قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ۇلانىنىڭ قۇرىلعانىنا – 25 جىل
قاڭتاردىڭ 10-ى كۇنى ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق ۇلانىنىڭ قۇرىلعانىنا 25 جىل تولادى. وسى مەرەيلى داتاعا وراي قۇقىقتىق ءتارتىپ اسكەرىنىڭ داڭقتى جاۋىنگەرلىك جولى, وتكەنى مەن بۇگىنى جايلى ۇلتتىق ۇلاننىڭ باس قولباسشىسى گەنەرال-لەيتەنانت رۋسلان جاقسىلىقوۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– رۋسلان فاتيح ۇلى, الدىمەن ءوزىڭىزدى جانە بارشا ۇلتتىق ۇلان ساپىندا قىزمەت اتقاراتىن ەل ازاماتتارىن ءتول مەرەكەلەرىڭىزبەن قۇتتىقتايمىز. جاقىندا عانا وتانىمىزدىڭ ۇلىق مەرەكەسى –تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىن اتاپ وتتىك. ىلە-شالا ۇلتتىق ۇلاننىڭ دا قۇرىلعانىنا شيرەك عاسىر بولىپ وتىر. ەگەمەن مەملەكەت رەتىندە ەڭ العاش كۇش-قۋات قۇرىلىمى بولىپ بۇرىنعى ىشكى اسكەرىمىزدىڭ, بۇگىنگى ۇلتتىق ۇلاننىڭ قۇرىلۋىندا قانداي دا ءبىر سايكەستىك بار ما؟
– ىزگى تىلەگىڭىزگە راحمەت. بۇل جاعىنان كەلگەندە اۋەلى مىنا ماسەلەلەردى تارقاتىپ العان دۇرىس دەپ ويلايمىن. ەڭ الدىمەن توقتالارىم, ول تىنىشتىق, تاتۋلىق, بىرلىك. وسى قۇندىلىقتار بولعان جەردە عانا مەملەكەت مەملەكەت بولىپ قالىپتاسا الادى. ەگەر وسى باق باستان تايدى ەكەن, وندا بارلىق وي-جوسپار, دامۋ, ورلەۋ, ەڭ اياعى حالىق ءۇشىن تىنىش ۇيقى دا بولماسى انىق. ەلباسى سوزىمەن ايتساق, مەملەكەتىمىزدىڭ ىشكى قاۋىپسىزدىگى مەن تىنىشتىعى – تۇراقتى دامۋدىڭ كەپىلى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاپ مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ كورەگەن ساياساتىمەن وسى ماسەلەلەرگە باسا نازار اۋداردى جانە ءاردايىم اۋدارىپ كەلەدى. ەلباسى ازاتتىق العاننان كەيىن ەلدىڭ ىشكى تىنىشتىعىنا, قۇقىقتىق ءتارتىپتى ساقتاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ءجىتى كوڭىل بولە وتىرىپ, ەگەمەندىك دەكلاراتسياسى جاريالانعاننان كەيىن نەبارى 26 كۇن وتكەن سوڭ مەملەكەتىمىزدە العاشقى كۇش-قۋات ورگانى رەتىندە ىشكى اسكەردى قۇردى. كوردىڭىز بە, بۇل سايكەستىك ەمەس, كورەگەندى, كەلەشەك ءۇشىن جاسالعان ەلدىكتىڭ العاشقى شەشىمدەرىنىڭ ءبىرى بولدى.
– اسكەردىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى اسۋ بەلەستەرى, قالىپتاسۋى, دامۋى, جەتىلۋى جايلى نە ايتاسىز؟
– ارينە, جاڭا مەملەكەت بولىپ قالىپتاسۋ, بارلىعىن جاڭادان باستاۋ وڭاي دۇنيە ەمەس. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا قاي سالا بولسا دا قيىنشىلىق قۇرساۋىندا قالعانى ءالى ەستە. ەلگە ادال قىزمەت ەتىپ, وتان قورعاۋدى ەڭ قاستەرلى قىزمەت ساناعان ازاماتتارىمىز قيىنشىلىقتارعا شىدامدىلىق پەن توزىمدىلىك تانىتتى. ولاردىڭ كۇندەلىكتى قىزمەتتىك ءىس-ارەكەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋعا قاجەتتى بارلىق عيماراتتار بۇزىلماستان سول قالپىندا ساقتالدى. تەحنيكالارىمىز بەن قارۋ-جاراقتارىمىز دا تالان-تاراجعا تۇسكەن جوق. ەڭ باستىسى, ساربازدارىمىزدىڭ باسى امان, باۋىرى ءبۇتىن بولدى. مەملەكەت تاراپىنان بىزگە ەڭ الدىمەن بۇرىنعى كەڭەس وداعىنان قالعان وسكەمەن, كۋرچاتوۆ جانە ستەپنوگور قالالارىنداعى ستراتەگيالىق اسا ماڭىزدى وبەكتىلەردى كۇزەتۋ تاپسىرىلدى. مۇنان وزگە كوپتەگەن تۇزەۋ مەكەمەلەرى مەن ەل ءۇشىن ماڭىزدى نىسانداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتتىك.
سول كەزدە ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىندەگى اسكەري بولىمدەردە كاسىبي ماماندىقتارىن تەرەڭ مەڭگەرگەن اسكەري قىزمەتشىلەر كوپتەپ قىزمەت اتقاردى. وداق ىدىراعان بويدا, ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى وزدەرىنىڭ تاريحي اتامەكەندەرىنە قاراي ات باسىن بۇردى. ءتىپتى, وسى كۇردەلى ماسەلەنى دە وڭىنان شەشە بىلدىك. جوعارى ءبىلىمدى زاپاستاعى وفيتسەرلەردى شاقىرىپ, ىشكى اسكەر سالاسىنا مامانداندىرىپ, ءبىلىمىن جەتىلدىردىك. ولاردىڭ بارلىعى دەرلىك بۇگىندەرى ۇلتتىق ۇلاننىڭ ساپىندا ابىرويلى قىزمەت اتقارىپ, ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ءبىر كىسىدەي اتسالىسىپ ءجۇر.
پەتروپاۆل قالاسىنداعى ىشكى اسكەرلەردىڭ جوعارى اسكەري ۋچيليششەسىن ىشكى اسكەرلەردىڭ اسكەري ينستيتۋتى دەپ اتاۋىن وزگەرتىپ, كەلەشەكتەگى تاعدىرلارىن اسكەري ومىرمەن بايلانىستىرعىسى كەلەتىن جاستارىمىزدى قابىلدادىق. ەل مەن جەردىڭ بۇتىندىگىن ويلاعان ارىپتەستەرىم سول كەزدەردەگى قيىنشىلىقتارعا بوساڭدىق تانىتقان جوق, كەرىسىنشە, مەملەكەتىمىزدىڭ تاۋەلسىز ەل اتانعانىنا شىنايى قۋانعاندارىنا تالاي رەت كۋا بولدىم. پرەزيدەنت پەن ۇكىمەت تاراپىنان ىشكى اسكەرلەردى جان-جاقتى دامىتۋ مەن جەتىلدىرۋگە ايرىقشا كوڭىل ءبولىندى. مىنە, وسىلايشا سىندارلى ساتتەردەن سۇرىنبەي وتتىك.
– ۇستىمىزدەگى جىل – ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىكتەرگە, حالىقارالىق اۋقىمداعى ءىس-شارالارعا تولى جىل. ول ارينە, ساناۋلى كۇندەردەن كەيىن الماتىدا باستالاتىن قىسقى ۋنيۆەرسيادا جانە ءۇش اي بويى ەلوردادا وتەتىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى. مۇنداي اۋقىمداعى شارالاردى وتكىزۋدە ارينە الدىمەن كوڭىل بولىنەتىن جايتتىڭ بىردەن-ءبىرى – قاۋىپسىزدىك. ەندى ماسەلەنىڭ وسى جاعىنا توقتالساڭىز.
– بۇل اۋقىمدى شارالار الەمدىك ارەنادا ەلىمىزدىڭ بەدەلىن ودان ءارى كوتەرۋگە قىزمەت ەتەتىن بولادى. جالپى, ەلىمىز مۇنداي ءىرى شارالار وتكىزۋدە ءبىرشاما تاجىريبە جيناقتاپ ۇلگەردى. ولاردىڭ قاتارىندا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسىلارىنىڭ سەزدەرى, 2010 جىلعى ەقىۇ ءسامميتى, 2011 جىلعى ازيا ويىندارىن اتاساق تا بولادى. قاۋىپسىزدىكتى قاداعالاۋ جاعىنان كەلگەندە, جەرگىلىكتى جەرلەردەگى قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىمىزدىڭ مىندەتتەرى ناقتى ايقىندالعان, ماماندارىمىز ءجىتى دايىندىقتان وتكەن. بىرەر اپتادان سوڭ الماتىدا شىمىلدىعىن اشاتىن 28-ءشى بۇكىلالەمدىك قىسقى ۋنيۆەرسيادا كەزىندە قۇقىقتىق ءتارتىپتى قىراعى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن الماتى گارنيزونى جەكە قۇرامىنان 1200-دەن اسا اسكەري قىزمەتشى جۇمىلدىرىلاتىن بولادى.
ال ەلوردا تورىندە حالىقارالىق ەكسپو-2017 كورمەسى ۋاعىندا قاۋىپسىزدىك شارالارىن قاتاڭ باقىلاۋ ءۇشىن 2014 جىلى استانا ىرگەسىنەن ۇلتتىق ۇلاننىڭ جەدەل بريگاداسى ءۇشىن ارنايى اسكەري قالاشىق سالىنىپ پايدالانۋعا بەرىلگەن بولاتىن. ءوز كەزەگىندە بۇل بريگادا جەكە قۇرامىنىڭ الەۋەتى حالىقارالىق شارا كەزىندە ءتارتىپتى قىراعى كۇزەتۋگە تولىقتاي جەتەدى. كورمە كەزىندە 1,5 مىڭنان استام جاۋىنگەرىمىز قالاداعى قوعامدىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتەتىن بولادى.
ايتا كەتەرىم, وسى قالاشىقتى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ اشىپ, جەكە قۇرامعا جاۋىنگەرلىك تۋدى ءوز قولىمەن تابىس ەتە تۇرىپ: «…سىزدەرگە ەلىمىزدىڭ تاتۋ-ءتاتتى تىنىشتىعىن قىراعى كۇزەتۋ, ءبىزدىڭ زاڭدارىمىزدى بۇزۋشىلارمەن, جالپى قىلمىس اتاۋلىمەن ىمىراسىز كۇرەسۋ سىندى اسا جاۋاپتى مىندەتتەر جۇكتەلەدى. قاجەت ەتىلىپ جاتسا, قارۋلى كۇشتەرىمىزبەن ءبىر قاتاردا تۋعان ەلىمىز بەن ءتاۋ ەتەر تاۋەلسىزدىگىمىزدى ايبىندى قورعاي بىلۋلەرىڭىز قاجەت», – دەپ اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. جاۋىنگەرلەرىمىز ءوز كەزەگىندە وسى سەنىمگە ساي جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن جەتە سەزىنىپ, مىندەتتەرىن ابىرويلى اتقارىپ كەلەدى.
– اسكەردىڭ جاۋىنگەرلىك قىزمەتىنە قىسقاشا توقتالا كەتسەڭىز.
– جالپى العاندا, ۇلتتىق ۇلاننىڭ قۇرىلىمدىق بولىمدەرى ەلىمىزدىڭ ءىرى 19 قالاسىندا قوعامدىق ءتارتىپتى قاداعالايدى. ياعني, ەل اۋماعىنداعى بارلىق ۇلكەن قالالاردا بولىمشەلەرىمىز بار. پاترۋل قىزمەتىنە كۇندەلىكتى 5 مىڭنان اسا اسكەري قىزمەتشى جۇمىلدىرىلادى. اسكەر قۇرامى سونداي-اق تۇراقتى تۇردە جەدەل-پروفيلاكتيكالىق شارالارعا, ونىڭ ىشىندە كاسپي تەڭىزى بايلىعىن قورعاۋعا ارنالعان رەيدتىك شارالارعا قاتىسىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ جاۋىنگەرلەرىمىز بىرنەشە مارتە ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە تۋىنداعان ورمان ءورتتەرىن سوندىرۋگە اتسالىستى.
سوڭعى جىلدارى 12 مىڭنان اسا قوعامدىق-ساياسي جانە باسقا دا بۇقارالىق ءىس-شارالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتتىك. ناتيجەلى جۇمىستاردىڭ ارقاسىندا قالا كوشەلەرىندەگى قىلمىس دەڭگەيى 38,9 پايىزعا ازايىپ وتىر. سونداي-اق, اسكەري بولىمدەرىمىز بەن ءىىم قاجك تۇزەۋ مەكەمەلەرىنىڭ كۇزەتى قامتاماسىز ەتىلگەن. ايداۋىلداۋ ءبولىمشەلەرىمەن سوتتالعان جانە قاماۋعا الىنعان ادامداردى ايداۋىلداۋ جۇزەگە اسىرىلادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى جانە اسكەري سوتتارىنىڭ وتىرىستارى قامتاماسىز ەتىلەدى.
ەكىنشى مىڭجىلدىقتىڭ باسىندا زامانا ۇسىنعان جاڭا قاۋىپ-قاتەرلەر ەسكەرىلە وتىرىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اسكەري دوكتوريناسىندا ىشكى اسكەرلەرگە جاڭا مىندەتتەر جۇكتەلدى. ولار زاڭسىز قارۋلانعان قۇرامالارعا, اسا قاۋىپتى قىلمىستار؟؟عا, ديۆەرسيا, تەرروريستىك اكت جانە قارۋلى قاقتىعىستارعا قارسى كۇرەس جۇرگىزۋ بولىپ تابىلادى. وسىعان وراي اسكەردىڭ جاۋىنگەرلىك الەۋەتىن كوتەرۋگە باعىتتالعان شارالار قابىلدانىپ, ۇيىمداستىرۋشىلىق-شتاتتىق قۇرىلىم جەتىلدىرىلدى. 1999 جىلى اسكەرىمىزدە ارنايى ماقساتتاعى «بۇركىت» بولىمشەسى قۇرىلدى. ارنايى ماقساتتاعى بولىمشەنىڭ باستى ماقساتى – تەرروريزم جانە ەكسترەميزممەن كۇرەسۋ, مەملەكەت مۇددەسىنە, ازاماتتاردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا جوعارى قاۋىپ-قاتەر توندىرەتىن قۇقىق بۇزۋشىلىققا قارسى جەدەل ارەكەت ەتۋ. قازىرگى تاڭدا بارلاۋ-جاۋىنگەرلىك مىندەتتەردى اتقارۋ ءۇشىن ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە ارنايى ماقساتتاعى «بۇركىت» جاساعىنىڭ جەكە وتريادتارى مەن توپتارى قۇرالعان.
2009 جىلدان باستاپ اسكەر قۇرامى جاڭا بروندى تەحنيكامەن قامتاماسىز ەتىلە باستادى. ولاردىڭ قاتارىندا «تيگر» ارنايى پوليتسيا ماشيناسىن, كوپ ماقساتتاعى بروندى «فەدەرال» جانە «ۋرال ۆۆ» اۆتوموبيلودەرىن ايتۋعا بولادى. 2011 جىلدان بەرى اسكەر قۇرامى «سەماز» اق زاۋىتىندا جاساپ شىعارىلعان «ۋرال» اۆتوموبيل تەحنيكاسىمەن جابدىقتالا باستادى. بۇل باعىتتا اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ بارلىعى دا وتاندىق قورعانىس ونەركاسىبى كەشەنىن دامىتۋعا جول اشىپ, ەلباسىنىڭ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋعا قاتىستى قويعان تاپسىرمالارىن ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋعا زور مۇمكىندىك بەرەدى.
ال 2015 جىلى استانا اۋەجايىنىڭ اۋماعىندا ۇلتتىق ۇلان اۆياتسيا بازاسىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. بۇل اۋە كۇشى توتەنشە جاعدايلار ۋاعىندا, جەرگىلىكتى جەرلەردە باسقا دا مىندەتتەردى اتقارۋ ءۇشىن ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىنە ءبولىمشەلەر مەن تەحنيكانى جەدەل جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. الەۋمەتتىك-ماڭىزدى نىسانداردىڭ قۇرىلىستارى ۇدايى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا قىزىلوردا, ەمبى, تاراز, لەڭگىر, ستەپنوي, جاڭعىزتوبە جانە جاڭاوزەن قالالارىندا ورنالاسقان ءبولىمشەلەر ءۇشىن اسكەري قالاشىقتار بوي كوتەردى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2016 جىلدىڭ 10 ماۋسىمىندا وتكەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا بەرگەن تاپسىرىسىنا ساي ۇلتتىق ۇلاننىڭ ءيميدجىن ارتتىرۋ ءۇشىن 2017-2019 جىلدارعا ارنالعان ارنايى باعدارلاما ءازىرلەنىپ بەكىتىلدى. قازىر وسى باعىتتا جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتىرمىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
سامات مۇسا,
«ەگەمەن قازاقستان»
