ءبىز ءبىرتۇتاس, بولىنبەيتىن بىرلىكتى كورسەتتىك

اقوردادا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتتىگىنە كەزەكتەن تىس سايلاۋدىڭ اياقتالۋىنا بايلانىستى وتاندىق جانە شەتەلدىك ءباسپاسوز قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرىنە ار­ناپ ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. ونى كىرىسپە سوزبەن اش­قان پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ الدىن-الا بەرگەن مالىمەتىنە قارا­عان­دا قازاقستان رەسپۋب­لي­كا­سىن­داعى سايلاۋ قۇقى بار ازاماتتاردىڭ 90 پايىزعا جۋىعى سايلاۋعا قاتىسىپ, سو­نىڭ 95 پايىزعا جۋىعى وزىنە داۋىس بەرگەنىن اتاپ ءوتتى. مۇنىڭ ءوزى قازاق­ستان­دىق ەلەكتوراتتىڭ مەنىڭ ءجۇر­گىزىپ كەلە جاتقان ساياسا­تىمدى قولداپ, ونىڭ دۇرىس باعدارمەن كەلە جاتقانىن كورسەتتى. مەن ءوزىمدى قولدا­عان سايلاۋشىلارعا, جاقتاس­تا­رىم مەن پىكىرلەستەرىمە ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن, دەي كەلىپ: ءCويتىپ, بۇل دودا دا ءوزىنىڭ مارەسىنە جەتتى. قازاقستان تاعى دا ءبىر رەت تورتكۇل دۇنيەنىڭ نازارىن وزىنە اۋدارىپ, اشىق, ءادىل, دەموكراتيالىق تالاپتارعا ساي سايلاۋ وتكىزدى. بۇلار تۋ­رالى شەتەلدىك جانە حا­لىقارالىق ۇيىمداردان كەل­گەن بايقاۋشىلار جوعارى باعالار بەرىپ جاتىر, دەدى. سونىمەن بىرگە, ەلباسى باق وكىلدەرىنە دە قازاقستان­دا­عى سايلاۋ پروتسەسىنە قى­زى­عۋ­شىلىق تانىتقاندارى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى. ودان ءارى پرەزيدەنت جۋرنا­ليس­تەردىڭ كوپتەگەن سۇراق­تا­رىنا جاۋاپ بەردى. العاشقى بولىپ ۇلىبريتانيالىق FBC تەلەكومپانياسىنىڭ ءجۋرناليسى ەككارد سەيگار سۇراق بەردى. ول پرەزيدەنتتەن ال­دى­مىزداعى بەس جىلدا قان­داي باسىمدىقتاردى ۇستانا­تىن­دىعى جانە قازاقستان­نىڭ دامۋىنداعى نەگىزگى ەلەمەنتتەر قانداي بولا­تىن­دىعى تۋرالى سۇرادى. – پرەزيدەنتتىك ماندات ادامعا مەملەكەتتىڭ الدىن­دا تۇرعان مىندەتتەرىن انىق­تاۋ ءۇشىن بەرىلەدى, – دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. – ءبىز­دىڭ ەلدىڭ دامۋىنداعى ەكو­نو­ميكالىق مىندەتتەرگە كەلەتىن بولساق, ولار انىقتا­لىپ, ءبىز 2015 جانە 2020 جىلعا دەيىن ورىن­دا­لاتىن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيا­لىق باعدارلامانى ىسكە اسى­رۋدى قولعا الدىق. ءوزىمنىڭ جىل ساي­ىنعى جولداۋىمدا مەن بيىل ەلدى الەۋمەتتىك جاڭ­عىرتۋ ماسەلەسىن العا قويدىم. وندا مەن ازامات­تا­رىمىزدى وقىتىپ, مامان­دىق الۋ ارقىلى جۇمىسپەن قامتۋدى, سون­داي-اق تۇرعىن-ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ پروب­لەمالارىن شەشۋ قا­جەت­تىگىن ۇكىمەتكە تاپسىر­دىم. بۇل باعىتتار حالىق­تىڭ تولىق قول­داۋىنا يە بول­دى. ال ساياسات تۋرالى اي­تاتىن بولساق, ءبىز الداعى ۋا­قىتتا دا ۇس­تانعان باعدارى­مىزدان اي­نى­مايتىن بولا­مىز. بولا­شاق­تا دا رەسەي فە­دە­راتسياسى,     قى­­تاي حالىق رەس­پۋبليكاسى سياق­تى ەلدەرمەن تىعىز ىن­تىماق­تاس­تىقتى جالعاستىرا بەرەتىن بو­لامىز. ەۋرووداق پەن امەريكا قۇراما شتات­تارى ءبىزدىڭ ۇلكەن ارىپتەس­تەرىمىز بولىپ قالا بەرەدى. ال ايماقتاعى باسقا ەلدەرمەن ينتەگراتسيالىق پروتسەستەر شەڭ­بە­رىندەگى ىنتىماقتاستىقتاردى جال­­عاستىرا بەرەتىن بولامىز. ەلدى ساياسي جاڭالاندىرۋ باعىتىن ءبىز ودان ءارى جالعاستىرامىز. زاڭ­نىڭ ۇستەمدىگىن سوت جۇيەسىن تاۋەل­سىزدەندىرە ءتۇسۋ ارقىلى نىعايتا بەرەتىن بولامىز. ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز الىپ تەرريتوريالى, ۋني­تار­لى ەل بولسا دا ءبىز بيلىكتى ور­تالىقسىزداندىرۋ باعىتىن ودان ءارى جۇرگىزەمىز. كەلەسى سايلاۋدان باستاپ ءبىزدىڭ پارلامەنتىمىز كونس­­تيتۋتسيامىزدىڭ تالابىنا سايكەس كوپپارتيالى بولادى. باق بوستاندىعى مەن تاۋەلسىزدىگىنە بارلىق باسقا دا دامىعان ەلدەردەگى سياقتى ەشقانداي شەك قوي­ىل­مايدى, بۇل ىستە ءبىز ءوزىمىزدىڭ باتىستىق ارىپتەستەرىمىز بەن دوستارىمىزدىڭ ۇسىنىستارىن ۇنەمى ەسكەرىپ, ولارمەن كەڭەسىپ وتىراتىن بولامىز. سايلاۋ پروتسەسى كەزىندە ۇيىمداسقان «قا­زاقستان-2020» دەموكراتيالىق كوا­ليتسياسى» الا­ڭىندا ءبىز وپ­پوزيتسيالىق پارتيالار جانە قو­عامدىق قوزعالىس­تارمەن ەلىمىزدى ەكونوميكالىق جانە ساياسي تۇر­عىدان ودان ءارى دامىتۋدىڭ پروب­لەمالارىن تال­قى­لاۋ جونىندەگى ديالوگتاردى جال­عاستىرۋعا داي­ىن­بىز, دەدى ەلباسى. رەسەيدىڭ يتار-تاسس اق­پاراتتىق اگەنتتى­گى­نىڭ وكىلى سۆەت­لانا تۋماكوۆا سايلاۋ دوداسىندا جەڭىلگەن قارسىلاس­تا­رىڭىزعا نە ايتار ەدىڭىز دەپ سۇ­رادى. نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى جاۋا­بىن: مەن بۇگىن ولارعا سايلاۋ دو­داسىنا قاتىسىپ, بەلسەندىلىك كور­سەتكەن­دەرى ءۇشىن ريزاشىلىعىمدى ءبىلدىردىم, دەپ باستادى. الداعى ۋاقىتتا ولار قارسى بولماسا, ءبىز ءوزارا ىن­تى­ماقتاسا وتىرىپ, قۇن­دى ۇسىنىس­تاردى بىرلەسە جۇزەگە اسىرۋعا دايىنبىز, دەي كەلىپ, ەلباسى وپ­پوزيتسيالىق پارتيالار وكىل­دە­رى­نىڭ پرەزيدەنتتىك سايلاۋ­عا قاتىس­پاعانىنا وكىنىش بىلدىرەتىنىن اتاپ ءوتتى. ارينە, بۇل ءار پار­تيانىڭ ءوزىنىڭ قالاۋى, بىراق ءبىز ءوز تاراپىمىزدان ولاردى ساي­لاۋ­عا قاتىسۋعا شاقىردىق, دەدى پرەزيدەنت. قازاقستاننىڭ كەمەل بولا­شا­عىن قالاي ەلەستەتەسىز, سول كەزدەگى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى قاي دەڭگەيدە بولادى دەگەن ءبىزدىڭ سۇراعىمىزعا ەلباسى ونىڭ «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىندا جازىلعان دەڭ­گەي­دە بولاتى­نىنا سەنىم ءبىلدىردى. مەنىڭ بار­لىق ىستەگەن قىزمەتىم ءوز پەشەنەمە جازىلعان قازاقتىڭ جاڭا مەملەكەتىن قۇرۋعا, ونى ءور­كەنيەتتى ەلدەرمەن تەڭەستىرۋگە ارنالدى. ءبىز قيراعان ەكونومي­كا­نى وڭال­دىرىپ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاق­سارتۋعا قول جەتكىزدىك. ال قا­زىر قولعا الىپ وتىرعان باعدار­لامالارىمىزدى ىسكە اسىر­عاندا حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى بۇدان دا جاقسارا تۇسەدى دەپ سانايمىز. قازىر ءبىز اۋىلداعى اعايىننىڭ جۇمىس ىستەيمىن دەگەندەرىنە شا­عىن نەسيەلەر بەرىپ, ماماندىعى جوقتارىنا تەگىن وقىتۋ ارقىلى ماماندىق اپەرىپ جاتىرمىز. ولار­دى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءما­سەلەسى دە كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي وتىر. دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلە­سىن جاقسارتۋ ءۇشىن اۋىلعا تازا اۋىز سۋ جەتكىزۋ ماسەلەسىن تولىق­تاي شەشۋدەمىز. وسىنداي ىستەردىڭ ساتتىلىك­پەن ىسكە اسۋىنا حالقى­مىز بەلسەندى ارالاسۋى كەرەك, سوندا قا­زاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتى دا وركەنيەتتىڭ وزىق ەلدەرى قاتارى­نا جەتەدى. ودان ءارى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جالپى جاعدايلارعا توقتالىپ ءوتتى. بۇگىن الەمنىڭ كوپ­تەگەن ەلدەرىندە قان توگىلىپ جاتىر, ال ءبىز مىزعىماس بىرلىكتى كورسەتە بىلدىك. باسقا ەلدەردە سايلاۋ كەزىندە حالىق جىك-جىككە ءبولىنىپ, ءوزارا داۋلاسىپ كەتەدى, ال ءبىز ءبىرتۇتاس تۇراقتى­لىقتى كور­سەت­تىك, دەدى ەلباسى. «كازاحستانسكايا پراۆدا» گا­زەتى­نىڭ ءتىلشىسى لاۋرا تۇسىپبە­كوۆانىڭ شەتەلدەردىڭ كوبىندە داۋ-داماي بولىپ, كەيدە قان ءتو­گىلىپ جاتقاندا قازاقستانداعى سايلاۋدىڭ تىنىش ءوتۋ قۇپياسى نەدە دەپ ويلايسىز دەگەن سۇ­راعىنا ن.نازارباەۆ مەملەكەت باسشىسى ەلدە ۇنەمى جاقسى با­عىتتاعى وزگەرىستەردىڭ بولىپ تۇرعانىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك, دەدى. بىزدە ونداي وزگەرىستەر كوپ. ەگەر ءبىز قازاقستاندى پوستكە­ڭەستىك ەلدەرمەن سالىستىراتىن بولساق, باسقا ءبىر ەلدە دە بىزدەگىدەي جاقسى كورسەتكىشتەر بولعان جوق. ءبىز ءىجو-ءنى 700 دوللاردان 9 مىڭعا دەيىن جەتكىزىپ, 12 ەسە وسىرە الدىق. ەڭبەكاقى 5-6 ەسەگە ءوستى, ەكونوميكانىڭ ءوسۋ قارقىنى جونىندە مىنانى ايتار ەدىم: قازىر قازاقستان ەكونوميكاسى تمد-عا قارايتىن بارلىق ورتا­لىق ازيا مەن قاپ تاۋىنداعى رەسپۋبليكالاردىكىن قوسقانداعى­دان دا ارتىق. بىزدەگى جۇمىسسىز­دىق سول ەلدەرمەن سالىستىرعاندا ەڭ تومەنى. ونىڭ ۇستىنە جاڭا جۇمىس ورىندارى تۇراقتى تۇردە اشىلىپ جاتىر. تەك قانا «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» جولى 50 مىڭ ادامعا جۇمىس بەرىپ وتىر. 2009 جىلى بۇكىل الەم­دەگى ەكونوميكالىق داعدارىس شەگىنە جەتىپ, جۇمىسسىزدىق ارتىپ جاتقاندا, قازاقستان «جول كارتاسى» باعدارلاماسى ارقىلى جاڭادان 25 مىڭ جۇمىس ورنىن اشا ءبىلدى. 2014 جىلعا دەيىن ءبىز ءالى دە 160 مىڭ جۇمىس ورنىن اشامىز. ونىڭ ۇستىنە ءبىزدىڭ حال­قىمىز تاتۋلىقتى جوعارى باعا­لاپ, كورشىلەرىنىڭ سەنىمى مەن داستۇرلەرىن سىيلاپ, ءوزارا ءتوزىم­دىلىكتى جاقتاپ وتىرادى. مىنە, بىزدەگى تۇراقتىلىقتىڭ قۇپياسى وسىندا, دەدى ەلباسى. «حابار» اگەنتتىگىنىڭ ءتىلشىسى الەكساندر اكسيۋتيتس وپپوزي­تسيا­نىڭ سىنىنا قالاي قارايسىز دەگەن سۇراق قويدى. كەز كەلگەن پرەزيدەنتتى, سونىڭ ىشىندە ۇلكەن تابىستارعا قول جەتكىزىپ وتىرعان پرەزيدەنتتىڭ جانىندا ارقاشان­دا سىن دا جۇرەدى. بۇل قالىپتاعى جاعداي, سوندىقتان مەن ولاردىڭ سىنىنا بايىپتىلىقپەن قاراي­مىن. ءادىل سىننان قورىتىندى شىعارىپ, ولاردى قابىلداي الا­مىن. ءوز تاراپىمنان مەن وپپوزي­تسياعا: بيلىككە تالاسقاننان گورى, ەلدىڭ جاقسى تۇرمىسقا جەتۋىنە اتسالىس­ساڭىزدار دۇرىس بولار ەدى دەگەن ۇسىنىس ايتار ەدىم, دەدى پرەزيدەنت. «قازاقستان» ۇلتتىق تەلەار­نا­سىنىڭ ءتىلشىسى ايبەك قوبداباي اۋىل شارۋاشىلىعىنا بولىنەتىن ناقتى كومەكتەر تۋرالى سۇرادى. وعان ەلباسى 2003 جىلدان بەرى ۇنەمى اۋىل شارۋاشىلىعىنا كومەك بەرىلىپ كەلە جاتقانىن, 670 ملرد. تەڭگە قاراجات بولىنگەنىن ايتتى. ال ەندى اۋىل شارۋاشى­لىعى ونىمدەرىن وڭدەۋگە ۇلكەن كوڭىل بولەمىز. 52 مال بورداقىلاۋ پۋنكتتەرى اشىلىپ, ونىڭ توڭىرەگىندە 2300 شاعىن بيزنەس ۇيىمداستىرىلادى, دەدى. مەملەكەتارالىق «مير» تك ءتىلشىسى يرينا مۇحامادەەۆا كەدەن وداعىنىڭ كەلەشەگى تۋرالى سۇرادى. وعان ەلباسى جارقىن بولاشاقتىڭ تەك ەكونوميكالىق ينتەگراتسيادا ەكەنىن ايتتى. ال كەدەن وداعى – ەۋرووداقتىڭ ۇلگى­سىندەگى ناعىز ەكونوميكالىق ءتيىمدى قۇرىلىم. سونىڭ ارقاسىندا ءبىر جىلدا عانا قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى 30 پايىزعا, قازاقستان مەن بەلارۋس اراسىنداعى تاۋار الماسۋ ەكى ەسەگە ارتتى. وسىنى كورىپ تۇرعان قانداي ادام كەدەن وداعى ءتيىمسىز دەپ ايتا الار, دەدى ەلباسى. «كتك» تەلەارناسىنىڭ ءتىلشىسى ياروسلاۆ كراسيەنكو پاتەرگە قولجەتىمدىلىك باعىتىندا تاعى دا قانداي ىستەر جاسالاتىن بولادى دەگەن سۇراق قويدى. وعان ەلباسى تۇرعىنۇيقۇرىلىس­جي­ناق­­بانكى­نە, ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر ارقى­لى نەسيە بەرۋ ارقىلى پاتەر الۋ­دىڭ جەڭىل­دەتىلگەن جولدارىن اي­تىپ بەردى. ماسەلەن, تۇرعىن­ۇي­قۇرى­لىس­­جي­ناق­­بانكى­نە الاتىن ءپا­تەر­­دىڭ 50 پايىزىن جي­ناق­تا­ساڭىز, قالعا­نىن نەسيە رەتىندە بانك بەرەدى. ال ونى پاتەرگە تۇرىپ الىپ, جىل­دار بويى تولەپ قۇتىلا الاسىز, دەدى پرەزيدەنت. ءباسپاسوز ءماسليحاتىنىڭ سو­ڭىن­دا پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ باق وكىلدەرىنە بەلسەندى قىز­مەتتەرى ءۇشىن ريزاشىلىعىن ايتتى. جاقسىباي سامرات.