زاڭداردىڭ ساپاسى قارجىسىنا ساي ەمەس

2020 جىلعا دەيىنگى قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىندا مەملەكەت نورما شىعارماشىلىق ۇدەرىستى جاڭا ساپالى كەزەڭگە شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن شارالاردى قامتاماسىز ەتتى دەپ كورسەتىلگەن. بۇل دەڭگەي نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى ءازىر­لەۋ­گە تاۋەلسىز ساراپشىلاردى, ۇكىمەتتىك ەمەس سەكتور وكىلدەرىن نە­عۇرلىم كوپ تارتۋ, وسى سالاداعى وزىق ءبىلىمدى پايدالانا وتى­رىپ, سالالىق عىلىمي ساراپتامالار مەن سىبايلاس جەمقور­لىق­قا قارسى ساراپتامالاردى جۇرگىزۋ نەگىزىندە نورما شىعارما­شى­لىق ۇدەرىستەگى كاسىبيلىكتى ارتتىرۋعا بايلانىستى بولىپ وتىر. اتالعان باعىتتاردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ءتيىستى قارجى جىلىنا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭدارمەن جىل سايىن زاڭ جوبالارىن ازىرلەۋگە جانە ولار بويىنشا عىلىمي ساراپتالار جۇرگىزۋگە قاراجات ءبولىنىپ كەلدى. سوڭعى ەكى جىلدا نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى ازىرلەۋ مەن ولارعا ساراپتاما جۇرگىزۋگە مەملەكەت 2,6 ملرد.-قا جۋىق تەڭگە ءبولدى. 2011 جىلدان باستاپ قار­جى­لاي قاراجات نورماتيۆتىك قۇقىق­تىق اكتىلەردىڭ جوبالارىنا جانە زاڭ جوبالارىنىڭ تۇجىرىمدا­ما­لارىنا عىلىمي ساراپتاما ءجۇر­گىزۋگە عانا بولىنەتىن بولا­دى. بۇل ماقساتقا «2011-2013 جىل­دارعا ارنالعان بيۋدجەت تۋرالى» زاڭمەن 5,5 ملرد. تەڭگە قاراس­تىرىلعان. سونداي-اق اعىم­داعى جىلدان باستاپ بارلىق زاڭ جو­بالارىنا عىلىمي ەكو­نو­مي­كا­لىق ساراپتاما جۇرگىزۋگە رەس­پۋب­ليكالىق بيۋدجەتتەن قاراجات ءبولۋ كوزدەلەدى. بۇل قابىل­دا­نا­تىن زاڭداردىڭ ساپاسىن قام­تاماسىز ەتۋگە مەملەكەتتىڭ قار­جى­لىق كومەكتى بارىنشا كورسە­تىپ وتىرعانىن ايعاقتايدى. الاي­دا, مەملەكەتتىك شىعىستاردىڭ ۇلعايعانىنا قاراماستان, ءازىر­لە­نەتىن زاڭ جوبالارىنىڭ جانە ولار بويىنشا جاسالاتىن ساراپ­تامالاردىڭ ساپاسى جاقسارعان جوق. زاڭ جوبالارىندا پارلامەنت قابىرعاسىندا تۇزەتىلەتىن كەم­شىلىكتەر جىل سايىن قايتا­لا­نادى, زاڭ جوبالارىنىڭ جار­تى­لاي, ال جەكەلەگەن جاعداي­لار­دا تولىق كولەمدە قايتا جاسا­لاتىن كەزدەرى از ەمەس. بۇل تۇر­مىستىق زورلىق-زومبىلىق, قۇ­قىق بۇزۋشىلىقتىڭ پروفيلاك­تي­كاسى تۋرالى, قوعامنان ۋا­قىتشا وقشاۋلاۋدى قامتاماسىز ەتەتىن مەكەمەلەردە ادامداردى ۇستاۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى جانە باسقا زاڭ جوبالارىندا (قازىر زاڭدار) ورىن الدى. زاڭ جوبالارىن قاراۋ كەزىندە جەكەلەگەن جاعدايلاردا ولاردىڭ تۇجىرىمداماسىن وزگەرتۋ قا­جەت­تىگى تۋىندادى. اتاپ ايت­قاندا, سوتقا دەيىنگى وڭايلا­تىل­عان ءىس جۇرگىزۋ ماسەلەلەرى بوي­ىن­شا زاڭ جوباسىنىڭ (قازىر زاڭ) تۇجىرىمداماسى وزگەرتىلدى. تۇ­جى­رىمدى قاتەلەرگە جول بەرىلۋىنە بايلانىستى اكىمشىلىك ءىس ءجۇر­گىزۋ كودەكسىنىڭ جوباسىن ۇكى­مەت قايتارىپ الدى. زاڭ جوبا­لا­رى بويىنشا جۇرگىزىلەتىن عىلى­مي ساراپتامالاردىڭ ساپاسى كو­بىنە بەلگىلەنگەن تالاپتارعا جاۋاپ بەرمەيدى. بۇل جوعارىدا كور­سە­تىلگەن زاڭ جوبالارىنا (قازىر زاڭدار), سونداي-اق جەر كودەكسىنە تولىقتىرۋلار, ورمان شارۋا­شى­لىعى, جانۋارلار دۇنيەسى جانە ايرىقشا قورعالاتىن اۋماقتار ماسەلەلەرى جونىندەگى جانە باسقا زاڭ جوبالارىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ جونىندەگى ساراپتامالىق قورىتىندىلارعا قاتىستى. ازىرلەۋشىلەردىڭ ساراپ­تا­مالىق قورىتىندىلاردا اي­تىلعان ۇسىنىستاردى ەسكەرمەيتىن جاعدايلار كەزدەسەدى. سىرتقى بارلاۋ تۋرالى, مەملەكەتتىك ءمۇ­لىك تۋرالى, قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە بيزنەس پەن جەكە مەنشىكتى زاڭسىز تارتىپ الۋعا (رەيدەرلىككە) قارسى ءىس-قيمىل ماسە­لەلەرى بويىنشا, نورما شى­عارماشىلىق قىزمەت بويىنشا جانە باسقا زاڭ جوبالارىنا (قا­زىر زاڭدار) قورىتىندىلار وسى جاعدايلارعا مىسال بولىپ تابىلادى. وراسان زور بيۋدجەت قارا­جا­تىنىڭ جىل سايىن بولىنە­تىن­دىگىنە قاراماستان, زاڭنامالىق شەشىمدەردىڭ تۇراقسىز ءارى ناشار ازىرلەنەتىندىگىن ادىلەت مينيسترلىگى دە اتاپ كورسەتەدى. وسىعان بايلانىستى اتالعان مينيسترلىك قارجى مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ زاڭ جوبالارىن دايىن­داۋ جانە ولارعا عىلىمي ساراپتاما جۇرگىزۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگاندارعا جىبەرىلەتىن قاراجات­تىڭ ءتيىمدى پايدالانىلۋىنا تالداۋ جاساۋدى جوسپارلاپ وتىر. نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى ازىرلەۋگە جانە ولارعا ساراپتاما جاساۋعا ارنالعان بيۋدجەتتىك قاراجاتتاردىڭ ءتيىمسىز پايدالا­نى­لۋى تۋرالى ماسەلەنى پارلامەنت دەپۋتاتتارى دا بىرنەشە رەت كوتەردى. مۇنداي ماسەلەنىڭ قوي­ىلۋىنا بەلگىلى ءبىر قۇقىق سالا­سى ساراپشىلارى قۇزىرەتىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى, ساراپتاما قورى­تىن­دىسىنىڭ بەلگىلەنگەن تا­لاپ­تارعا سايكەس كەلمەۋى, ساراپتاما جۇرگىزۋدەگى قازىرگى تەتىكتىڭ جەتىلمەگەندىگى جانە كوپتەگەن باسقا دا جايتتەر سەبەپ بولدى. نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى ءازىر­لەۋ جانە ولارعا ساراپتاما جاساۋ مەملەكەتتىڭ نورما شىعار­ما­شى­لىق قىزمەتىنىڭ ماڭىزدى قۇ­رامى بولىپ تابىلاتىنىن جانە وسى ماسەلەگە ءپرينتسيپتى تۇردە قا­راۋدى قاجەت ەتەتىنىن اتاپ ءوتۋى­مىز قاجەت. ۋاكىلەتتى ورگان­داردىڭ نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى جانە ولاردىڭ عىلىمي ساراپتاماسىن دايىنداۋعا ءبو­لىن­گەن قاراجاتتى ءتيىمدى پاي­دالانۋى ماسەلەسى مۇقيات قاراۋ­دى قاجەت ەتەدى دەپ ويلايمىن, ويتكەنى, اتالعان ماقساتتارعا مەم­لەكەت ەداۋىر قارجىلاي قا­راجات ءبولىپ وتىر. باياندالعاندى ەسكەرە جانە بيۋدجەت كودەكسىنىڭ 141-بابىنىڭ 2) تارماقشاسىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتى باقى­لاۋدى جۇزەگە اسىرۋ تارتىبىمەن ۋاكىلەتتى ورگاندارعا سوڭعى ءۇش جىلدا نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى دايىنداۋعا جانە ولاردىڭ عىلىمي ساراپتاماسىن جۇرگىزۋگە بولىنگەن قاراجاتتى پايدالانۋدىڭ تيىمدىلىگىن تەكسەرۋى قاجەت دەپ ەسەپتەيمىن. بەرىك يماشەۆ, سەناتتىڭ زاڭناما جانە  قۇقىقتىق ماسەلەلەر كوميتەتىنىڭ توراعاسى.