قازىعۇرت تاۋى قازىقجۇرتتىڭ قارا نارىنداي تەبىرەنىپ تۇرىپتى. تۇركى كەزىمىزدەگى, ورحون-ەنيسەيدىڭ بايىرعى بادىزدەرىندەگى تونىكوك پەن كۇلتەگىننىڭ تاس تاڭبالى جازبالارى دا قارا تاس ءجىبىپ, كوك تاس ەرىگەن, بۇكىل تاۋلار بالبىراپ-بالقىعان ءاز ناۋرىزدا ورنەكتەلگەن بولار-اۋ.
ناۋرىز قازىعۇرتتان باستالعان. وسىدان ون ءۇش مىڭ جىل بۇرىن. نۇر ناۋرىزىڭىز نۇق پايعامبار كەمەسى توقتاعان تۇستا مەرەكەلەنگەن. اڭىز ءتۇبى – اقيقات. ەرەن ەتنوگراف جاعدا بابالىق اعامىز جانە باسقالار دايەكتەگەن.
بىلتىر, نۇر ناۋرىزدى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى حالىقارالىق مەيرام رەتىندە رەسىمدەپ, يۋنەسكو ادامزاتتىق مادەني مۇرا دەپ جاريالاعان جىلى ۇلىسىڭىزدىڭ ۇيىتقىسى وڭتۇستىكتە داستۇرگە اينالعان «ىرىس الدى – ىنتىماق» جيىنى تاپ وسى قازىعۇرت باۋرايىندا وتكەن ەدى. مىنە, مۇندا بيىل دا ەڭ ەجەلگى, ەشقاشان ەسكىرمەيتىن ماڭگىلىك مەيرام, جاڭا كۇن – ءاز ناۋرىز ايرىقشا ايشىقتى اتالىپ جاتىپتى.
قازىعۇرت باۋىرى. كەلەس وزەنىنىڭ وڭ جاعى. مايلىوشاق جازىعى. كونە داۋىرلەردە ساق ساردارلارى مەن ساربازدارى, بەرتىنىرەكتە تۇركى تۇمەندەرى, قاراشاڭىراق يەلەرى – قازاقتاردىڭ حاندارى مەن بي-باتىرلارى, قالىڭ حالقى ناۋرىزدى تالاي-تالاي تويلاعان تەگىستىك. تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما جىلدىعىنا وراي جيىرما اق ءۇي تىگىلىپتى. جيىرما جەردەن قازان-وشاق كەشەندەرى جاسالىپتى. جيىرما مىڭ ادام بولادى دەپ بولجانعان ەكەن. جينالعان جۇرت ودان دا كوپ سەكىلدى.
كۇن ەلجىرەيدى. كەلەس ايدىنى بەتىندە اق ساۋلە وينايدى. كۇنى كەشەگى ناۋىرزەكتىڭ ۇلپا قارى استىنان جىپىرلاپ بوي كوتەرگەن بايشەشەك پەن بۋى بۇرقىراعان توپىراق ءيىسى كوكىرەگىڭىزدى اشا تۇسەدى. ءان اۋەلەپ, كۇي كۇمبىرلەيدى. «كەشە عانا وبلىستىق «ىرىس الدى – ىنتىماق» جيىنى وڭتۇستىكتىڭ كۇنگەيى – ماقتارالدا ءوتىپ ەدى, بۇگىنگى قازىعۇرتتىڭ ناۋرىزى سونىڭ جاراسىمدى جالعاسىنداي» دەپ ءسوز باستاعان اۋدان اكىمى تۇمانبەك اليەۆ جۇرتشىلىقتى قىزۋ قۇتتىقتادى. تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما جىلدىعى قارساڭىندا اۋدان جادىراڭقى, جاڭا جەتىستىكتەرگە جەتكەن. جەتى جاڭا جوبانىڭ ءبىرازى جۇزەلەنىپ ءۇلگەرگەن. تۇڭعىش رەت اۋدان بيۋدجەتى جەتى ميلليارد تەڭگەلىك بيىككە قول ارتقان. بىرنەشە اۋىلعا تازا سۋ قۇبىرى بارعان. ءۇش جىلدىڭ ىشىندە بارلىق ەلدى مەكەندەرگە تاۋدىڭ تازا سۋى مەن تابيعي گاز جەتكىزىلەتىن بولادى. قازىعۇرتىڭىز مال بورداقىلاۋ مەن قۇس وسىرۋدەن جانە جىلىجاي جاساۋدان الدىڭعى ساپتا كەلەدى. 2010 جىلدىڭ بارلىق كورسەتكىشتەرى جونىنەن وبلىس بويىنشا ءبىرىنشى ورىنعا شىققان.
ءماسليحات حاتشىسى امانباي وماروۆ پەن اكىم اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتتارى اتانعان كىسىلەرگە ءتيىستى كۋالىكتەر تاپسىرىپ, يىقتارىنا كوگىلدىر لەنتالار تاقتى. ولاردىڭ اراسىندا كۇللى قازاقتىڭ قالاۋلى قىزىنا اينالعان كاسىپكەر راشكۇل وسپاناليەۆا, بەلگىلى بيزنەسمەن ەرەجەپ مەيىرمانوۆ, مەملەكەتتىك قىزمەتكەر نۇرجان اجىمەتوۆ, ايتۋلى ۇستاز سالداربەك سەركەباەۆ, تاعى باسقالار بار.
قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, قازاق ءان ونەرىنىڭ وزگەشە ءدۇلد ۇلى ءھام بۇلب ۇلى نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆ «ءوز ەلىمدى» شىرقاعان ساتتە شىعىس تۇستا شۋاققا بولەنىپ تۇرعان قازىعۇرت تاۋىنىڭ ءوزى ءاندى تولعانا تىڭداعانداي اسەر ەتكەن. «ناۋرىز قازىعۇرتتان باستالعان» اتتى مەرەكە وسىلايشا جالعاسا تۇسكەن. ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن بەينەلەيتىن كورىنىس كەرەمەت-اق. انە, اجەلەر ءوتىپ بارادى. مىنە, ورتا بۋىن, ودان سوڭ جاستار, بۇلدىرشىندەر. «ناۋرىزداعى عاشىقتىق», «كۇن مەن ءتۇننىڭ تەڭەلۋى» دەگەن دۇنيەلەر دە اسا مازمۇندى. ابىلاي حاننىڭ 300 جىلدىعىنا ارنالعان تەاترلاندىرىلعان كورىنىس باستالدى. ابىلايىمىزدىڭ دۇنيەگە كەلۋى, ەر جەتۋى. اق كيىزگە شىعارىپ, حان كوتەرۋ. حالىق الدىندا انت بەرىپ, حالىق قامى ءۇشىن جان اياماي قىزمەت ەتۋى. ازاپتى ايقاستار, الاپات شايقاستار, قان-قاساپ قىرعىندار. ازاتتىق جولىنداعى ۇلى جورىقتار... بارشاسى جالعاسا كەلە جەلتوقسان كوتەرىلىسىنە ۇلاستى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ كوگىلدىر تۋلارىن جەلبىرەتكەن ۇلاندار. شات-شادىمان قۋانعان جاستار. «جاسا, قازاقستان» جانە «اتامەكەن» اندەرى جيىرما مىڭنان استام جاننىڭ ارقايسىسىن ماقتانىش سەزىمىنە بولەدى. رۋح اسقاقتاتتى. بۇكىل قويىلىمنىڭ التىن ارقاۋى – ىنتىماق پەن بىرلىك.
ءاربىر كيىز ءۇيدىڭ الدى, ورتالىق الاڭ مەن بيىك ساحنا – ءبارى دە ناۋرىز-دۋمانعا وراندى. ارقان تارتۋ, قازاقشا كۇرەس, توعىزقۇمالاق, قول كۇرەسى, كىر تاسىن كوتەرۋ, تۇيەگە, اتقا ءمىنىپ سەرۋەندەۋ, ءازىل-قالجىڭ قاعىستىرۋ – ءبار-ءبارى بولەكشە جاراسىمدى, ۇناسىمدى. قۇشاق ايقاستىرعان ادامدار. مايلىوشاق جازىعى مارە-سارە كۇي كەشۋلى.
قازىعۇرت اسپانى تازارا تۇسكەندەي, اينالاداعى اۋىلدار اجارلانىپ, جاڭارىپ كەتكەندەي. «ءاز ناۋرىز بۇكىل بايتاعىمىزعا باق-بەرەكە, ىرىس-قۇت اكەلگەي, – دەسەدى باتاگوي, ارداگەر اعالار. – اللاعا شۇكىر, تاۋەلسىزدىككە تاۋبە!»
مارحابات بايعۇت.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن قۇرالبەك ەرگوبەك.
ناۋرىز قازىعۇرتتان باستالعان. وسىدان ون ءۇش مىڭ جىل بۇرىن. نۇر ناۋرىزىڭىز نۇق پايعامبار كەمەسى توقتاعان تۇستا مەرەكەلەنگەن. اڭىز ءتۇبى – اقيقات. ەرەن ەتنوگراف جاعدا بابالىق اعامىز جانە باسقالار دايەكتەگەن.
بىلتىر, نۇر ناۋرىزدى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى حالىقارالىق مەيرام رەتىندە رەسىمدەپ, يۋنەسكو ادامزاتتىق مادەني مۇرا دەپ جاريالاعان جىلى ۇلىسىڭىزدىڭ ۇيىتقىسى وڭتۇستىكتە داستۇرگە اينالعان «ىرىس الدى – ىنتىماق» جيىنى تاپ وسى قازىعۇرت باۋرايىندا وتكەن ەدى. مىنە, مۇندا بيىل دا ەڭ ەجەلگى, ەشقاشان ەسكىرمەيتىن ماڭگىلىك مەيرام, جاڭا كۇن – ءاز ناۋرىز ايرىقشا ايشىقتى اتالىپ جاتىپتى.
قازىعۇرت باۋىرى. كەلەس وزەنىنىڭ وڭ جاعى. مايلىوشاق جازىعى. كونە داۋىرلەردە ساق ساردارلارى مەن ساربازدارى, بەرتىنىرەكتە تۇركى تۇمەندەرى, قاراشاڭىراق يەلەرى – قازاقتاردىڭ حاندارى مەن بي-باتىرلارى, قالىڭ حالقى ناۋرىزدى تالاي-تالاي تويلاعان تەگىستىك. تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما جىلدىعىنا وراي جيىرما اق ءۇي تىگىلىپتى. جيىرما جەردەن قازان-وشاق كەشەندەرى جاسالىپتى. جيىرما مىڭ ادام بولادى دەپ بولجانعان ەكەن. جينالعان جۇرت ودان دا كوپ سەكىلدى.
كۇن ەلجىرەيدى. كەلەس ايدىنى بەتىندە اق ساۋلە وينايدى. كۇنى كەشەگى ناۋىرزەكتىڭ ۇلپا قارى استىنان جىپىرلاپ بوي كوتەرگەن بايشەشەك پەن بۋى بۇرقىراعان توپىراق ءيىسى كوكىرەگىڭىزدى اشا تۇسەدى. ءان اۋەلەپ, كۇي كۇمبىرلەيدى. «كەشە عانا وبلىستىق «ىرىس الدى – ىنتىماق» جيىنى وڭتۇستىكتىڭ كۇنگەيى – ماقتارالدا ءوتىپ ەدى, بۇگىنگى قازىعۇرتتىڭ ناۋرىزى سونىڭ جاراسىمدى جالعاسىنداي» دەپ ءسوز باستاعان اۋدان اكىمى تۇمانبەك اليەۆ جۇرتشىلىقتى قىزۋ قۇتتىقتادى. تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما جىلدىعى قارساڭىندا اۋدان جادىراڭقى, جاڭا جەتىستىكتەرگە جەتكەن. جەتى جاڭا جوبانىڭ ءبىرازى جۇزەلەنىپ ءۇلگەرگەن. تۇڭعىش رەت اۋدان بيۋدجەتى جەتى ميلليارد تەڭگەلىك بيىككە قول ارتقان. بىرنەشە اۋىلعا تازا سۋ قۇبىرى بارعان. ءۇش جىلدىڭ ىشىندە بارلىق ەلدى مەكەندەرگە تاۋدىڭ تازا سۋى مەن تابيعي گاز جەتكىزىلەتىن بولادى. قازىعۇرتىڭىز مال بورداقىلاۋ مەن قۇس وسىرۋدەن جانە جىلىجاي جاساۋدان الدىڭعى ساپتا كەلەدى. 2010 جىلدىڭ بارلىق كورسەتكىشتەرى جونىنەن وبلىس بويىنشا ءبىرىنشى ورىنعا شىققان.
ءماسليحات حاتشىسى امانباي وماروۆ پەن اكىم اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتتارى اتانعان كىسىلەرگە ءتيىستى كۋالىكتەر تاپسىرىپ, يىقتارىنا كوگىلدىر لەنتالار تاقتى. ولاردىڭ اراسىندا كۇللى قازاقتىڭ قالاۋلى قىزىنا اينالعان كاسىپكەر راشكۇل وسپاناليەۆا, بەلگىلى بيزنەسمەن ەرەجەپ مەيىرمانوۆ, مەملەكەتتىك قىزمەتكەر نۇرجان اجىمەتوۆ, ايتۋلى ۇستاز سالداربەك سەركەباەۆ, تاعى باسقالار بار.
قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, قازاق ءان ونەرىنىڭ وزگەشە ءدۇلد ۇلى ءھام بۇلب ۇلى نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆ «ءوز ەلىمدى» شىرقاعان ساتتە شىعىس تۇستا شۋاققا بولەنىپ تۇرعان قازىعۇرت تاۋىنىڭ ءوزى ءاندى تولعانا تىڭداعانداي اسەر ەتكەن. «ناۋرىز قازىعۇرتتان باستالعان» اتتى مەرەكە وسىلايشا جالعاسا تۇسكەن. ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن بەينەلەيتىن كورىنىس كەرەمەت-اق. انە, اجەلەر ءوتىپ بارادى. مىنە, ورتا بۋىن, ودان سوڭ جاستار, بۇلدىرشىندەر. «ناۋرىزداعى عاشىقتىق», «كۇن مەن ءتۇننىڭ تەڭەلۋى» دەگەن دۇنيەلەر دە اسا مازمۇندى. ابىلاي حاننىڭ 300 جىلدىعىنا ارنالعان تەاترلاندىرىلعان كورىنىس باستالدى. ابىلايىمىزدىڭ دۇنيەگە كەلۋى, ەر جەتۋى. اق كيىزگە شىعارىپ, حان كوتەرۋ. حالىق الدىندا انت بەرىپ, حالىق قامى ءۇشىن جان اياماي قىزمەت ەتۋى. ازاپتى ايقاستار, الاپات شايقاستار, قان-قاساپ قىرعىندار. ازاتتىق جولىنداعى ۇلى جورىقتار... بارشاسى جالعاسا كەلە جەلتوقسان كوتەرىلىسىنە ۇلاستى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ كوگىلدىر تۋلارىن جەلبىرەتكەن ۇلاندار. شات-شادىمان قۋانعان جاستار. «جاسا, قازاقستان» جانە «اتامەكەن» اندەرى جيىرما مىڭنان استام جاننىڭ ارقايسىسىن ماقتانىش سەزىمىنە بولەدى. رۋح اسقاقتاتتى. بۇكىل قويىلىمنىڭ التىن ارقاۋى – ىنتىماق پەن بىرلىك.
ءاربىر كيىز ءۇيدىڭ الدى, ورتالىق الاڭ مەن بيىك ساحنا – ءبارى دە ناۋرىز-دۋمانعا وراندى. ارقان تارتۋ, قازاقشا كۇرەس, توعىزقۇمالاق, قول كۇرەسى, كىر تاسىن كوتەرۋ, تۇيەگە, اتقا ءمىنىپ سەرۋەندەۋ, ءازىل-قالجىڭ قاعىستىرۋ – ءبار-ءبارى بولەكشە جاراسىمدى, ۇناسىمدى. قۇشاق ايقاستىرعان ادامدار. مايلىوشاق جازىعى مارە-سارە كۇي كەشۋلى.
قازىعۇرت اسپانى تازارا تۇسكەندەي, اينالاداعى اۋىلدار اجارلانىپ, جاڭارىپ كەتكەندەي. «ءاز ناۋرىز بۇكىل بايتاعىمىزعا باق-بەرەكە, ىرىس-قۇت اكەلگەي, – دەسەدى باتاگوي, ارداگەر اعالار. – اللاعا شۇكىر, تاۋەلسىزدىككە تاۋبە!»
مارحابات بايعۇت.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن قۇرالبەك ەرگوبەك.
