شار اينا

رەاكتور كورپۋسى زاقىمدانعان جاپونيانىڭ اتوم جانە ونەركاسىپ قاۋىپسىزدىگى ءجو­نىن­دەگى اگەنتتىگى جاقىندا تىركەلگەن رادياتسيانىڭ جوعارى دەڭ­گەيىنە «فۋكۋسيما-1» ستانساسىنداعى رەاكتور كور­پۋ­سى­نىڭ زاقىمدانۋى سەبەپ بولۋى مۇمكىن دەپ مالىمدەگەن. سونىڭ الدىندا اپاتتى جويۋعا قاتىسۋشى 17 ادام 100 ميلليزيۆەرتتەن اساتىن رادياتسيا دوزاسىن الىپ, تەرىلەرىنە زاقىم كەلگەن ەكەۋى اۋرۋحاناعا جاتقىزىلعان بولاتىن. كەشە  سونداي-اق «فۋكۋسيما-1» اەس-تەگى رادياتسيالىق فوننىڭ قاتتى كۇشەيىپ كەتۋى سالدارىنان ستانسانىڭ ءبىرىنشى جانە ەكىنشى ەنەرگوبلوكتارىنداعى جۇمىستاردى توقتاتۋعا تۋرا كەلگەنى بەلگىلى بولىپ وتىر.   شابۋىلداردى ناتو باسقارماق اقش ليۆيادا جۇرگىزىلىپ جاتقان سوعىس وپەراتسيالارىنا باسشىلىق جا­ساۋدى ناتو-عا مۇمكىندىگىنشە تەزىرەك بەرگىسى كەلىپ وتىر, دەپ حابارلايدى ريا نوۆوستي اگەنتتىگى. ديپلوماتيالىق كوزدەردەن الىنعان  اقپارات بويىنشا, ناتو الداعى اپتانىڭ باسىندا ليۆياداعى كواليتسيالىق وپەراتسيالارعا باسشىلىق جاساۋدى ءوز قولىنا الماق. ءبىر اپتا بويى دەرلىك كواليتسيالىق وپەراتسيالاردىڭ باسىندا كىمنىڭ تۇرۋى كەرەكتىگى جونىندە ناتو-عا مۇشە ەلدەر ورتاق كەلىسىمگە كەلە الماعان ەدى.  وپە­راتسياعا باسشىلىق جاساۋدى اليانسقا تاپسىرۋعا فرانتسيا قارسى شىققان بولاتىن.  ال اقش-تىڭ باس تارتۋىنا كەلەر بولساق, بىرقاتار ساراپشىلار امەريكا ەكى بىردەي مۇسىلمان مەملەكەتىنە باسقىنشىلىق جاسادى, ەندى ءۇشىنشى ەلدى باسىپ الۋعا بارعىسى كەلمەي وتىر دەگەن پىكىر بىلدىرۋدە.   ميانمادا جەر سىلكىندى ميانمادا  24 ناۋرىز كۇنى كەشكىلىك بولعان جەر سىلكىنۋدەن 60-تان استام ادام قازا تاپتى, دەپ حابارلايدى ۆۆس اگەنتتىگى. 6,8 ماگنيتۋداعا جەتكەن ءزىلزالا تايلاند پەن لاوستىڭ دا شەكارالاس اۋداندارىندا بىلىنگەن. ميانما وكىمەتى ءۇيىن­دىلەر­دى ارشىپ العان سايىن قازا تاپقاندار سانى ارتا تۇسۋدە, قۇر­باندار سانى الدەقايدا كوپ بولۋى مۇمكىن دەپ مالىمدەگەن. جاراقات العاندار قاتارى قازىردىڭ وزىندە 100 ادامنان اسىپ وتىر. جەر سىلكىنىسىنىڭ ەپيتسەنترىندە 300-دەي ءۇي قيراپ, جولدار ب ۇلىنگەن. ساراپشىلار وڭىردەگى سەيسمولوگيالىق احۋالعا جاپونياداعى ءزىلزالانىڭ اسەرى بولدى دەگەن پىكىر ايتۋدا. وكىمەت حالىقتى ۇرەيگە بەرىلمەي, ەۆاكۋاتسياعا دايىن بولۋعا شاقىرۋدا.   گفر ءوز ازاماتتارىن يەمەننەن كەتۋگە شاقىرۋدا يەمەندەگى كۇردەلى ساياسي احۋالعا بايلانىستى گەرمانيا ساناداعى ءوز ەلشىلىگى قىزمەت­كەرلەرىنىڭ سانىن بارىنشا قىسقارتتى, دەپ حابار­لايدى  France-Presse اگەنتتىگى. ناۋرىز ايىنىڭ باسىندا-اق گەرمانيا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى يەمەندەگى نەمىس­تەردىڭ بارىنە وسىناۋ اراب ەلىنەن كەتۋ كەرەكتىگى جونىندە كەڭەس بەرگەن بولاتىن.  24 ناۋرىزداعى مالىمەت بويىنشا, يەمەندە وسىعان دەيىن تۇرىپ كەلگەن 250 گفر ازاماتتارىنىڭ 36-سى عانا قالعان. ساناداعى نەمىس ەلشىلىگىنىڭ سايتىنا يەمەندە قالعان نەمىستەردىڭ بارىنە الداعى دەمالىس كۇندەرىنە دەيىن ەلدەن كەتۋ كەرەكتىگى تۋرالى ۇندەۋ ورنالاستىرىلعان كورىنەدى.   اقش ارمياسى تاعى ماسقارا بولدى تاياۋ ۋاقىتتاردا 20-دان استام امەريكالىق اسكەري قىزمەتشىلەرگە اۋعانستاندا تۇرمەدە وتىرعانداردى ازاپتادى دەگەن ايىپ تاعىلماق. ازاپتاۋدىڭ سىرتىندا اسكەري بازانىڭ 26 قىزمەتكەرىنە قاتىستى  ابايسىزدا ادام ءولتىردى, بيلىكتى اسىرا پايدالاندى جانە قىلمىستاردى جاسىردى دەگەن دە كۇدىك بار. «نەگىزگى جوسپار ادامداردى ءولتىرۋ بولىپ تابىلدى» دەپ مويىنداعان كاپرال مورلوك سۋديا كۆازي حوۋكستىڭ قويعان سۇراعىنا جاۋاپ بەرە وتىرىپ. ول وزدەرىنىڭ بەيبىت اۋعانداردى ءولتىرۋ جونىندەگى ويعا  2009 جىلدىڭ سوڭىندا كەلگەندەرىن ايتقان. وزدەرىنىڭ ادام ولتىرگەندەرىن اقتاپ الۋ ءۇشىن ولار ءولى مۇردەلەردىڭ ۇستىنە قارۋ-جاراق تاستاپ كەتپەك بولعان. نەمىستىڭ «شپيگەل» جۋرنالى وزدەرى ولتىرگەن اۋعانداردىڭ مۇردەلەرىنە كۇلە قاراپ تۇرعان امەريكالىق سولداتتاردىڭ سۋرەتتەرىن دە جاريالاعان. جۋرناليستەر ودان مورلوكتى جازباي تانىعان كورىنەدى.   نارازىلىق تىيىلار ەمەس پرەزيدەنتتىڭ ساياسي جۇيەنى رەفورمالاۋ جونىندە ۋادە بەرگەنىنە قارا­ماستان دەراا قالاسىندا مىڭداعان سيريا­لىق­تار تاعى دا ەرەۋىلگە شىقتى, دەپ حابارلايدى رەيتەر اگەنتتىگى. سيرياداعى ۇكىمەتكە قارسى ەرەۋىلدەر 15 ناۋرىزدا باستالعان بولاتىن. ەرەۋىلشىلەردى قۋ بارىسىندا ادامداردىڭ قازا تابۋى دەراا قالاسىنداعى احۋالدى ودان بەتەر ۋشىقتىرا ءتۇستى. نارازىلىق اكتسياسىنا قاتىسۋشىلار دەموكراتيالىق رەفورمالار جۇرگىزىپ, كوررۋپتسياعا قارسى ىقپالدى شارالار قابىلداۋدى تالاپ ەتكەن. يەرۋساليمدە جارىلىس بولدى جارىلعىش قۇرىلعى اۆتوبۋستار تۇرعان جەرگە جاقىن تۇستاعى تەلەفون بۋدكاسىندا ىسكە قوسىلعان كورىنەدى. تەررورلىق اكتى سالدارىنان ەكى ادام قازا تاۋىپ, 38 ادام ءتۇرلى دەنە جاراقاتتارىن العان. تاياۋ شىعىستا ورىن تەپكەن بىرقاتار تەررورلىق ۇيىمدار اتالعان قىلمىستىق ارەكەتكە قولداۋ كورسەتكەنىمەن, ولاردىڭ ءبىر دە ءبىرى جارىلىس ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز مويىندارىنا الماعان كورىنەدى. ورىن العان وقيعاعا قاراماستان يزرايل پرەمەر-ءمينيسترى بينيامين نەتانياحۋدىڭ رەسەيگە جۇمىس ساپارىن كەيىنگە قالدىرماي­تىنى دا بەلگىلى بولىپ وتىر.   ەۋرووداق اەس-تەر قاۋىپسىزدىگىن تەكسەرمەك ەۋرووداقتىڭ يادرولىق ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ساياساتى ءتۇبىرلى وزگەرىستەرگە ۇشىراۋى ءتيىس, دەپ ءمالىم­دەگەن گفر كانتسلەرى انگەلا مەركەل 25 ناۋرىز كۇنى ەۋرووداق سامميتىندە. ءبىز ەشتەڭە بولماعانداي كەيىپ تانىتا المايمىز, ءبىز جاپون اتوم ەلەكتر ستانسالارىنداعى اپاتتان ساباق الۋعا مىندەتتىمىز, دەپ اتاپ كورسەتكەن ول.  سامميت جۇمىسىنىڭ ەكىنشى كۇنى ەو باسشىلارى ەۋرووداق ەلدەرىندە جۇمىس ىستەپ تۇرعان بۇكىل 143 اەس-تەردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە مۇقيات تەكسەرۋ جۇرگىزۋ جونىندە شەشىم قابىلدايتىن بولادى دەپ كۇتىلۋدە. ينتەرنەت ماتەريالدارى نەگىزىندە ازىرلەندى.