سۋيتسيد

ءوزىن-ءوزى ءولتىرۋ – اۋىر كۇنا سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە جاس جەتكىنشەكتەردىڭ وزدەرىنە قول جۇمساپ, تۋىستارىن دا, بۇكىل قوعامدى دا ءدۇر سىلكىندىرۋى بەلەڭ الا باستاعانداي. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ءار اپتادا وسى جايلى كەمىندە ءبىر نەمەسە بىرنەشە حابار بەرىپ قويادى. مۇنداي جايسىزدىق رەسپۋبليكانىڭ بارلىق وبلىستارىندا كورىنىس بەرۋدە. سوندىقتان وسىنداي دەرتپەن ەل بولىپ, جۇرت بولىپ جۇمىلا كۇرەسۋدىڭ وزەكتىلىگى ارتىپ وتىر. ءيا, حالقىمىزدىڭ كەلەشەگى سا­نالاتىن جاپ-جاس ورەن­دەرى­مىز­دىڭ وسىنداي ءبىر دەرتكە شال­دىق­قانى بۇگىنگى قوعامنىڭ ەڭ باستى پروبل­ە­ماسى دەسەك, ارتىق ايت­قان­دىق ەمەس. تەك قازاقستاندا عا­نا ەمەس, ءبۇ­كىل ءدۇ­نيە جۇزىندە ءوزىن ءوزى مەرت ەتۋ وقي­عالارى سوڭ­عى جارتى عا­سىر­دا كوپ­تەپ ورىن الىپ وتىرعاندىعى راس. ستاتيستيكا بويىنشا, الەمدە جىل سايىن شامامەن ءبىر ميلليونداي ادام ءوز-وزىنە قول جۇمساپ, 20 ميلليونداي ادام ءوزىن ءوزى ولتىرۋگە ارەكەت جاسايتىن كورى­نە­دى. ءتىپتى, ءار 40 سەكۋند سايىن ءبىر كىسى ءوز جا­نىن ءوزى قيۋدا دەگەن دەرەك تە بار. ال قازاقستان وكىن­ىش­كە قاراي, ءوزىن ءوزى ولتىرۋشىلەردىڭ جالپى سانى جاعىنان الەمدە ءۇشىنشى ورىنعا, ءتىپتى قىز بالالار جاعىنان ءبىرىنشى ورىنعا شىققان. بىزدىڭشە, بۇل پروبلەمانىڭ شە­شىمىن يسلام دىنىنەن ىزدەگەن ما­قۇل. ويتكەنى جاراتۋشى يەمىز ءوز قۇلدارىنىڭ جاعدايىن كەز كەل­گەن پەندەدەن الدەقايدا جاق­سى بىلەدى. ادام بالاسىنا نەنىڭ پايدا, نەنىڭ زيان ەكەنىن دە اللا تاعا­لا­دان ارتىق بىلەر ەشكىم جوق. ال ءوز ءومىرىن ولىمگە قيۋدىڭ شاريعاتىمىزداعى ۇكىمىنە كەلسەك, يسلام دىنىندە جازىقسىز ادامدى ءولتىرۋ نەمەسە ءوزىن-ءوزى ولىمگە قيۋ – اللانىڭ اشۋى مەن اسا اۋىر ازا­بىنا سەبەپ بولاتىن اۋىر كۇنا. سە­بەبى يسلام ءدىنىنىڭ, قاسيەتتى قۇران مەن ءحاديستىڭ كور­سەتۋىنشە, ادام با­لاسىنىڭ ورنى جاراتىلىس اتاۋ­لى­ن­ىڭ بارىنەن دە جوعارى ءارى ءۇس­تەم. مەيلى ول ايەل بولسىن, ەركەك بولسىن, كارى بولسىن, جاس بولسىن, ءاربىر ادام قادىرلى جانە قۇرمەتتى. دەمەك ادام ءوز ءومىرىن وپ-وڭاي قيا سا­لا­تىنداي سۇراۋسىز, ىزدەۋسىز, بوستان بوس جاراتىلىس ەمەس. قا­سيەت­تى قۇران كارىمدە: «ءبىز ادام با­لا­سىن ارداقتادىق...», «...ولاردى باس­قا جا­­راتقاندارى­مىز­دان ءال­دە­قايدا ار­تىق جارات­تىق», – دەلىنگەن انىق اياتتار بار («يسرا» سۇرەسى, 70-ايات). سون­دىق­تان ءاربىر جاننىڭ ءومىرى دە وتە قىمبات. ونىڭ ومىرىنە قول سۇعۋعا, ار-نامىسىنا تيۋگە, ءومىرى­نە زۇ­لىم­دىق جاساپ, ەركىنەن ايى­رۋ­عا دىنىمىزدە رۇقسات جوق. ءتىپتى ادام ءومى­رىنىڭ قىمباتتىعى سونشا – جا­زىقسىز ءبىر ادامدى ءولتىرۋ بۇكىل ادام بالاسىن ولتىرۋمەن پا­راپار (مايدا/32). بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, ادام جاراتى­لى­سى­نىڭ وزگە­دەن جوعارىلىعى ونىڭ اقىل-ويى­­نا, ار-ۇجدانىنا, پاراسا­تى­نا, ءار ءنار­سە­نىڭ قادىرىن ءبىلىپ, پا­رىقتاي الۋ قابىلەتىنە قاتىستى مىڭ سان ار­تىق­شىلىقتارىنان انىق باي­قا­لا­دى. ادامزات بالا­سى­نىڭ ءىشى-سىر­­تىن وسىنداي رۋحاني جانە ماتە­ريال­دىق ءىنجۋ-مارجاندارمەن بە­زەن­دىرە جارات­قان اللا تاعالا ولار­­دىڭ ءومىرى مەن ولىمىنە دە بەلگىلى ءبىر شارتتار مەن ولشەمدەر بەلگىلەگەن. اللا تاعالا قاسيەتتى قۇران كارىم­دە: «اللا تاعالا سەن­دەردىڭ ارالا­رىڭ­نان قايسى­لارىڭ­نىڭ ىزگى ءىس ءىس­تەي­تىندىكتەرىڭدى سىناۋ ءۇشىن ءولىم مەن تىرشىلىكتى جارات­قان. ول – تىم ءۇس­تەم, اسا جارىل­قاۋشى» دەگەن ايات كەل­تىرىلگەن («مۇلك» ءسۇ­رە­­سى, 1,2-ايات­تار). بۇل اياتقا قارا­ساق, ادامنىڭ بۇكىل تىرشىلىگى دە, ءومىر­دەن وزۋى دا سىناق. ادامنىڭ وزىنە قول جۇمساۋى وسى سىناقتان وما­قا­سا قۇلاۋدىڭ ايقىن ءبىر بەلگىسى. سونداي-اق كىسىنىڭ ءوزىن ءوزى ءول­تىرۋى – اللانىڭ كەشىرىم, مەيىرىمىنەن, راقىمىنان قول ۇزدىرەدى. ار­داقتى پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «ءمۇ­مين ارام قانعا بىل­عان­با­يىن­شا (مالىنبايىنشا), دىنىندە كەڭدىك ءىشىن­دە» دەپ, ءوزىنىڭ نەمەسە وزگەنىڭ قا­نىن توكپەگەن ادام اقىر ءبىر اللا­نىڭ راحىمىنا ءبو­لەنۋى مۇمكىن ەكەندىگىن بىلدىرگەن. ال ءوزىن نەمەسە وزگەنى ءولتىرۋشى كىسى وسى كەڭدىكتەن قۇر قالادى. بۇل ايتىلعاندار ادام­نىڭ اقىل-ەسى مەن ىشكى ۇجدانىنىڭ ءوزى كىسى ولىمىنە قارسى ەكەندىگىن بىلدىرەتىن دەرەكتەر. اللا تاعالا بۇدان ۇلكەن ەسكەرتۋدى قاسيەتتى قۇران كارىمنىڭ تومەندەگى اياتىندا كەل­تىرگەن: «...وزدەرىڭدى ولتىرمەڭدەر. را­­سىندا, اللا سەندەرگە ەرەكشە مە­يىرىمدى» («نيسا» سۇرەسى, 29-ايات). ءتاپسىرشى عالىمدار جاراتۋ­شى راببىمىزدىڭ «وزدەرىڭدى ءول­تىر­­مەڭ­دەر» دەگەن تىيىمىندا ءبىر­نەشە ماعىنا بار ەكەندىگىن اي­تادى. ەڭ اۋەلگى تۋرا ماعىناسى ادام­­نىڭ وزىنە ءوزى قول جۇم­ساۋى­نا, قازىرگى زاماننىڭ تىلىمەن ايت­قاندا «سۋيتسيدكە» تىيىم سالۋ. سونداي-اق «ءوز­دەرىڭدى وزدە­رىڭ» دەگەن ءسوزدىڭ اس­تارىندا «ءبىر ادام ەكىنشى ادامدى ءول­تىرمەسىن, ءويت­كە­نى ولار ەكەۋى دە ادام» دەگەن ءمان جاتىر. اللانىڭ سوڭعى ەلشىسى, ءسۇ­يىك­تى پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) بۇ­دان وزگە بىرقاتار حاديستەرىندە ءوزىن ءوزى ولتىرگەن ادامنىڭ اقى­رەت­تەگى ازابى جايلى حابار بەرىلگەن. سولاردىڭ بىرىندە بىلاي دەلىنەدى: «كىمدە-كىم ءوزىن-ءوزى قانداي دا ءبىر تەمىرمەن ولتىرسە, جاھان­نام­دا قو­لى­نا تەمىر الىپ ماڭگى باقي ءوزىن ءوزى تۇيرەۋمەن بولادى. ال كىمدە- كىم ۋ ءىشىپ ولسە, ءجاھان­نام وتىندا ماڭگى­لىك ۋ ءىشۋ­مەن قا­لا­دى. ال كىم ءوزىن تاۋدان تاستاپ ءول­­تىرسە, جاھان­نامدا دا ءوزىن ماڭگى وتقا لاقتىرىپ تۇرادى». بۇل حاديس ءوزىن ءوزى ءول­تىرۋ­دىڭ اقىرى اۋىر ازاپپەن اياق­تا­لاتىنىن بىلدىرسە, ەكىنشى جا­عى­نان ءححى عاسىردا پايدا بولا­تىن وسى سۇم ءولىمنىڭ بىرنەشە نەگىزگى ءتۇر­لەرىنەن ساقتان­دىرادى. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ زەرت­تەۋلەرىنە قاراساق, وزىنە قول جۇمساۋ­شىلاردىڭ باسىم كوپشى­لى­گى تاپانشا نەمەسە پىشاق قول­دا­نا­تىن كورىنەدى. پايعامبارى­مىز (س.ع.س.) جوعارىداعى حاديسىندە «ءوزىن-ءوزى قانداي دا ءبىر تەمىرمەن ولتىرسە» دەپ وسى اقيقاتتى بىلدىرگەن. سونداي-اق ۋ ءىشىپ, ءدارى-ءدار­مەكتى مولشەردەن تىس كوپ قولدا­نىپ نەمەسە گاز جۇتىپ, وزگە دە حي­ميالىق زاتتارمەن ۋلانىپ, وزىنە قاستاندىق جاسايتىندار دا كەزدەسەدى. حاديستە «كىمدە-كىم ۋ ءىشىپ ولسە» دەپ بۇعان دا يشارا جاسال­عان. ال ءوزىن ءوزى كوپ قا­بات­تى ءۇي­لەر­دەن, باسقا دا بيىكتىكتەن تاستاپ ءوز جانىن قيا­تىن­­داردىڭ دا كوپ كەزدەسەتىنىن ەسكەرسەك, اللا ەلشى­سى­نىڭ بۇل ءحاديسى سو­ناۋ ءVىى عاسىر­دىڭ وزىندە وسى قاتەر­لى دەرت­تىڭ نەگىزگى تۇرلەرىن قامتي­تىن ەسكەرتۋ جاساعانىن كورەمىز. پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) حاديس شارىپتەردىڭ تاعى بىرىندە: «كىم ءوز جانىن قانداي زاتپەن قيسا, تو­زاقتا سول زاتپەن ازاپ­تا­لا­دى», دەلىنگەن. ءمى­نە, وسى سەكىلدى ايات-حاديستەر جا­زىق­سىز قان توگۋ قىل­مى­سىنىڭ اقى­رى وتە اۋىر ەكەندىگىن بىلدىرۋدە. دەمەك, مۇسىل­مان ادام قانداي قيىن­دىق­قا تاپ بولسا دا, بۇل ىسكە بار­ماي­تىنى سوندىقتان. وسى ورايدا, ما­ڭىز­دى ءبىر ماسەلەنى قوزعاي كەتۋدىڭ رەتى كەلىپ تۇر. سوڭ­عى جىلدارى شەتەلدەردە سۋيتسولوگ ماماندار جۇرگىز­گەن زەرتتەۋ جۇ­مىس­تارى وزىنە ءوزى قول جۇمساۋ ارە­كەت­تەرى كوبىنەسە ەشبىر دىنگە سەن­بەيتىن جانداردىڭ (اتەيست) ارا­سىن­دا كەزدەسەتىنىن ءدا­لەل­دەپ وتىر. ونىڭ سەبەبى ءدىنسىز­دەر­دىڭ ءوز كەلەشەكتەرىنەن ءۇمىت كۇت­پەيتىنى, ىشتەي ۋايىمشىل بو­لا­تىنى جانە ەشكىممەن باستارى بىرىكپەي بىتىراڭقى ءومىر سۇرە­تىن­دەرى دەپ كورسەتىلۋدە. ولاردا اللا­عا جانە اقىرەت كۇنى­نە يمان كەلتىرمەۋلەرى جانە ايقىن ءبىر ماق­ساتتارىنىڭ بولماۋى دا كو­بى­نە كوپ ءوزىن-ءوزى ولتىرۋگە اكەلىپ سوق­­تىراتىن كورىنەدى. وسى­مەن قا­تار زەرتتەۋشىلەر دىنسىزدىك جايىل­عان ەلدەردە سۋي­تسيدتىڭ دە كوبىرەك باي­قا­ل­اتىنىن انىقتاعان. اسىرەسە, شۆەتسيا, دانيا سەكىلدى مەملەكەتتەر الدىڭعى قاتاردان ورىن ال­عان. مىسالى, دا­نيا تۇر­عىن­دارى­نىڭ 80 پايى­زى ەشبىر دىنگە سەنبەيتىندىكتەرى ءمالىم. سۋيتسيدولوگيا زەرتتەۋشىلەرى جۋس مانۋەل بەرتالوتي مەن الەكساندرا فلەيشمان بۇۇ ءما­لى­مەتتەرىنە سۇيە­نە وتىرىپ, يسلام مەملەكەتتەرىندە وزىنە ءوزى قول جۇمساۋ ارەكەتتەرى ءنول پا­يىز­عا جۋىق (ياعني جوقتىڭ قاسى), ال وزگە سەنىمدەر مەن اتەيس­تەردىڭ ارا­سىن­دا بۇل دەرتتىڭ تىم جوعارى ەكەندىگىن ناقتى تسيفرلارمەن كەلتىرگەن (http://www.iasp.info/pdf/papers/Bertolote.pdf). دەمەك ەلىمىزدە سۋيتسيد ەپيدە­ميا­­سىن جويۋدىڭ ءبىر تەتىگى جاس­تار­­عا يماندىلىق تاربيە­سىن كوبى­رەك ۇسى­نۋمەن تىعىز باي­لانىستى ەكەندىگى اقيقات. ويتكەنى يسلام ءدىنىن ۇستا­نۋ­­شىلاردىڭ ارا­سىندا ءوزىن دە, ءوز­گەنى دە ءولتىرۋ وتە-موتە از كەزدەسۋى قا­سيەتتى قۇران­دا­عى تىيىم­دارى­نان دەسەك, قاتە­لەس­پەي­مىز. مى­­­سالى, جو­عارىدا كەلتىرىلگەن مىنا ءبىر اياتتى باسقا ءبىر قى­رى­نان تالداپ كورەلىك: «...ءوز­دەرىڭدى ولتىرمەڭ­دەر. راسىندا, اللا سەندەرگە ەرەكشە مەيىرىمدى. ال كىم وسى اي­تىل­عاندى دۇش­پان­دىق, زۇ­لىم­دىقپەن ىستەسە, ونى جا­قىن­دا وت­قا سالامىز. بۇل اللاعا وڭاي» («نيسا» سۇرەسى, 29, 30-اياتتار). وسى ايات­تار­دىڭ ءبىر قاراعاندا باي­قالا بەرمەيتىن بىرنەشە استار­لى ماندەرى بار: 1. اللا تاعالا «وزدەرىڭدى ءول­تىر­­مەڭدەر» دەۋ ارقىلى مۇسىل­مان قاۋىمىنا قاتاڭ ەسكەرتۋ جاساعان; 2. ودان سوڭ «راسىندا, اللا سەندەرگە ەرەكشە مەيىرىمدى» دەگەن ۇمىتسىزدىك پەن كەلەشەككە سەن­بەۋ­شى­­لىكتىڭ رۋحاني ەمى ايتى­لا­دى. مۇن­­دا «وزدەرىڭدى ءولتىر­مەڭ­دەر» دە­­گەن تى­يىم مەن «راسىندا, اللا سەندەرگە ەرەكشە مەيىرىمدى» دەگەن ءسۇيىنشىنىڭ اراسىندا كىسى ءولىمىنىڭ بىرقاتار سەبەپتەرىنە يشارا جاسال­عان. بايىپ­پەن سارالاپ قاراساق, ادامنىڭ ءوزىن ءولتى­رۋىنە ەڭ الدى­مەن ۇمىتسىزدىك سەبەپ بولادى. سون­داي-اق اللا­نىڭ ادامزاتقا ءناسىپ ەتكەن سان مىڭ­داعان نىعمەتتەرىنە كوز جۇما قا­راۋ­شىلىقتىڭ دا اسەرى جوق ەمەس. ودان سوڭ ادامزات بالاسىن مەيىرىممەن, ماحابباتپەن جاراتۋىندا دا ءمان بار. ەندەشە, بۇل اياتتان «اللا تاعا­لا سەندەرگە وسىنشا مول نىعمەتتى ءۇيىپ-توگىپ بەرىپ, ەرەكشە مەيىرىم تا­نىت­قاندا, قا­لايشا سەندەر ءوز­دەرىڭە قول جۇم­سايسىڭدار» دەگەندەي ماعى­نا­نى دا اڭعارۋعا بولادى. 3. وسىنىڭ بارىنە ءمان بەرمەي, اللانىڭ تىيىمىنا قارسى كەلىپ, ءوزىن نەمەسە وزگەنى ءولتىر­گەن كىسىنىڭ اقىرى جالىن اتقان جا­ھاننام وتى ەكەندىگى دە بۇل اياتتا «كىم وسى اي­تىل­عاندى دۇش­پان­دىق, ز ۇلىمدىق­پەن ىستەسە, ونى جا­قىندا وتقا سالا­مىز. بۇل اللا­­عا وڭاي» دەپ كەلتىرىلگەن. ءوزىن-ءوزى ولتىرۋدەن جان-ءتانى­مەن اۋلاق بولۋ ءۇشىن مۇسىلمان ادام­دارعا وسى ايات تا جەتكىلىكتى. دەمەك وزىنە-ءوزى قول جۇمساۋ دەرتى­نىڭ ءبىر­دەن-ءبىر داۋاسى جانە ونىڭ الدىن الۋدىڭ ەڭ سەنىمدى جولى يسلام ءدىنىن ۇستانۋ ەكەندىگى انىق. ەندى وزىنە قول جۇمساۋ ارەكە­تى­نىڭ بىرنەشە نەگىزگى سەبەپتەرىن اتاپ وتەلىك. كەيبىر عالىمدار وزىنە قول جۇمساۋ بالاعا شەكتەن تىس قىسىم كورسەتۋشىلىكتەن, ورىن­سىز تىيىم­دار­دى كوپ جاساۋدان, ولاردىڭ كەي تىلەكتەرىن ورىنداماۋدان, ولار قى­زىققان زاتتى ساتىپ اپەرە الماۋدان, قۇرداستارىنىڭ قىسىم كور­سەتۋىنەن, ءوزىن ەشكىمگە كەرەكسىز جال­عىز سەزىنۋدەن تۋعان جاع­داي­لار­دان پايدا بولا­دى دەپ ەسەپ­تەيدى. الايدا ونىڭ باس­تى سەبەبى اللا­عا, اقىرەت كۇنىنە ءجا­نە تاع­دىر­عا يماننىڭ السىزدىگىن­دە. ءاسى­رە­سە, يسلام دىنىندەگى جاقسى­لىق تا, قيىنشىلىق تا اللادان ەكەندىگىنە سەنىمنىڭ جوقتىعى وسىن­داي كۇنالى ىسكە كوبىرەك سەبەپ بولادى. ەندى وسى رەتتە ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلىپ وتىرعان ءبىر ماسەلە – بۇگىنگى تاڭدا جۇرتىمىزدى جال­پا­عى­نان جايلاپ العان جاتەلدىك سايتاني سەكتالاردىڭ وسى ءوزىن-ءوزى ءول­تىرۋ پروبلەماسىنىڭ ءبىر سەبەبى بو­لىپ جاتقاندىعى. سايتاني سەكتا­لار­دىڭ: «جاستايىڭنان مى­نا ءومىر­­دەن كەتسەڭ, قۇداي الدىنا تاپ-تازا بەيكۇنا كۇيدە باراسىڭ» دەگەن سەكىلدى ۇگىتتەرىمەن بالا­لار­دى ولىمگە يتەرىپ وتىرعان­دىعى جاسى­رىن ەمەس. ال شەتەلدەردە سەك­تالاردىڭ اسەرى­مەن ءوزىن-ءوزى ءور­تەپ جىبەرۋ وقي­عا­لارى كوپ تىركەلگەن. سوندىقتان الىس-جا­قىن كەي ەلدەردە بۇل ءما­سەلە قا­تاڭ قولعا الىنا باستا­عا­نىن ايتۋى­مىز كەرەك. مىسالى, رەسەي فەدەراتسيا­سىندا سايتاني سەك­تالار­دىڭ قوعام ومىرىنە دەسترۋكتيۆتىك اسەرلەرى ءتۇ­بەگەيلى زەرتتەلۋدە. رف ءىىم قىل­مىس­تىق اقپارات ورتا­لىعى باستى­عىنىڭ ورىنبا­سا­رى, ىشكى ىستەر پول­كوۆنيگى, زاڭ عى­لىم­دارى­نىڭ كانديداتى اندرەي يگورەۆيچ حۆى­ليا­نىڭ «ءدىني سەكتا­لار­دىڭ قاتەر­لى توتاليتارلىق فور­ما­لارى» اتتى جي­ناعى وسىنىڭ ءبىر دالەلى. بۇل ەڭبەكتە ساتانيزم سايتاني سەكتالاردىڭ بۇكىل مەم­لە­كەت­تىڭ ءومى­رىنە دەسترۋكتيۆتى اسەرى مەن الەۋ­مەت­تىك-قىل­مىس­تىق قاتەرى با­سىم ەكەندىگى جانە ونداي اعىم­داردىڭ نەگىزگى كوزدە­گە­نى مەملە­كەت­تىڭ تۇراقتى­لى­عى­نا نۇقسان كەل­تىرۋ ەكەندىگى ناقتى ماتەريالدارمەن ءدا­لەل­دەنگەن. جاسوسپىرىمدەر اراسىندا سۋيتسيدكە سەبەپ بولىپ وتىرعان تاعى ءبىر سەبەپ بار. بىلتىرعى جىلدان بەرى ءوزىن-ءوزى ءولتىرۋدىڭ «يت راحات» («سوباچي كايف») دەپ اتالاتىن جابايى ءتۇرى جاس جەتكىنشەكتەر ارا­سىندا كەڭ تاراي باستادى. بۇل «ويىننىڭ» ءتارتىبى بويىنشا تى­نىس الۋدى جيىلەتىپ, سودان سوڭ بىردەن كۇرە تا­مى­رىن بارىنشا قى­سىپ تۇراتىن بولسا, بالا 10 سەكۋندتان كەيىن وزگە ءبىر الەمگە ساياحات جاساعانداي كۇي كەشەدى. مىنە, وسىنى جاس بالالار «يت راحات» دەپ اتاپ ءجۇر. الايدا بۇل ويىن­­نىڭ اقى­­رى ناسىرعا شاۋىپ جاپ-جاس ءومىرىن «يت راحاتپەن» ەمەس, يت ءولىم­­مەن اياقتاپ جاتقانى اقپارات قۇ­رال­د­ارىندا ايتىلىپ تا, جازى­لىپ تا ءجۇر. وسىلايشا تالاي اتا-انا ءوز بالا­­لارىنان ايىرىلىپ قالۋدا. وسى جەردە بۇگىنگى قوعامنىڭ ەسكەرۋى ءتيىس تاعى ءبىر ماسەلە شا­ري­عاتىمىزدىڭ «ءبىر ىسكە سەبەپ بو­لۋ ونى جاساۋمەن تەڭ» دەگەن قا­عي­داسى. اللا ەلشىسىنىڭ (س.ع.س.): «بار­لىق­تارىڭ قارا­ما­عىڭداعى­لارعا جاۋا­پ­­ت­ى­سىڭدار», دەگەن ءحاديسى دە وسىنى اڭعارتادى. ەندەشە, ءوزىن ءوزى ءول­تى­رۋگە سەبەپشى بولۋدىڭ ءوزى كۇ­نا. دەمەك جاس ورەندەردىڭ ءومىر­لەرىن ءوز قو­لىمەن قيۋىنا ولار­دىڭ كۇن­دە­لىكتى ومىرىنە ءمان بەرە الماعان اتا-اناسى, مەكتەپتە قى­لىق­تارىن دۇ­رىس اڭداي الماعان مۇعالىمدەرى, مۇ­سىلماندىق اقى­سىن تولىق وتەي الماعان كور­شى­سى, قوعامدىق ءتار­تىپتى قام­تاما­سىز ەتە الماعان ءتيىستى ورگاندار دا جا­ۋاپ­­تى. ولاي بولسا, بۇكىل اتا-انا­لار­عا, مۇعالىمدەرگە, بالالار­دىڭ قۇ­قىن قورعاۋ ورگاندارىنا, كورشى-قو­لاڭ, جولداس اتاۋلىنىڭ ءبارىن اللا­دان جانە اقىرەت كۇنىنەن قورقۋعا شاقىرار ەدىم. ال ەندىگى ءسوزىمىز ءوز ومىرىنە قا­ناعاتتانا الماي, بۇل دۇنيە­دەن قول ءۇزۋدى بارلىق پروبلە­ما­نىڭ شەشىمىندەي كورەتىن با­ۋىر­لا­رى­مىزعا ارنالادى. اقيقاتىنا قارايتىن بولساق, ادام ءومىرى ونىڭ ءوز مۇلكى ەمەس, ەشكىم دە ءوزىن ءوزى جاراتقان ەمەس. ءالسىز جاراتىلعان ادام ءوز دەنەسىندەگى ءبىر جاسۋشانىڭ ءوزىن جارا­تىپ الۋعا قاۋ­قارسىز. كەۋدەمىزدەگى جان دا اللا­نىڭ بىزگە ءناسىپ ەتكەن نىعمەتى ءارى اماناتى. ولاي بولسا, ادام ءوزىن ءاۋ باستا جاراتپاعان بولسا, وندا ءوز ەركىمەن ونى قيۋعا دا قۇقى جوق. ءار­كىم ءوز ءومىرىن قادىرلەي ءبىلۋى كەرەك. ومىردە كەزدەسەتىن قيىنشى­لىق­تار سالدارى­نان ومىردەن بەزە ءجو­نەلۋ – مۇ­سىل­مان ادامعا ءتان ەمەس. ءيا, ءوزىن ءولتىرۋ قيىندىقتان قۇتىلۋدىڭ جولى ەمەس, كەرىسىنشە ءوزىن ءوزى تىلمەن جەتكىزىپ بولماس اۋىر ازاپتارعا لاقتىرۋ دەگەن ءسوز. قاراپ وتىرساق, ادامنىڭ ءوزىن ءوزى ءولتىرۋى قيىنشىلىققا سابىر ەتە الماۋدان تۋىنداۋدا. ۋاقىت ءوتۋى­مەن كەز كەلگەن قيىنشىلىق ۇمىتىلادى. ءبىر ماسەلەنىڭ ورنى­نا جاڭا ماسە­لەلەر كەلەدى. بۇرىن­عىسى ەستەن شى­عادى. بۇل دۇنيە­نىڭ زاڭى سونداي. سوندىقتان ءوت­پەلى قيىنشى­لىق­تار ءۇشىن اللا­نىڭ ادامعا بەرگەن ءومىر اتتى ۇلى اماناتىنا قيانات جاساۋعا بولا ما؟ ءوزىمىزدى اۋىر ازاپقا تاستاۋى­مىز ءجون بە؟ سونداي-اق ءوزىن-ءوزى ءولتىرۋ تەك قارا باسىن عانا ويلايتىن ناعىز ەگويستتەردىڭ ءىسى. ويتكەنى ولار ءوز باسىنا تۇسكەن قيىنشىلىقتان قۇ­تىلۋ ءۇشىن جاندارىن قيادى. ال ار­تىندا جۇرەكتەرى ەزىلىپ, ەڭىرەپ قال­عان اتا-اناسىن, تۋىستارىن وي­لا­مايدى. جالپى قوعام ءۇشىن دە بۇل وڭاي ءىس ەمەس. سوندىقتان اللا بۇل دەرتتىڭ بەتىن ەلىمىزدەن اۋلاق ەتسىن! دىنگە سەنىمى بار ادام ءومىر­دىڭ قيىندىقتارىن سىناق دەپ بىلەدى. ءاربىر قيىندىقتان كەيىن جەڭىل­دىكتىڭ كەلەتىنىنە سەنەدى. قۇداي­دان ءۇمىتىن ەش ۇزبەيدى. سابىر ەتەدى. ەڭ قيىن ساتتەردە دە ءوزىن ولتىرۋگە بارمايدى. بۇل ومىردە ءار ادام ءار ءسات سايىن قيىن جاعدايلارمەن بەتپە-بەت كەلىپ جاتادى. بىراق ولاردىڭ ەش­قايسىسى تەككە كەتپەيدى. يمان­دى جاننىڭ بۇل دۇنيەدەگى تارتقان ازاپتارى مەن كورگەن قايعى-مۇڭ­دارى ارعى ومىردە ماڭگىلىك باقىت­قا ايىرباستالاتىنى پايعام­بارى­­مىز­دىڭ حاديستەرىندە بىلدىرىلگەن. ەندەشە, ادام بالاسىنىڭ بۇل ءومىر­­دە بەلگىلى ءبىر مولشەردە قاسى­رەت تار­تۋى – زاڭدى قۇبىلىس. وعان يمان تۇرعىسىنان قاراۋى­مىز كەرەك. ءويت­كەنى اللا تاعالا جاي ادام­عا عانا ەمەس, بارشا پايعامبار­لار­عا دا نەبىر ادام توزگىسىز سىناقتار بەرگەن. قورىتا كەلە ايتارىمىز, قۇر­مەتتى مۇسىلمان باۋىرلار! وزىنە-ءوزى قول جۇمساۋ ءىسى, كوبىنەسە, ءۇمىت­سىزدىكتەن, ماقساتسىزدىقتان, كەلەشەككە سەنىمسىزدىكتەن, جان تى­نىش­­سىز­دىعىنان تۋىندايدى. ال يمان­دى جان, ءجۇ­رەگى باي ادام قاشاندا بۇل دەرتتەن اۋلاق بو­لا­دى. قينال­عان كىسىنىڭ ج­انىن ءتۇسى­نۋگە تىرى­سايىق, قۇلازىعان كو­ڭىل­دەرگە دەمەۋ بولايىق, دوستارى­مىزدى ەش ۋاقىت­تا جالعىز قال­دىر­مايىق جانە ەڭ باستىسى, ءوز توڭىرەگىمىزگە قاسيەتتى يسلام ءدىنى­نىڭ اسىل قۇندى­لىق­تارىن ۇيرە­تۋ­دى مىندەتىمىز دەپ بىلەيىك. سونداي-اق ءار قاراڭعى تۇننەن كەيىن جا­رىق كۇن, ءار قيىن­شى­لىق­تان كەيىن ءبىر جەڭىلدىك بار. اللا تاعالا اس­پانىمىزدىڭ اشىق, جاس­تارى­مى­ز­دىڭ پاراساتتى, ەلىمىزدىڭ ىنتى­ماقتى بولۋىن جازسىن! شەيح ءابساتتار قاجى دەربىسالى, قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى جانە ورتا ازيا مۇفتيلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى, باس ءمۇفتي. الماتى.