قارشىعا اۋىلدى ساعىنىپ ءجۇرۋشى ەدى

قارشىعا دەگەندە ەلەڭ ەتپەيتىن قازاق ءسىرا, جوق شىعار. ءيا, قارشىعا دەسە قۇرمانعازى, دينا باستاعان ءدۇلدۇل كۇيشىلەر تىزبەكتەلىپ كوز الدىڭدا ءوتىپ جاتقانداي بولادى. ويتكەنى, قارشىعا وتكەن عا­سىر­دىڭ قازاققا بەرگەن باعا جەتپەس سىيى, ونەر يەسى, كيەلىسى ەدى عوي. بالا كەزىمىزدە ەلىنە قادىرلى, ونەگەلى ىسىمەن وزگەنى دە, ءوزىن دە سىيلاي دا, سىيلاتا دا بىلەتىن ازامات ومىردەن وتكەندە “ماڭدايى­مىزعا سىيماي كەتتى عوي” دەۋشى ەدى قاريالار. وسى تەڭەۋ قارشىعاعا ءتان. قارشىعا ومىردەن وتەردەن بۇرىن ەلگە كەلگەندە كەزدەستىك. قاسىندا ءجۇرىپ, ءبىراز اڭگىمە­لەس­تىك. سول جۇزدەسۋلەردە جازۋ­شى-كينو­گەر لاتيفوللا قاپاشەۆ ەكەۋمىز باتىس قازاقستان وبلىسى­نىڭ بۇ­رىن­عى جاڭاقالا, فۋرمانوۆ, كازتالوۆ, اقجايىق اۋدان­دارى­نىڭ ەلدى مەكەندەرىن ارالاپ, سول جاقتا قۇر­مان­­عازىنىڭ ءبايبى­شەسى اۋەس انا­مىز­دىڭ زيراتى جاتقان كوك­تە­رەك ەلدى مەكەنىنە بارعانىمىزدى, قۇرمان­عازى, دينا, امانعالي, ەرعا­لي ءجۇر­گەن جەرلەردى كورگەنىمىزدى, سول جاق­تان كۇيشى جاڭبىرباي تۋ­رالى ەستىپ-بىلگەنىمدى وعان ايتقان بولاتىن­مىن. ء“يا, لاتيفوللا قاپاشەۆ ما­عان ءبارىن دە ايت­تى” دەپ ەلەڭ ەتە تۇسكەن ول ەندى سول ءجو­نىندە بىلۋگە قۇشتارلىق بىلدىرگەن ەدى. اقجايىق اۋدانى, ەسەنساي ەلدى مەكەنىندە امانعاليمەن قۋعىندا ءبىر­گە بولعان ايەلى مۇقسينانىڭ جاقىن اپاسى, بالقان اپايدىڭ ب­ا­لاسى عي­لىم­مەن كەزدەسىپ, اپايدىڭ زيراتىن سۋ­رەتكە ءتۇسىرىپ العانىمدى ايتتىم. مۇقسينا اپامىزدىڭ 1938-40 جىل­دار­داعى تۇسكەن فوتوسۋرەتى جانە بالقان اپايدىڭ 1957-60 جىلدار شاماسىن­داعى تۇسكەن, كەيىننەن ەكەۋىنىڭ بىرىكتىرىلىپ ۇلكەي­تىلگەن سۋرەتىن عيلىم ءۇيى­نەن تاۋىپ العانىمىزدى جەتكىزدىم. سول اۋىلدىڭ اكىمى ءابۋحان مول­دا­باەۆتىڭ دا كومەگى مول بولدى. وسى جولى جاڭاقالا اۋدانىنىڭ بۇرىنعى جاڭا­تالاپ سوۆحوزىندا دينا ءنۇر­پەيىس­وۆا­نىڭ باقتىلى دەگەن قىزىنان تۋعان ۇل­مەكەن اپايمەن كەزدەسىپ (1924 جىلى تۋعان), اڭگى­مەلەستىك. كىشى قىزى نۇر­عانىمنىڭ قولىندا تۇرادى ەكەن. جاڭ­بىر­باي­دىڭ “قوشتاسۋ” دەگەن كۇ­يىن ديكتو­فونعا جازىپ العان ەدىك. سو­نى قار­شىعا ەكى كوزىن جۇمىپ الىپ, بار ىنتاسىمەن تىڭدادى. – بۇل كۇيدى ورىنداپ, بىزگە جەتكىزىپ وتىرعان كىم؟ – دەدى سو­سىن. كۇيدى ورىنداۋشى يساتاي اۋدا­نىن­داعى “ساز” مەكتەبىنىڭ دي­رەكتورى سىرىم بەردىبەكوۆ ەكە­نىن ايتتىم. ءبىز تىڭداتقان كۇيگە ريزا بول­عا­نى سونشا, “مىنا كۇيدى ورىن­داپ وتىرعان كۇيشى دۇرىس كۇيشى, مەن نەعىپ بۇرىن ەستىپ-بىلمەگەنمىن” دەپ وكىنىشىن بىلدىرگەن ول ىلە ويىن جالعاپ, رەتى كەلسە, وسى كىسىنى الدىرىپ, تاعى ءبىر تارتتى­رىپ قاراساق” دەدى. قولما-قول سىرىم­عا تەلەفون شالىپ, قارشىعانىڭ كور­گىسى كەلەتىنىن ايتىپ, تەزدەتىپ كەلۋىن سۇرادىق. سىرىم كەلگەندە, ول بالاشا قۋان­دى. كۇيدى كىمنەن, قاشان ۇيرەن­گە­نىن سۇراپ جاتتى. “كۇيدىڭ ساعا جاعىن­دا, سوسىن اياق­تالار جاعىندا مۇڭدى سازدار جەتىسپەي تۇرعانداي, – دەدى. – بىراق نوتاعا تۇسىرەردە كاريما ەكەۋىمىز سول جەتپەستىگىن تابامىز دەپ وي­لاي­مىز” – دەپ تاعى دا قوسىپ قويدى. ال, سىرىم بولسا 1974 جىلى 10-سىنىپ­تى بىتىرگەن كەزدە “زابۋرىن” سوۆ­حوزىندا جىل­قى باققان قۇرمان ءىلياسوۆ دەگەن كىسىدەن ۇيرەنگەنىن ايتتى. قارشىعانىڭ ونەرگە دەگەن قىزى­عۋشىلىعى قايران قالدىر­عان. “مىڭتوبەگە ماشينا تاپ, كۇيدىڭ دۇنيەگە كەلگەن جەرىن كورەيىك. كۇي وزدىگىنەن تۋمايدى, ونى قاسىرەتى مول وزبىرلىق پەن وشپەندىلىك, جەتىمدىك پەن جوقتىق­تىڭ الماسۋىنان تۋاتىن اسەرلەر عانا تۋعىزادى. ول جەردە ەل بار ما ەكەن؟ سول جەرگە بارىپ, ءبىر اۋناپ قايتايىق” دەدى. كۇن وتە ىستىق بولاتىن, ءبارىمىز ۇگىتتەپ, كۇزگە قالدىردىق. – كۇزدە امان بولسا, وردا ارقىلى قۇرمانعازىعا, ماحامبەتكە دۇعا باعىشتاۋ ويىم بار. جولاي مىڭتوبەگە دە سوعاتىن بولارمىن, – دەپ تە قويدى. – وسى اۋداندا 500 كىسىلىك, الدە 300 كىسىلىك بولا ما, دومبىرا وركەس­ترىن ۇيىمداستىرىڭدار. مەن كۇزدە كەلىپ, كومەكتەسەمىن. بارى­مىزدى ار­داقتاپ, جوعىمىزعا بەلگى تاۋىپ قوي­ماساق, كەش قالامىز – دەگەن ول ەندى ءبىر ءسات تۋعان جەر قۇدىرەتى جايلى اڭىمەلەپ كەتكەن. – تالاي جەر­دى ارالادىم, قانشا ەلدە بول­دىم. سول ەلدەردىڭ ساحناسىندا قان­شاما كۇي­لەر تارتتىم, تۋعان ەلىم قازاق­ستان­دى تانىتۋدا دوم­بى­رامەن ايانباي تەر توكتىم. ايتسە دە, تۋعان جەردەي, ءوز اۋىلىڭداي جەرۇيىق, ىستىق جەردى كورمەدىم. كۇنى كەشە قۇرداستارمەن بىرگە ءجۇر­گەن كەزدەرىم ويىڭا ءتۇسىپ, كو­زىڭە وتتاي باسىل­اد­ى, – دەپ, اڭگى­مەسىن جالعاي تۇسكەن ەدى... بۇل التى الاشتىڭ ارداق­تى­سى قارشىعانىڭ ەلگە كەلگەن سوڭعى ساپارى ەكەنىن بىلگەن جوق ەدىك سول كەزدە. سويتسەك, بوي جا­زىپ ءجۇر­گەنى ەكەن عوي. مۇرات بەكتەن ۇلى. اتىراۋ وبلىسى, يساتاي اۋدانى, تۇششىقۇدىق اۋىلى.