«ءىنى-دوسىم, قايسار!..»

ۇستاز بەن شاكىرت! ەكەۋارا 34 جىل بويى حات جازىسىپتى... ناتيجەسىندە, شاكىرتىنىڭ «ماحاببات جىرشىسى» اتتى ەپيستوليارلىق حيكاياتى وقىرماندارىنىڭ ىقىلاسىنا بولەندى. قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى ءازىلحان نۇرشايىقوۆتىڭ ءىنى-دوسى قايسار ءالىم, مىنە, بۇگىندە 70 جاستىڭ بەلەسىنە كوتەرىلىپ وتىر. «ەگەمەننىڭ» ارداگەر ەڭ­بەكتورىسىن رەداكتسيا ۇجىمى اتىنان بۇگىنگى مەرەيلى جاسىمەن قۇتتىقتاي وتىرىپ, ازاعاڭنىڭ قالامگەر ءىنى-دوسى قايسار تۋرالى عيبراتتى سوزدەرىنىڭ ءبىر پاراسىن وقىرمانعا ۇسىنىپ وتىرمىز. سونىمەن... «جۇرەك جىلۋى» اتتى وچەر­كىڭىزدى «قازاقستان مۇعالىمى» گازەتىنە ۇسىندىم. گازەت وچەركىن جازىپ, رەسپۋبليكالىق گازەتتەردە جاريالاتۋ سىزگە تاڭسىق دۇنيە ەمەس سياقتى. سول سەبەپتى مىنا وچەركىڭىزدى قايتا جازۋ ءۇشىن وزىڭىزگە جىبەرىپ وتىرمىن. وسى جازعانىمنىڭ كوركەمدىك دارەجەسىنە كوتەرىلدى-اۋ دەگەن ەڭ سوڭعى نۇسقاسىن ماعان قاي­تادان جىبەرەرسىز. ءسىزدىڭ جاي جۋرناليست ەمەس, جۋرناليست-جازۋشى بولۋى­ڭىزعا شىن جۇرەكتەن تىلەك­تەسپىن (24.06.1975). * * * ەندى, مىنە, سىزدەن بەسىنشى كىتاپ الىپ («سۇلتانبەك پەن ءباتيمانى» ايتامىن) جانە جۋرناليستەر تۋرالى بولا­شاق كىتاپتىڭ ۇزىندىلەرىن وقىپ, قاتتى قۋانىپ وتىرمىن. شاكىرتىڭ («ءسىزدىڭ شاكىر­تىڭىز­بىن» دەپ 1978 جىلى ءوزىڭىز جازىپسىز) ساليقالى ازامات بولىپ, حالىققا رۋحاني ازىق ۇسى­نىپ جاتسا – قالاي قۋانباسقا؟! * * * ءسىزدىڭ كەزىندە كۇندەلىك جازىپ جۇرگەنىڭىز قانداي جاقسى بولعان. سونىڭ ناتيجەسىندە, ەرتەڭىندە ۇمىت بوپ كەتەتىن كوپ جايلار قالامىڭىزعا ولجا بوپ ءىلىنىپ, كىتابىڭىزدىڭ شىن­شىلدىق سيپاتىن شىرقاتا جارقىراتىپ تۇر. * * * كەشە پرەزيدەنت اپپاراتىنان سەرىك قاسقاباسوۆ دەگەن جىگىت تەلەفون سوقتى. «سىزگە دەگەن ءبىر پاكەت بار ەدى, الىپ كەتە الاسىز با؟» – دەدى. «قايدان؟ كىمنەن؟» «تورعايدان. قايسار ءالىم دەگەن ازاماتتان. بىلەسىز بە؟» «بىلگەندە قانداي؟ بىراق ول ازاماتتىڭ پرەزيدەنت اپپارا­تىنىڭ ءجى­گىتتەرىن جۇمسايتىن مىنەزى جوق سياقتى ەدى, سوعان تاڭدانىپ جاتىرمىن». «ءبىزدىڭ ادامداردىڭ ءبىرى سول جاققا جولاۋشىلاپ كەلگەن ەدى. بەرىپ جىبەرىپتى». «وندا ءجون». سونىمەن پاكەتىڭىزدى الدىرىپ, حاتىڭىزدى وقىدىم. ىنىلىك ىلتيپاتپەن عانا ەمەس, شىنايى ءسۇيىس­پەنشىلىكپەن جولداعان جى­لى لەبىزدى سوزدەرىڭىزگە شىن جۇرەكتەن راحمەت, قايسار (19.07.1995). * * * سىزدەن كوپتەن بەرى حات العان جوق ەدىم. حاليما جەڭە­شەڭ­نىڭ قايتىس بولۋىنا بايلانىستى كوڭىل ايتىپ جازعان حاتىڭىزدى الىپ, ءارى قۋاندىم, ءارى قايعىردىم. قۋاناتىنىم – ءسىزدىڭ ءوزىڭىزدىڭ جانە ءۇي ءىشى, وتباسىڭىزدىڭ اماندىعى. قايعىرعانىم: حاليما سياقتى كىشكەنتاي جەڭگەڭىزگە بيىك باعا بەرىپ, ونىڭ مەن ءۇشىن اسا قىمبات اسىل قاسيەتتەرىن ەسىمە ءتۇسىردىڭىز. كوڭىلىم بوساپ, كوزىمە جاس تا كەلدى. مىڭ راحمەت, قالقام (20.09.2001)! * * * ءسىزدىڭ 14 قازاندا (2002) ماعان جولداعان كولەمدى حاتىڭىزدى الدىم. اۋرۋحانادا جاتىپ وقىپ, جان تەبىرەنتەر حاتىڭىزدان كۇشتى قۋات الدىم. مەن تۋرالى شىعارماشىلىق نيەتىڭىزگە شەكسىز ريزامىن. سۇرا­عان مالىمەتتەرىڭىزدىڭ ءبارىن جىبەرەمىن. اۋرۋحانادان ەسەڭگىرەپ شىقتىم. ءسىز سياقتى قامقور ءىنىم بارىنا قاباعات قۋانىشتىمىن, ارداقتى ءىنىم. مەنىڭ ءومىر جولىم ەشكىمگە كەرەكسىز شىعار دەپ ويلاۋشى ەدىم. ءسىزدىڭ حاتىڭىزدان كەيىن مەنىڭ دە باس­تان كەشكەندەرىم بىرەۋ بولماسا, بىرەۋگە كەرەك ەكەن-اۋ دەپ ۇمىتتەنىپ قالدىم (08.11.2002). * * * ءسىزدىڭ وتكەن جىلى 14 قازان­دا جازعان تاماشا حاتىڭىزدى العانىما ءۇش ايدان اسىپ بارادى ەكەن. سودان بەرى جاۋا­پ جىبەرە الماي جاتقانىما كە­شىرىم سۇرايمىن. ءارتۇرلى سەبەپتەر بولدى. ەڭ باستى سەبەپ – جالعىزىلىكتىلىگىم. بۇرىن, حاليما جەڭەشەڭ باردا ما­عان كەلگەن ءبىر حات جاۋاپسىز قال­مايتىن ەدى. ول كىسىدەن ايىرىل­عاننان كەيىن ءبىر ەمەس, ەكى قو­لىنان ايىرىلعان مۇگەدەك, جارىمجان (ادام) سياقتى بولىپ قالدىم... حاتىڭىزدى كەشە ەكىنشى رەت وقىپ شىقتىم. تاعى دا تەبىرەندىم. سۇراقتارىڭىزعا جۇيەلى جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن ءبىر­نەشە كۇن وتىرۋىم كەرەك ەكەن (05.02.2003). * * * ەڭ الدىمەن, «مىرجاقىپتىڭ ورالۋى» كىتابىڭىزدىڭ باسپادان شىعۋىمەن قۇتتىقتايمىن. سۇيسىنە قاراپ شىقتىم. ويلاپ قاراسام, ءسىزدىڭ بۇل كىتاپتى جازۋ ءۇشىن سوناۋ كارەليا ەلى­نىڭ سوسنوۆەتس ستانتسياسىنا بارۋىڭىز ەرەن ەرلىك ەكەن. رۋحاني ەرلىك. ناعىز ۇلتجاندى ادامنىڭ عانا قولىنان كەلەتىن ەرلىك. وزدەرىن ۇلتجاندىمىز دەپ اتايتىندار كوپ. بىراق, سولاردىڭ كوبى مۇنداي ەرلىككە بارا الماس ەدى. بۇل ساپار ءسىزدىڭ جانىڭىزدىڭ تازا, جۇرەگىڭىزدىڭ جومارت ەكەنىن كورسەتەدى. سول ەرلىك ساپارىڭىزدىڭ مىناداي تاماشا كىتاپقا اينالعانىنا قۋانىشتىمىن (02.04.2003). * * * بۇل كىتاپتىڭ تۋىنا ءارى ءساتتى شىعۋىنا, وقيعالارىنىڭ ايى, كۇنى, ساعاتىنا دەيىن ءدال كورسەتىلۋىنە نە سەبەپ بولعان؟ كۇندەلىك! اۆتوردىڭ ءومىر بويى مۇقيات جازىپ كەلە جاتقان كۇندەلىگى... كوپ جۇرت ەسكەرمەيتىن, ەلەمەيتىن ەرلىك. وسى ەرلىگىڭ ءۇشىن مىڭ راحمەت, قايسار ءىنىم سىزگە! * * * ءسىزدىڭ 23 قاراشادا جانە 10 جەل­توقساندا جازعان حاتتا­رىڭىزدى الدىم. «جانىعۋ» كىتابىڭىزدى وزىڭىزدەي كورىپ, قۇشاقتاپ, كەۋدەمە قىستىم. «تەنتەك ماحاببات» ەسسەڭىزدەگى كاليما دەگەن اتقا كوزىم ءتۇسىپ (مەنىڭ حاليماما ۇقساس ەسىم بولعاندىقتان), باس الماس­تان («حاليمانى» وقىعان پرە­زيدەنت سياقتى) وقىپ تا الدىم. وقىدىم دا, ىشىندە كەڭشىلىك پەن سەرىك سياقتى جاقسى ىنىلە­رىم ءجۇر­گەنىنە قۋاندىم. كاليما مەن مىر­زاعۇلدىڭ قوسىلا الماي كەتكەندەرىنە وكىندىم, ارينە. * * * «قىسىلا-قىسىلا قىز بولدىم» دەگەندەي, سىزدەن ۇيالا-ۇيالا وتىرىپ بۇگىن (30.12.2003 ج.) وسى حاتتى جازۋعا كىرىستىم. ءسىزد­ىڭ العاشقى ءۇش سۇراعىڭىزعا مەن بيىلعى 18 تامىزدا جاۋاپ ءجى­بەرگەن ەكەنمىن. ەندى وسى حاتتى اياقتاعاننان كەيىن قالعان 9 سۇ­راعىڭىزعا جاۋاپ جازۋعا كىرىسەمىن. * * * ەندى مەن حاليمانى تۇسىمدە عانا كورەمىن. اندا-ساندا ۆيدەو-كاسسەتادان ونىڭ ءتىرى قال­پىن كورىپ, وزەگىم ورتەنەدى. حاليما ءتانىن وزىمەن بىرگە الىپ, جانىن مەنىڭ جۇرەگىمە سالىپ كەتكەن سياقتانادى. دۇنيە دەگەن وسى, قايسار قالقام. جان-جارىڭنان ايى­رىل­عاندا ەلسىز-كۇنسىز جاپان دالا­دا جاياۋ جالعىز قالعان سورلى جولاۋشىعا ۇقسايدى ەكەنسىڭ! * * * مەن سىزدەن حات العان سايى­ن قۋانامىن. قۋانامىن دا, ءار حاتىڭىزعا قولما-قول جاۋاپ بەرە الماي جاتقانىما قاتتى قينالامىن. كەشە عانا ءسىزدىڭ 13 قاڭتاردا جولداعان پاكەتىڭىز كەلدى. ىشىندە «ەتجەڭدى» ەگە­مەن­نىڭ» 2002 جىلعى جينا­عى جانە ءوز قولىڭىزبەن جازعان 3 بەت حات بار ەكەن... ءسىزدىڭ سۇراق­تارىڭىزعا انكەتالىق جاۋاپ قاي­تارىپ جىبەرە سالماي, تولىق بولسىن دەپ تىرىسىپ جاتىرمىن. * * * حاتىڭىزدى كەشە الدىم. بۇگىن جاۋاپ جازىپ وتىرمىن. الدىمەن ايتارىم. ءسىزدىڭ ساۋالناماڭىز بويىنشا مەنىڭ ازىن-اۋلاق ادەبي ەڭبەگىمدى اسا جوعارى باعالاپ, سىزگە پىكىر جىبەرگەن نۇربول داۋلەتكەرەەۆ باۋىرىما العىس ايتامىن. ول كىسىنىڭ وتباسىنىڭ امان-ساۋ, باقىتتى بولۋلارىنا شىن جۇرەكتەن تىلەكتەسپىن. * * * قازاق جازۋشىلارىنىڭ ىشىندە ءبىر-بىرىمەن قايسار ەكەۋمىزدەن باسقا ۇزاق حات جازىسقان ەشكىم جوق... كولەمى – 33 باسپا تاباق. «فوليانت» باسپاسى جاريالادى. سول باسپا قايساردىڭ 8 تومدىعىن جانە جارىققا شىعاردى. مەن قايساردىڭ كىتاپتا­رىنىڭ ءبارىن دە ءسۇيسىنىپ وقيمىن. قازىر ونىڭ 7-تومىنا كىرگەن كۇندەلىكتەرىن وقىپ جاتىرمىن. وتە قىزىق. رومانداي وقىلادى. قايسارعا جاڭا تەلەفون ارقىلى سونى ايتتىم. «ساعان دا, سەنىڭ كىتاپتارىڭدى جارىققا شىعارىپ جاتقان «فوليانت» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى نۇرلان يسابەكوۆكە دە مىڭ راحمەت», – دەدىم. * * * گازەت قامىتىنان بوساماي ءجۇرىپ, وسىنشاما اۋقىمدى ءىس تىن­دىرۋ قانداي عانيبەت! ونىڭ ۇستىنە مەن قايساردىڭ الدا­عى شىعارماشىلىق جوسپارى جونىنەن ءبىر اۋىز ءسوز ايتا الماي وتىر­مىن عوي... قازىر ماقالا كولەمى كوتەرمەگەنىمەن, كەيىن ۋاقىت ول جونىندە ءوز تورەلىگىن ايتار دەپ ۇمىتتەنەمىن. سول كوڭىلگە مەدەت. ۋاقىت سىناپتاي سىرعيدى ەكەن! ءسوز قالادى ەكەن! سىي­لاستىق جۇرەكتى جى­لىتا بە­رەدى! سونىڭ كۋاسى بولدىق... مەرەيتوي قۇتتى بولسىن, قا­دىرلى قايسەكە! 27 كىتاپ­تىڭ اۆتورىسىز. بۇدان باسقا 8 توم­دىق شىعارمالار جينا­عى­ڭىز ەل يگىلىگىنە جارادى. بۇل جولى تىلگە ورالماعان «سەيىل­مەيتىن مۇڭ», «الاش­شىل جۇرەك», «ماڭگىلىك شەر», «سىزداماشى, جۇرە­گىم!», «مەك­­كە, ءمادينام مەنىڭ!», «كاۋ­سار», ت.ب. كىتاپ­تارى­ڭىز­­دىڭ قازاق ادەبيەتىنە مول رۋحاني ولجا سالعانى تيا­ناق­تى ايتىلىپ ءجۇر. ايتۋلى بەلە­سىڭىز وسىنداي جەمىسىمەن وقىرماندار ەسىندە قالادى... ازىرگە ازاعاڭنىڭ پىكىر, لەبىزدەرى تۇگەل قامتىلعان جوق. ءۇش تومدىق «ءومىر ورنەك­تەرىندە» ءىنى-دوسى تۋرالى ويلارى قانشاما دەسەڭىزشى... اۋىزشا ايتقاندارى ءوز الدىنا... دايىنداعان  مۇراتبەك توقتاعازين, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى  استانا