قايراتكەر, عالىم زاردىحان قينايات ۇلى دۇنيەدەن ءوتتى

بەلگىلى عالىم, تاريحشى, ساياساتكەر, قوعام قايراتكەرى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور زاردىحان قينايات ۇلى دۇنيەدەن وزدى. بۇل تۋرالى شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتى ءباسپاسوزى حابارلادى. زاردىحان قينايا ۇلى 1940 جىلى موڭعوليانىڭ قوبدا ايماعى قوبدا سۇمىنىندا ومىرگە كەلگەن. موڭعوليا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى مەن ماسكەۋ قوعامدىق عىلىمدار اكادەمياسىن بىتىرگەن زاردىحان قينايات ۇلى ءوزىنىڭ سانالى عۇمىرىن باسشىلىق قىزمەتتەرگە, عىلىمعا ارنايدى. 1975-1987 جىلدارى ارالىعىندا موڭعوليا كاسىپوداعى ورتالىق كوميتەتىنىڭ حاتشىسى قىزمەتىن اتقارادى. 1990-1992 جىلدارى موڭعوليا ۇكىمەتىنىڭ ۆيتسە-پرەمەرى ورىنباسارى جانە موڭعوليا پارلامەنتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتتەرىن اتقارعان. كوممۋنيستىك جۇيەدەن كەيىنگى موڭعوليانىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسىن جانە سول ەلدە جۇرگىزىلگەن ساياسي-ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن جاساۋشىلاردىڭ ءبىرى. تاشكەنتتە مونعوليانىڭ اتىنان كونسۋل قىزمەتىن ابىرويمەن اتقارعان زاردىحان قينايات ۇلى 1994 جىلى قازاقستانعا قونىس اۋدارعاننان ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىنگى عۇمىرىن شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىندا عىلىمي قىزمەتكە ارنايدى. زاردىحان قينايات ۇلى وسى جىلدار ىشىندە «جىلاعان جىلدار شەجىرەسى», «موڭعول ءۇستىرتىن مەكەن ەتكەن سوڭعى تۇرىك تايپالارى», «كوشپەندىلىك عۇمىر», «شىڭعىس حان جانە قازاق مەملەكەتى» جانە ت.ب كوپتەگەن تاريحي كىتاپتار جازىپ, ۇلت رۋحانياتىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوستى. اتالعان ەڭبەكتەردەن عالىمنىڭ تەرەڭ ءبىلىمى, بيىك ورەسى, تەمىرقازىقتاي نىق ءپرينتسيپى ايقىن اڭعارىلىپ تۇرادى. سونىمەن قاتار قازاقستان تاريحىنىڭ ورتا عاسىرلىق ءداۋىرى, اسىرەسە قازاق مەملەكەتتىلىگى تاريحىن زەرتتەۋدە ەلەۋلى ەڭبەك ەتتى. قازاق مەملەكەتتىلىگى تاريحى, قازاق تاريحىنىڭ موڭعول بيلىگى ءداۋىرى تاريحىن زەرتتەۋشى, جەتەكشى مامانداردىڭ ءبىرى بولدى. قازاقستاننىڭ 5 تومدىق تاريحىنىڭ 4-تومىنىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرى. «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىنا بەلسەنە قاتىسىپ «قازاقستان تاريحىنا قاتىستى موڭعول دەرەكتەرىنىڭ» III تومى جانە «ورتاعاسىرلىق تاريحي وي: تاريح ادامزات اقىل ويىنىڭ قازىناسى» اتتى كولەمدى ەڭبەكتى دايىنداۋشىلاردىڭ ءبىرى جانە ارناۋلى رەداكتورى. «قىتاي جىلنامالارىنداعى قازاق تاريحىنا قاتىستى دەرەكتەر» اتتى ەكى تومدىقتىڭ كەڭەسشىسى. ونىڭ جەتەكشىلىگىندە «قازاق مەملەكەتتىلىگى تاريحى» اتتى كولەمدى مونوگرافيا جارىق كوردى. دۇنيە ءجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا «شەتەلدەگى قازاقتار» سەرياسىمەن «موڭعولياداعى قازاقتار» I-II كىتابىن شىعاردى.  «قازاق مەملەكەتى جانە جوشى حان» اتتى ەڭبەگى تاريحشى, وقۋشى قاۋىمنىڭ نازارىن اۋدارعان اۋقىمدى ەڭبەك بولىپ تابىلادى. «قازاقتار مەن موڭعولدار تاريح توعىسىندا» اتتى ەكى تومدىق عىلىمي ەڭبەك جازدى. سوڭعى جىلدارى قازاقستاننىڭ عىلىمي جانە كوپشىلىك باسپاسوزدە كوپتەگەن ماقالالارى جارىق كوردى. 2016 جىلعى 23 قاراشا كۇنى دۇنيەدەن ءوتتى. جانازا نامازى 24 قاراشادا الماتىدا وقىلىپ, قوشتاسۋ ءراسىمى وتەدى.