­لەرگە كەڭەس بەرەدى, وزدەرى ەمدىك جۇمىستار ءجۇر­گىزەدى. مۇن­دا جىل سايىن شۇ­عىل تۇردەگىسى بار, جوس­پار­لىسى بار 40 مىڭ ادامعا حيرۋر­گيا­لىق كومەك كور­سەتىلەدى, قا­بىلداۋ تاۋلىك بويى ءجۇر­گىزىلەدى. ۇجىم­داعى 500-دەن اسا ماماننىڭ 124-ءى دارىگەر. ونىڭ بىرەۋى عىلىم دوكتورى, بەسەۋى عىلىم كان­ديداتى, 68-ءى جوعارى ساناتتاعى دارىگەر. بىلتىرعى جىلعى كلينيكانىڭ العان اسۋى – ادام دامۋىندا ەرەكشە ورىن الاتىن اقاۋدىڭ ءبىرى – جوعارى ەرىن جانە تاڭداي جىرىعى بولىپ تابىلسا, سونداي كەمىستىگى بار بالالاردىڭ وپەرا­تسيا­لارىن اۋرۋحانا دارىگەرلەرى وزدەرى ويلاپ ش­ى­عارعان زاماناۋي ءادىس-تاسىلدەر قول­دانۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرۋدا. سونداي-اق, قازىر­گى مەديتسينانىڭ كۇردەلى ماسەلەسىنىڭ ءبىرى – جا­ڭا تۋعان بالا­لاردىڭ ەستۋ جولىنسىز جانە قۇ­لاق جارعى­سىز نەمەسە تۋا بىتكەن ەستۋ جولىنىڭ اترەزياسى جانە ميكروگە­نياسى بولىپ تابى­لا­دى. قوسارلانعان پاتولوگيا كەزىندە ول ەرەكشە قيىندىق تۋعىزادى. ەستي الما­عان ادام سويلەي دە المايدى, سەبەبى باستىڭ شەكە بولىگىندەگى ەس­تۋ جانە سويلەۋ ورتالىقتارى ءبىر-ءبىرى­مەن باي­­لانىستى. وسى كەزگە دەيىن ەستۋ جولى­نىڭ ات­رە­زياسىن جويۋ بولاشاعى جوق وپەراتسيا بو­لىپ, مامانداندىرىلعان كومەك تەك ەستۋ اپ­پا­راتىن تاڭداپ بەرۋمەن شەكتەلىپ, ال بالا جاستا ەستۋ اسپاپتارىن تاڭداۋ جانە پايدالانۋ قيىن­عا تۇسەتىن. وسىعان بايلانىستى كليني­كا­مىز­دىڭ ال­دىندا ۇلكەن ماقسات قويىلىپ, ەستۋ جو­لىنىڭ اترەزياسىن وپەراتسيا ارقىلى ەمدەۋ ءادىسىن ازىرلەۋ كەيىنگى 5 جىلدا بالالار جاق-بەت حيرۋرگياسى ءبو­لىم­شەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, مەديتسينا عىلىمدارى­نىڭ دوكتورى, پروفەسسور سەرىك نۇرماعانوۆتىڭ (2004 جىلدىڭ ۇزدىك ءدارى­گەرى) جەتەكشىلىگىمەن تابىستى شەشىمىن تاپتى. بۇگىندە وسى جاڭا ادىستەر بويىنشا پاتەنت الىن­دى. مۇنداي جەتىستىكتەرىمىز شەتەلدىك ارىپتەس­تەر­دىڭ قولداۋى مەن ماقۇلداۋىنا يە بولدى. ءتىپتى, پروفەسسور سەرىك بالتاش ۇلىنا گەرمانيانىڭ عالىم­دارى وسى جاڭا ءادىستى ۇيرەنىپ, تاجىريبە الماسۋعا وزدەرىنە شاقىرىپ وتىر. ال يزرايلدىكتەر كەلەسى جىلى وزدەرى كەلىپ ۇيرەنبەك. – جانات كاكىمسەيىتقىزى, مەديكتەردىڭ جال­اقىسى بيىل تاعى دا 25 پايىزعا كو­تەرىلدى. سوندا بۇگىنگى دارىگەردىڭ جالاقىسى قانشا؟ باسشى رەتىندە قىزمەتكەرلەرىڭىزدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن زەرتتەپ كوردىڭىز بە؟ – بىزگە ۋنيۆەرسيتەتتى ءبىتىرىپ كەلگەن مامان 32 671 تەڭگە جالاقى السا, جۇمىس ءوتىلى 3 جىل­دان اسقاندار 34 441, جۇمىس ءوتىلى 10 جىلدان اسقاندار 36 483, 20 جىلدان اسقاندار 39 205 تەڭگە الادى. ءوزىڭىز ويلاڭىز, جاس مامان وسى اقشاعا وتباسىن اسىراپ, ما­ماندىعىن جەتىلدىرىپ, ءارى ناۋقاستى ك ۇلىپ قار­سى الۋى كەرەك. ءاري­نە, مۇن­داي اي­لىق­پەن ەشقا­شان پاتەرگە قول جەتكىزە ال­مايدى, ءتىپتى يپو­تە­­كاعا ءۇي بەرىلمەيدى, ال جال­عا بەرەتىن ءپا­تەردىڭ اقىسى ۋداي. اسىرە­سە, مەيىر­بيكەنىڭ جالاقىسى پاتەر جال­داپ تۇ­رۋعا دا جەتپەيدى. سودان امال جوق, بىرنەشەۋى بىرىگىپ, ءبىر ءپا­تەردى جالداپ كۇن كورۋ­دە. ارينە, جاس كەزدە ەش­تەڭە ەمەس, جاستارى ۇل­عاي­عاندا 5-6 مەيىر­بيكەنىڭ ءبىر بولمەلى پاتەرگە تىعى­لۋى, ءتىپتى, جان اۋىرتادى. راس, مەدەۋ اۋدا­نى­نىڭ دارىگ­ەر­لەرىنە قاراس­تى ءبىر جاتاق­حانا بار. ونىڭ جەر­تولەسى عانا بىزگە تيەسىلى. وندا 8 مەيىربيكەمىز عانا تۇرىپ جا­تىر. ال قال­عاندارى سو­نىڭ وزىنە زار. تاعى ءبىر ءما­سەلە, جاس مامان كليني­كا­لىق اۋرۋحانالاردا, ياع­ني ستاتسيوناردا حيرۋرگ بو­لامىن دەپ تى­رى­سىپ وپەراتسيا جاساپ, مامان­دىق­تىڭ قى­زىعىنا ءتۇ­سىپ, قي­ماي ءجۇ­رۋى مۇمكىن, ال ەمحانا­عا ولار ءمۇل­دەم كەلمەيدى. ءبۇ­گىن­دە ءدارى­گەر 50-70 مىڭ تەڭ­گە جال­اقى الۋى ءۇشىن ءبىر جا­رىم-ەكى ستاۆكاعا جۇ­مىس ىستەيدى. ول دەگە­نىڭىز كۇ­ن­ارا تۇنگى كەزەكشىلىك. ەندى ويلاپ قارا­ڭىز, وسى جالاقىعا وتباسىن اسىراي الماعان مامان نە ىستەيدى – جەكە مەنشىك كلينيكاعا, بول­ماسا باسقا جۇمىسقا كەتەدى, بولماسا قا­لايدا «ناۋ­قاستىڭ قالتاسىنا ءتۇسۋدى» ويلاس­تى­رادى. جالاقى جاي­لى ءبىر دارىگەردىڭ: «كەشى­رى­ڭىز, ءۇش بالاما جو­عارى ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن بارىنە بارامىن» دەپ ايت­قانى بار. مەنىڭشە, ۇكىمەت مەديكتەردىڭ جال­اقى­سىن ەسەپتەگەندە وسىنداي الەۋمەتتىك جاع­داي­لا­رىن ەسكەرىپ بارىپ, قورى­تىندى جاساۋلارى كەرەك. – جاقسى كاسىبي مامان بولۋ ءۇشىن ءدارى­گەردىڭ بويىندا قانداي قاسيەتتەر بولۋى قا­جەت. ياعني, جاس مامان دايارلاۋدا قاي جاعىنا باسىمدىقپەن قاراۋ كەرەك دەپ ويلايسىز؟ – ءوز باسىم دارىگەر دايارلاۋدا ولاردى ءا دەگەننەن دەربەس جۇمىس ىستەۋگە ۇيرەتكەن دۇرىس دەپ سانايمىن. ال بىزدە قالاي؟ ول ارەكەت وقۋدى ءبىتىرىپ, جۇمىسقا تۇرعاننان كەيىن عانا قالىپتاسادى. وعان كەم دەگەندە 2-3 جىل كەتەدى. جوعارى وقۋ ورنىندا 20 جىل وقىساڭ دا, ەگەر نەگىزىڭ بولماسا سەنەن مىقتى دارىگەر شىق­پاي­دى. ەندەشە, ءبۇ­گىندە قولىندا ديپلومى بار جاس مامان جوو بىتىرگەندە ناۋقاسقا شۇعىل تۇردە كاسىبي كومەك كور­سەتە الاتىن, وسى زامانعى اپپاراتۋرالارمەن جۇ­مىس ىستەي بىلەتىن, ءوز ءىسىن مەڭگەرگەن مامان بولىپ شىعۋى ءتيىس. ول ءۇشىن, مەنىڭ پايىم­داۋىمشا, جوو-دا وقۋ مەرزىمىن ۇزارتۋ ەمەس, ينتەرنا­تۋرا­نىڭ وقۋ باعدارلا­ما­سىن قايتا قاراپ, كاسىپتىك داعدىلاردى مەڭ­گەرۋدى كۇشەيتۋ كەرەك. – ءسىز جاقسى باسشى بولۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك دەپ ويلايسىز؟ – جاقسى باسشى بولۋ ءۇشىن ءبارىن وزىڭنەن باس­تاۋىڭ كەرەك. ەڭ الدىمەن, باسشى ادام جۇ­مىسقا ءۇزىلىپ-سوزىلىپ ساعات وندا ەمەس, قىز­مەتكەرلەرى كەلگەنشە ءوز ورنىنان تابىلعانى ابزال. نەگە دەسەڭىز, ءسىز جۇمىسقا كەلمەي ۇيدە جات­ساڭىز, نە تويدا جۇرسەڭىز, ولار قالايدا ءبارىن ءبىلىپ وتى­رادى. ەكىنشىدەن, ارىپتەس­تەرىڭە ءوتى­رىك ايتۋعا بولمايدى. نە نارسەنى دە اشىق جەتكىزۋگە تىرىس­قانىڭ جاقسى. ءۇشىنشى­دەن, كاسىبي ءبىلى­گى­ڭىز­دى كو­تەرىپ وتىرۋىڭىز كەرەك. ويتكەنى, ناۋ­قاس­قا ساراپتاما جاسالعاندا, ءسىز ءوز جۇمىسى­ڭىز­دى بىلەسىز بە, بىلمەيسىز بە – ول بىردەن بايقالادى. كەيدە ەمدەلگەن ناۋ­قاس­تىڭ تا­ري­حىن وقىپ وتى­رىپ, جىبەرىلگەن ورەسكەل قاتەلىك­تەردى, كەمشىلىكتەردى كور­گەن­دە, ەموتسياعا بەرىلىپ, قات­تى كەتەتىنىم بار. ءويت­كەنى, دارىگەر­دىڭ قاتە­لە­سۋگە حاقىسى جوق. ال مۇنداي كەزدە باسشى قاشان­دا تاباندى­لىق­پەن ۇيرەتۋدەن جالىقپاۋى, ءارى ءدارى­گەرمەن جەكە جۇ­مىس ىستەگەنى لايىم. بىراق, دەنساۋلىق ساقتاۋ سا­لا­سىندا وتىز جىلعا جۋىق جۇمىس ىستەپ, ءبىر نارسەگە تۇسىنبەي بارامىن. ماسەلەن, مەديتسينادا وتە ءالسىز دارىگەرلەر مەن وتە ءالسىز مەيىربيكەلەر بار. ولاردىڭ بۇل ماماندىقتى جاقسى كورمەي­تىنى ءار ىسىنەن, ءار سوزىنەن بايقالىپ, ءبىلىنىپ تۇ­رادى. سوندايدا: «بۇل جۇمىسقا قىرى دا, يكەمى دە, ىقى­لاسى دا جوق ەكەن, نەگە باردى ەكەن؟» دەپ وي­لاي­مىن. ويتكەنى, ولاردىڭ ءاربىر قادامى ادام ءولى­مىنە اكەلۋى مۇمكىن عوي. بۇرىندارى «ەگەر باسشى بولسام, جۇمىسقا تەك كاسىبي بىلىكتىلىگى جو­عارى دارىگەرلەردى الامىن» دەپ وي­لايتىن­مىن... جاسى­راتىن نەسى بار, الدە ۋاقىت سونداي ما, بۇگىندە ساۋاتسىز, ناشار ءدارى­گەرگە ەسكەرتپە جاساپ, «سەن مەديتسينادا جۇمىس ىستەي المايسىڭ, دارىگەر بولا المايسىڭ» دەپ شى­عارىپ جىبەرۋگە قورقاسىز. ءويت­كەنى, قازىر جاقسى بولدى, باس ءدارى­گەردى جامانداپ, وتىرىك جالا جاۋىپ سايتقا بولماسا جوعارى جاققا ارىز جازادى, نەمەسە كوكەلەرىنە تەلەفون شالعى­زىپ مازاڭدى الىپ جۇمىس ىستەتپەيدى. – ونداي مىسالدارىڭىز بار ما؟ – اۋرۋحاناداعى جەمقورلىقپەن كۇرەسۋدە پارە العان دارىگەرلەردى جۇمىستان شىعارامىن دەپ, باسىم پالەگە قالعانى بار. ولار ءبىر جىل بويى نە ايتپادى دەيسىز: گازەتكە دە جازدى, سوتقا دا باردىق, ين­تەرنەتكە دە شىقتىق. قازىر ول دارىگەرلەر بىزدە جۇمىس ىستەمەيدى. مىنە, باس دارىگەر بولعانىما بەس جىلداي بولدى, سول ماق­ساتىما ءالى جەتكەن جوقپىن. جالپى, دارىگەر مەن مۇعالىمگە ەڭ الدىمەن جوعارى كاسىبيلىك كەرەك. نەگە دەسەڭىز, ۇلتتىڭ دەنساۋلىعى, ۇلتتىڭ ءبىلىم دەڭگەيى سول ماماندىق يەلەرىنىڭ قولىندا. اڭگىمەلەسكەن گۇلزەينەپ سادىرقىزى.