كەشە پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ توراعالىعىمەن سەلەكتورلىق رەجىمدە ۇكىمەت وتىرىسى ءوتتى.
جىلۋ تۋرالى «جىلى» جاۋاپ
وتكەن اپتاداعى ۇكىمەت وتىرىسىن «قاردىڭ قاربالاسىنان» باستاعان ەدىك. بۇل جولى دا قىستىڭ قيىندىعىنان اتتاپ وتە المادىق. سەبەبى, قاراشادان-اق قالىڭ قار مەن قاقاعان ايازدىڭ قاھارى, شىنىمەن, قامسىز وتىرعاندى قارىپ تۇسىرەردەي. «جاز ويلاعان قىستىڭ قامىن» تاعى ءبىر پىسىقتاپ, تاس-ءتۇيىن تاپسىرماسا بولمايدى. وسىدان بولار, ۇكىمەت باسشىسى كەشەگى وتىرىستى جىلى بەرۋ ماسەلەسىنەن باستادى. باقىتجان ساعىنتاەۆ ايماق اكىمدەرىنە حالىقتى جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋ بارىسىن ءوز باقىلاۋلارىنا الۋدى تاپسىردى. «وزدەرىڭىز دە كورىپ وتىرعانداي, قاراشا ايى جىلداعىداي ەمەس, ايازدى ءارى قارلى بولىپ وتىر. وڭتۇستىكتە قار كوپ, سولتۇستىكتە اياز قاتتى, ەرەكشە كۇشەيىپ تۇر. بۇگىنگى اقپاراتتارعا قاراعاندا, بىرقاتار وڭىردە جىلۋ قازاندىقتارى ىستەن شىعىپ, تۇرعىن ۇيلەر مەن الەۋمەتتىك نىساندارعا جىلۋ بەرۋ توقتاعان. جىلۋ بەرۋ ماسەلەسىن ءبىز ۇكىمەتتىڭ بىرقاتار وتىرىستارىندا قاراستىردىق. ۇكىمەتتە ماسەلە كوتەرىلگەن كەزدە اكىمدىكتەر تاراپىنان دايىندىق ماسەلەسى ويداعىداي دەپ ايتىلعان بولاتىن. بىراق, سوعان قاراماستان, كەيبىر جاعدايلار ورىن الۋدا», دەگەن پرەمەر-مينيستر ءدال وسى ماسەلەگە قاتىستى بىرقاتار ءوڭىر باسشىسىنان ءمان-جايدى سۇرادى. بۇل رەتتە الدىمەن پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى بولات باقاۋوۆ ءوزى باسشىلىق ەتەتىن ءوڭىردىڭ كەيبىر اۋداندارىندا اياز –37 گرادۋسقا دەيىن جەتكەنىن ايتتى. سونىمەن قاتار, جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنا جەتكىلىكتى وتىننىڭ بار ەكەندىگىن, بارلىق الەۋمەتتىك نىساندار مەن تۇرعىن ۇيلەر تۇراقتى تۇردە جىلۋمەن قامتاماسىز ەتىلگەندىگىن اتاپ ءوتتى. «بارلىق قالالار مەن اۋدانداردا كوممۋنالدىق-تەحنيكالىق قىزمەتتەر مەن اپاتتان كەيىن قالپىنا كەلتىرۋ بريگادالارى جۇمىس ىستەۋدە. وبلىستا جىلۋ بەرۋ ماۋسىمى تۇراقتى باقىلاۋدا, شتاتتان تىس جاعدايلار ورىن العان جوق», دەدى اكىم. قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرمۇحامبەت ابدىبەكوۆ تە جىلۋ بەرۋ ماۋسىمى دەر ۋاقىتىندا باستالعانىن, نورماتيۆتىك پارامەترلەرگە ساي وتىن كولەمى بارلىق جىلۋ كوزدەرىندە بار ەكەندىگىن ايتتى. «نەگىزگى پروبلەما تەمىرتاۋدا بولىپ تۇر. تەمپەراتۋرا تومەندەگەن كەزدە سۋ تاراتقىش جارىلدى. دەگەنمەن, جىلۋ جەتكىلىكسىز بولسا دا قالاعا جۇكتەمەنى ۇستاپ تۇرمىز. قازىرگى ۋاقىتتا اپاتتى جاعداي جويىلدى دەسەك تە بولادى. قالعان ەلدى مەكەندەر بويىنشا جاعداي باقىلاۋدا. ساران قالاسىندا تەمپەراتۋرا تومەندەگەن كەزدە بىرقاتار ۇيلەرگە جىلۋ جەتكىلىكسىز بولدى. شارالار قولعا الىنۋدا», دەدى ن.ابدىبەكوۆ. ال قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ وڭىردە كاسىپورىندار مەن بيۋدجەتتىك ۇيىمدار جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنىڭ سوڭىنا دەيىن جەتكىلىكتى كومىرمەن قامتاماسىز ەتىلگەندىگىن ايتتى. «مازۋتقا بايلانىستى ماسەلە بولعان ەدى. ءبىزدى قولداپ, ۇكىمەت قورىنان 552 ملن تەڭگە بولدىڭىزدەر. ءبىز جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن دە قارجى بولدىك», دەدى ول. شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى دانيال احمەتوۆ تە قىسقى ماۋسىم شتاتتىق رەجىمگە ساي ءوتىپ جاتقانىن, جاعداي باقىلاۋدا تۇرعانىن حابارلادى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ەرىك سۇلتانوۆ پەتروپاۆلدىڭ 2-ءشى جىلۋ ەلەكتر ستانساسى قويماسىندا 11 تاۋلىككە جەتەتىن 82 مىڭ توننا كومىر بار ەكەندىگىن ايتتى. ال نەگىزىندە وتىن قورى 20 تاۋلىككە ەركىن جەتۋى ءتيىس. مۇنداي جايتتىڭ ورىن الۋىنا تەمىر جولمەن كومىر جەتكىزۋدە تۋىنداعان كەمشىلىكتەر سەبەپ. «جۇرگىزىلگەن كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەسىندە ءبىز ەكى باعدار ۇسىنۋ ماسەلەسىن شەشتىك. بۇعان قوسا, قازاقستان تەمىر جولىمەن ەكى تاۋلىكتە ءبىر رەت قوسىمشا باعدارمەن كومىر جەتكىزۋگە ۋاعدالاستىق. نورماتيۆتىك قور 20 جەلتوقساندا قالپىنا كەلتىرىلەدى», دەدى ە.سۇلتانوۆ. اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى سەرگەي كۋلاگين دە وڭىردەگى قازاندىقتاردىڭ شتاتتىق رەجىمدە جۇمىس ىستەپ تۇرعاندىعىن, كومىر مەن مازۋتتىڭ كەمىندە 2 ايعا جەتەتىن قورى بار ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. الماتى اكىمى باۋىرجان بايبەكتىڭ ايتۋىنشا, قالاداعى جىلۋ بەرۋ جۇيەسى جۇمىس ىستەپ تۇر. وتىننىڭ نورماتيۆتىك قورى بار. اپاتتى جاعدايلاردى جويۋ ءۇشىن ءبىر اۋىسىمدا 53 كوشپەلى بريگادا, 144 تەحنيكا مەن 375 مامان ساقاداي ساي تۇر. بۇعان قوسا, 39 ارنايى تەحنيكا ساتىپ الىنعان. ولار قالاعا جەلتوقسان ايىندا جەتكىزىلمەك. وسىلايشا, جىلۋ ماسەلەسىنە قاتىستى اكىمدەر «جىلى» عانا جاۋاپ بەردى. اكىمدەردى تىڭداعان سوڭ ۇكىمەت باسشىسى ءوزىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اسقار مامينگە بۇل ماسەلەنى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاۋدى تاپسىردى. «ەندى عانا باستالعان قىستىڭ بەتى قاتتى. سوندىقتان جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىن بارلىقتارىڭىز جەكە باقىلاۋدا ۇستاڭىزدار», دەدى ب.ساعىنتاەۆ.قايتا ورالعان ەمتيحان
جىلۋ بەرۋ ماسەلەسىن پىسىقتاپ العان سوڭ, وتىرىس كۇن تارتىبىندەگى نەگىزگى ماسەلەگە ويىستى. بۇل – ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدى جەتىلدىرۋ جايى. بيىل ەلىمىزگە ۇبت-نىڭ ەنگەنىنە – 13-ءشى جىل. وسى جىلدار ىشىندە بۇل تەستىلەۋگە 1,5 ميلليوننان استام بالا قاتىسقان. ارينە, بۇل ارالىقتا ونىڭ ارتىقشىلىعى دا, كەيبىر كەمشىلىكتەرى دە بولعان. دەگەنمەن, ۋاقىت وتكەن سايىن بۇل جۇيەگە دە وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداعان ەكەن. وعان كوپشىلىك اراسىندا جۇرگىزىلگەن قوعامدىق ساۋالداما ناتيجەسى ىقپال ەتىپ وتىر. «ەڭ بىرىنشىدەن, قوعام ۇبت-نى تەك قانا جوو-عا ءتۇسۋ ەمتيحانى رەتىندە قابىلدايدى. ۇبت ءبىرىنشى كۇننەن باستاپ مەكتەپ ءبىتىرۋ ەمتيحانى رەتىندەگى ءوزىنىڭ فۋنكتسياسىن ورىنداماي وتىر. ۇبت-عا ەشقاشان تۇلەكتەر 100 پايىز قاتىسقان ەمەس. جانە دە جىل سايىن وعان قاتىسپايتىندار قاتارى ارتۋدا», دەدى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ. مينيسترلىك ۇبت توڭىرەگىندەگى بارلىق ماسەلەنى زەردەلەي كەلە, ونىڭ جاڭا فورماتىنا اۋىسۋدى ءجون ساناعان. ە.ساعاديەۆتىڭ ايتۋىنشا, مينيسترلىك قورىتىندى اتتەستاتتاۋدى ءبولۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن. ەندى تۇلەكتەر مەكتەپ ءبىتىرۋ سىناعىن تاپسىرادى. ال ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدى جوو-عا ءتۇسۋ ءۇشىن عانا تاپسىرادى. مەكتەپتەگى قورىتىندى اتتەستاتتاۋ 5 پاننەن تۇرادى, ونىڭ 4-ەۋى مىندەتتى, 1 ءپان – تاڭداۋ بويىنشا. ءسويتىپ, ۇبت جوو-عا قابىلداۋ ەمتيحانى جانە مەملەكەتتىك گرانتتاردى ءبولۋ جۇيەسى رەتىندە ساقتالادى, بىراق ونىڭ فورماتى وزگەرەدى. بۇرىن 5 پاننەن 125 سۇراق بەرىلىپ, ونىڭ ىشىنەن 4 ءپان بويىنشا 100 سۇراق ەسەپتەلەتىن. ال 2017 جىلعى ۇبت فورماتىندا 120 سۇراق قاراستىرىلىپ, بارلىعى ەسەپتەلەدى. كەيبىر سۇراقتاردىڭ جاۋابىنا 2 بالل بەرىلەتىندىكتەن, ەڭ جوعارى كورسەتكىش 140 بالعا تەڭ. ساۋالدار 5 پاننەن قويىلادى, ولاردىڭ 3-ءۋى مىندەتتى, 2-ءۋى تالاپكەر جوسپارلاعان جوو-داعى ماماندىققا بايلانىستى بەيىندىك ءپان بولادى. تەستىلەۋ ۋاقىتى دا وزگەرمەيدى – 3 ساعات 30 مينۋت. ءوتۋ بالى دا وزگەرگەن جوق – 50 بالل. ايتقانداي, جوو-عا ءتۇسۋ ءۇشىن «التىن بەلگى» يەلەرى دە ۇبت تاپسىرادى. ە.ساعاديەۆتىڭ ايتۋىنشا, تەستىلەۋدىڭ جاڭا فورماتىن تالقىلاۋ كەزىندە جۇرتشىلىق تاراپىنان «التىن بەلگى» يەگەرلەرىن, حالىقارالىق ءبىلىم وليمپيادالارى مەن جوبالاردىڭ جەڭىمپازدارىن تەستىلەۋگە قاتىستىرماي, وقۋعا تىكەلەي قابىلداۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتىلىپتى. «بىراق ءبىز ونى قولداعان جوقپىز. ۇبت-نى بارلىق وقۋشىلار تاپسىرۋعا ءتيىس, دەدى مينيستر. بىراق, ولارعا جەڭىلدىك جوق ەمەس, ماسەلەن, ەگەر «التىن بەلگى» يەگەرى مەن ءتورت-بەسكە وقىعان بالا ءبىردەي ۇپاي سانىن جيناسا, وندا مەملەكەتتىك گرانت «التىن بەلگى» يەگەرىنە تاپسىرىلادى ەكەن. 2017 جىلى ۇبت 20 ماۋسىم مەن 1 شىلدە ارالىعىنلا وتەدى, سونداي-اق, تۇلەكتەرگە ونى 2017 جىلدىڭ تامىزى مەن 2018 جىلدىڭ قاڭتارىندا قايتا تاپسىرۋعا مۇمكىندىك بەرىلەدى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, كەلەر جىلى كوللەدج تۇلەكتەرى ءۇشىن تالاپكەرلەردى كەشەندى تەستىلەۋ فورماتى وزگەرەدى. بۇگىنگە دەيىن كوللەدج تۇلەكتەرى ۇبت كەزىندە وزدەرى كوللەدجدىڭ سوڭعى جىلدارىندا وقىماعان پاندەرى بويىنشا دا تەستىلەۋگە قاتىسىپ كەلگەن. وسىعان بايلانىستى كەلەسى جىلدان باستاپ ەنگىزىلەتىن تالاپكەرلەردى كەشەندى تەستىلەۋ جاڭا فورماتىندا تالاپكەرلەردىڭ كوللەدجدە وقىتىلعان ءبىلىمى عانا نازارعا الىنادى. تكت جاڭا فورماتىندا 60 ساۋال قاراستىرىلعان, ونىڭ 20-سى جالپى پاندەر بويىنشا, 40 ساۋال بەيىندىك پانگە قاتىستى. مۇنداي جاعدايدا تۇلەك ءوزىنىڭ بەيىنىن ودان ءارى جەتىلدىرۋدى تاڭداۋعا ءتيىستى. مىسالى, پەداگوگيكالىق كوللەدج تۇلەگى پەداگوگيكالىق ماماندىققا بارۋى كەرەك. ال بەيىنىن وزگەرتكەن جاعدايدا تالاپكەر ۇبت تاپسىرۋعا مىندەتتى. ۇكىمەت باسشىسى ۇبت-نىڭ جاڭا فورماتى قابىلدانعان جاعدايدا دايىندىق جۇمىستارىن قازىردەن باستاپ جوعارى دەڭگەيدە وتكىزۋدى تاپسىردى.جەتىلگەن زاڭنامالار جۇمىستى جەڭىلدەتەدى
ۇكىمەت وتىرىسىندا, سونىمەن قاتار, بىرقاتار زاڭنامالار تالقىلاندى. بۇل رەتتە ادىلەت ءمينيسترى مارات بەكەتاەۆ زياتكەرلىك مەنشىك سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ بويىنشا قاراستىرىلعان وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ءجونىندە باياندادى. بۇل زياتكەرلىك مەنشىك سالاسىنداعى اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى ازايتۋعا باعىتتالعان. بەلگىلى بولعانداي, قازىر قازاقستاندا وتىنىمدەردى جانە ساراپتامالاردى قابىلداۋ ساراپتاما ۇيىمدارىندا, زياتكەرلىك مەنشىك سالاسىنىڭ نىساندارىنا قۇقىقتى تىركەۋ ادىلەت مينيسترلىگىندە جۇرگىزىلەدى. ال مۇنداي جۇمىس ەىدۇ ەلدەرىندە, اتاپ ايتقاندا, اقش, پورتۋگاليا, جاپونيا, شۆەيتساريا, گەرمانيا, قىتاي, كورەيا ەلدەرىندە ءبىر ۆەدومستۆودا «ءبىر تەرەزە» قاعيداتى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. ال «ەلەكتر ەنەرگياسى ماسەلەلەرى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى جونىندە ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ باياندادى. زاڭ جوباسىندا ەلەكتر قۋاتىن تاراتۋشى ۇيىمدارعا 2018 جىلدان باستاپ 2022 جىلعا دەيىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزىلەتىن تالاپتار قاراستىرىلۋدا. ەنەرگەتيكا ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, سايىپ كەلگەندە 2020 جىلعا قاراي ەنەرگيا تاراتۋشى ۇيىمداردىڭ سانى كوپ دەگەندە 120-130-دى قۇرايتىن بولادى, ەنەرگيامەن جابدىقتاۋ سەنىمدىلىگى كۇشەيەدى, تۇتىنۋشىلاردىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىن قولدانعانى ءۇشىن تولەماقى شىعىنى ازايادى. مينيستر وڭىرلىك ەلەكتر جەلىلىك كومپانيالاردى ۇلعايتۋ تەتىكتەرىن ۇسىندى. ماسەلەن, ەنەرگيا تاراتۋشى ۇيىمداردى يەسىز ەلەكتر جەلىلەرىن تەڭگەرىمگە قابىلداعان جاعدايدا كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى مەن م ۇلىك سالىعىنان بوساتۋ بولجانعان. تابيعي مونوپوليا سالاسىندا زاڭنامادا قاراستىرىلعان ەلەكتر ەنەرگياسىن تاراتۋعا سالىناتىن تىيىم الىنىپ تاستالاتىن بولادى. ەلەكتر قۋاتىن تاراتۋ تاريفتەرىنىڭ شەكتى دەڭگەيى قايتا قاراستىرىلۋى, سونداي-اق, مەملەكەتتىك كاسىپورىن تەڭگەرىمىندەگى قايتا تۇرعىزىلعان قوسالقى ستانسالار مەن ەلەكتر جەلىلەرى ەنەرگيا تاراتۋشى ۇيىمدار تەڭگەرىمىنە وتكىزىلۋى مۇمكىن.ماماندار نە دەيدى؟
ەلميرا سۋحانبەرديەۆا, ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى: – ۇبت-نىڭ جاڭا فورماتى – كەز كەلگەن وقۋشى ءۇشىن گرانت يەلەنۋ مۇمكىندىگى, سول سەبەپتى بارلىعىنا بىردەي جاعداي جاسالادى. مەنىڭشە, ەمتيحان تاپسىرۋعا بايلانىستى جوو-عا تۇسۋگە ەشقانداي كەدەرگى جوق. بۇل جەردە بارلىعى ناقتى كورسەتىلگەن. كەرىسىنشە, ءبىز بالالاردىڭ مىندەتىن جەڭىلدەتتىك. 11 جىل بويى مەكتەپتە وقىعانىنا بايلانىستى قورىتىندى اتتەستاتسيانى بالا ءوز مەكتەبىنىڭ قابىرعاسىندا تاپسىرادى, بيلەتپەن دايىندالادى. جوو-عا تۇسۋگە قاتىستى ەشقانداي ايقاي-شۋ بولماۋى ءتيىس. جانسەيىت تۇيمەباەۆ, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى: – بۇل جاڭا فورماتتى ءبىز قولدايمىز. تۇلەكتەردىڭ ءوز مەكتەپتەرىندە قورىتىندى ەسەبىندە ەمتيحان تاپسىرۋى وتە دۇرىس. الايدا ۇبت تاپسىرۋ بويىنشا مىنانداي پىكىرىم بار. قازىرگە دەيىن رەسپۋبليكانىڭ 165 پۋنكتىندە, ونىڭ ىشىندە اۋدان, وبلىس ورتالىقتارىندا ۇبت ۇيىمداستىرۋدا كوپتەگەن قيىنشىلىقتار بار. جوو-عا تاپسىراتىن بولعاندىقتان, ۇبت-نى تاپسىرۋدى وبلىس ورتالىقتارىنا كوشىرۋدى ۇسىنامىن. الدىمەن كوپتەگەن شىعىننان قۇتىلامىز. ەكىنشىدەن, ادىلدىك بولادى. ۇشىنشىدەن, ەشبىر ەلدە جوو-عا ءتۇسۋ ءۇشىن اۋدان ورتالىعىندا ەمتيحان تاپسىرىلمايدى. وبلىس ورتالىقتارىنىڭ جوو كورپۋستارىندا تاپسىرعاندا, بىرىنشىدەن, ونى قاجەتتى جاراقتارمەن جابدىقتاۋ مۇمكىندىگى مول, ءادىل وتۋىنە قولايلى. ال مەكتەپ ءبىتىرۋ ءۇشىن تاپسىراتىن سىناقتى مەكتەپتەردە تاپسىرۋعا تولىق مۇمكىندىك بار. قىلىشباي بيسەنوۆ, قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى: – كوپتەن بەرى ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ جۇرگەن ۇبت-نىڭ جاڭا فورماتى قوعامدىق قولداۋ تاۋىپ وتىر. وسى ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر ناتيجەسىندە جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءبىلىمدى دە بىلىكتى تالاپكەرلەر قابىلداناتىن بولادى. سوندىقتان بولاشاقتا مەكتەپ بىتىرۋشىلەر مەن اتا-انالار اراسىندا كەڭ كولەمدە ءتۇسىندىرۋ جانە كاسىبي باعدار بەرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ وتە ماڭىزدى. بۇل جوو-داعىلارعا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. بۇل جۇمىستاردى اتقارۋعا ءبىز دايىنبىز. دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان»
