داقىل ءوسىرۋدى ءارتاراپتاندىرۋ

ىشكى نارىقتىڭ سۇرانىسىن وتەيتىن بولادى وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ەلىمىزدە الەمدىك استىق دەرجاۆاسىنا اينالۋ تۋرالى ۇران كوتەرىلگەن-ءدى. اگرارلىق سەكتوردىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا بيۋدجەتتەن دە, جەكەلەي ينۆەستورلاردىڭ تاراپىنان دا قىرۋار قاراجات سالىنىپ, سونىڭ ارقاسىندا استىق ەكسپورتى جىلىنا 9 ميلليون توننادان اسىپ تۇسكەن ەدى. ءسويتىپ, دۇنيە ءجۇزى بويىنشا العاشقى وندىققا ەنىپ, حالىقتىڭ جان باسىنا شاققانداعى استىق كولەمى بويىنشا اۆستراليا, رەسەي, كانادا سياقتى الپاۋىتتاردىڭ ءوزىن ارتتا قالدىرعان بولاتىنبىز. الايدا, قازىرگى تاڭدا اۋىل شارۋا­شى­لىعى مينيسترلىگىنىڭ العا قويىپ وتىرعان ماقساتىندا ازداعان وزگەرىس­تەر بار. ونى, بىرىنشىدەن, اگرار­لىق سەكتوردى ءبىر عانا سالاعا باي­لاپ قويماي, ارتاراپتاندىرۋعا باعىت­تاۋ دەپ تۇسىنگەن ءجون. ەكونومي­كانى ءارتاراپتاندىرۋدىڭ ماڭىزى قانشالىقتى زور بولسا, ول اۋىل شارۋا­شىلىعى ءۇشىن دە سونشالىقتى ماڭىزعا يە. سول ءۇشىن دە 2017-2021 جىل­دارعا ارنالعان اگروونەركاسىپ كەشە­نىن دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدار­لاماسىنىڭ اياسىندا بيداي القاپ­تارىنىڭ كولەمىن ازايتۋ قاراستىرىلعان. «بۇل نە ءۇشىن كەرەك؟» دەگەن ساۋال تۋىندايتىنى تۇسىنىكتى. سوعان توقتالىپ كورەيىك. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيستر­لىگى­نەن الىنعان دەرەكتەر بويىنشا, جىل سايىن ەلىمىزدە 2-3 ميلليون توننا اس­تىق قورى قاجەتتى مولشەردەن ارتى­لىپ قالادى ەكەن. بۇل ءونىمدى دۇرىس ەسەپتەمەۋدەن تۋىندايتىن ارتىق شىعىن ەكەنى تۇسىنىكتى. دەمەك, استىق­تى القاپتاردىڭ كولەمىن ازايتۋ ارقى­لى باسقا داقىلدارمەن اراسىندا تەپە-تەڭدىك ورناتۋعا قادام جاسالسا قۇبا-قۇپ! ەكىنشىدەن, جالپى وسىمدىك شارۋا­شى­لىعىنا بولىنەتىن مەملەكەتتىك سۋب­سيديانىڭ تورتتەن ءبىر بولىگى استىق شارۋاشىلىعىنىڭ ۇلەسىندە. ەسەسىنە, ونىڭ تيىمدىلىگى باسقا سۇرانىسقا يە داقىلدارعا قاراعاندا ءبىرشاما تومەن. سول ءۇشىن دە الداعى ۋاقىتتا بيداي القاپتارىنا تيىمدىلىگى جوعارى ءارى سۇرانىس كوپ ماي داقىلدارى, جۇگەرى, تارى, قىزىلشا, قانت قىزىلشاسى, س ۇلى جانە باسقالارىن ەككەن ءجون. سايكەسىنشە, استىقتى شيكىزات كۇيىندە شەتەلگە شىعارعاننان گورى, ىشكى نارىق­تاعى وڭدەۋشى سالانى شيكىزاتپەن قام­تۋعا مۇمكىندىك كوبەيەدى. ياعني, نارىقتى دايىن ونىممەن قامتۋعا جول اشىلادى. وسىمدىك مايى, قانت سىندى نەگىزگى تۇتىنۋ تاۋارلارىنىڭ ەكسپورتى كەميدى. بۇل اۋىل شارۋاشىلىعىن ءارتاراپتاندىرۋدىڭ ايقىن كورىنىسى بولماق. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, بيىلعى جىلى ەلىمىز ۇن ەكسپورتتاۋدان الەم بويىنشا العاشقى ۇشتىككە ەنىپتى. بۇل, ارينە, ۇلكەن جەتىستىك. سونىمەن بىرگە, ىشكى نارىقتى دايىن ۇن, ماكارون ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ ەكونوميكالىق جاعىنان تيىمدىرەك ەكەنى دە دالەلدەنىپ وتىر. ۇشىنشىدەن, مال ازىعىن كوپتەپ وسىرۋگە مۇمكىندىك تۋماق. ياعني, بيداي القاپتارىنىڭ كولەمىن ازايتۋ مال شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا دا ىقپال ەتۋگە ءتيىس. بۇل ورايدا, اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ باعدارلاماسى بويىنشا مال شارۋاشىلىعىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ باستى باعىتتاردىڭ ءبىرى ەكەنىن ەسكە سالا كەتكەن ءجون. ءسوز باسىندا قازاقستاننىڭ الەمدىك استىق دەرجاۆالارىنىڭ بىرىنە اينالۋعا تالپىنعانى تۋرالى ايتقان ەدىك. اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى قايرات ايتۋعانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيداي القاپتارىنىڭ كولەمى كەمىگەنىمەن, استىق دەرجاۆاسىنىڭ الەۋەتى ساقتالۋعا ءتيىس. وعان قول جەتكىزىلگەن كورسەتكىشتەر دە مۇمكىندىك بەرەدى. – بيىلعى جىلى استىقتىڭ جالپى جيىنى 23,7 ميلليون توننانى قۇرادى. بۇل بىلتىرعى جىلعى كورسەتكىشتەن 3 ميلليون 900 مىڭ تونناعا ارتىق. ورتاشا ءتۇسىم 15,4 تسەنتنەرگە جەتتى. بولاشاقتا ەگىستىك كولەمى ازايسا دا, ءونىم كولەمى مەن ساپاسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىگىمىز بار. ول ءۇشىن القاپتاردى تىڭايتۋ, تۇقىمداردى اسىلداندىرۋ, اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىن جاڭارتۋ, شارۋاشىلىقتا وزىق تاسىلدەردى قولدانۋ سىندى شارالار قولعا الىنىپ جاتىر. ەلىمىزدە جىل سايىن 3  ميلليون تونناعا تارتا بيداي ارتىعىمەن قالاتىنىن بىلەسىزدەر. ەندى سونىڭ ورنىنا باسقا دا داقىلداردى ءوسىرۋ كوزدەلىپ وتىر. سەبەبى, ەلىمىزدە وسى ساناتتاعى ونىمدەردىڭ تاپشىلىعى قاتتى بايقالۋدا, – دەپ جاۋاپ بەردى ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى. ق.ايتۋعانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇرىن بيدايمەن اينالىسقان, ەندى باسقا داقىلدى ەگۋگە كوشەتىن شارۋالاردىڭ الاڭداماۋىنا بولادى. سەبەبى, بۇرىن بيداي ساتىپ الىپ كەلگەنى سياقتى, مينيسترلىك مايلى داقىلداردى دا مەملەكەتتىك قورعا ساتىپ الۋعا ءازىر. ۇكىمەتتىڭ قولعا العان شارۋا­لارى­نىڭ باعىت-باعدارىنا ءبىر قاراپ, الداعى ۋاقىتتاعى مۇنايىمىز دا, گازىمىز دا اۋىل شارۋاشىلىعى بولۋعا ءتيىس ەكەنىن بىردەن بايقاۋعا بولادى. بۇل ورايدا, مال شارۋاشىلىعىمەن قاتار, استىق شارۋاشىلىعىنا دا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. قالاي دەگەندە دە, قازاقستان سىندى استىق دەرجاۆاسى ءۇشىن اگرارلىق سەكتوردى ءارتاراپتاندىرۋ قاجەتتى قادامداردىڭ ءبىرى بولماق. ارنۇر اسقار, «ەگەمەن قازاقستان»