بيىل قىس ەرتە ءتۇستى. ارقا ارقىراپ تۇر. شىعىسىڭىز شىڭىلتىر ايازدان شىقىر-شىقىر ەتەدى. الاتاۋعا الپىس سانتيمەترگە جۋىق قار ءتۇسىپ, ءجۇرۋ قيىنداپ قالدى. باتىسىڭىزدا ۇشاق قاتىنامايتىن ارا-رايى ورناپتى. جىلى دەيتىن وڭتۇستىكتە دە قىستىڭ سىزى بايقالادى. وسىنداي رەتپەن كەلگەندە, جازى اپتاپ, قىسى قاتال قىزىلورداڭىزعا دا كارى قۇدا ەرتە سالەم بەرە كەلىپ ەدى. ادەتتە, جەلتوقساننىڭ سوڭىنا دەيىن قار كورمەيتىندەي ەدىك. بيىل قاراشانىڭ قاق ورتاسىندا اسپاننان اق ۇلپا توگىپ كەپ بەردى. وسىمەن جاڭا جىلعا جەتەرمىز دەپ جۇرگەندە, قار تاعى دا جاۋدى. «قار جاۋدى دەپ قۋانبا, ارتىندا ايازى» بار دەۋشى ەدى بۇرىنعىلار. سول ايتقانداي قاردىڭ ايازى جەلگە ورانىپ, سۋىعى كۇشەيىپ, ادامداردى بۇرسەڭدەتىپ-اق تاستاعان. كەشە جەل ىشىنەن تىنىپ, ايازى عانا قالدى. -20 گرادۋس ايازىڭىز بەتتى قىتىقتايدى. بىراق سىرداريا قاننەن-قاپەرسىز, دىم بولماعانداي سىزىلىپ اعىپ جاتىر. وعان قوسا, تابانى كورىنىپ قالعان داريا تولىپ, ەرنەۋىنە كەلىپتى. بۇل قالاي؟
ونىڭ سىرى مىنادا ەكەن. سىردىڭ ءوزى وڭتۇستىكتەن سولتۇستىككە قاراي اقپاي ما؟ اناۋ فەرعانا جاقتىڭ جىلى اۋا-رايىنان باستاۋ العان سۋ قىزىلورداڭىزعا كەلگەندە دە اسا سۋىمايدى. سودان وڭتۇستىكتەن كەلگەن جىلى سۋ بىزدەگى ايازبەن ارالاسقاندا سىردىڭ بەتى بۋلانىپ كەتەدى. ونىڭ ۇستىنە تۇنىمەن سۋىقتىڭ قۇرساۋىندا جاتىپ, كۇننىڭ ازداپ ساۋلەسى تۇسكەندە دە داريانىڭ بويى بۋسانىپ سالا بەرەتىن بولسا كەرەك. بۇل بۋدىڭ اينالاسىنداعى وسىمدىكتەرگە پايداسى دا بار. ويتكەنى ول ورمان-توعايعا شىق بولىپ قونىپ, ءنار بەرەدى. ال داريانىڭ تاسۋ سەبەبى دە وسىندا جاتىر. باس جاعى ەرىپ, سوڭى قاتىپ, قاتقاق مۇز كەپتەلىپ, اقىرى داريانى ەرنەۋىنەن اسىرىپ جىبەرەدى.
داريا دەگەنىڭىز كادىمگى ءتىرى ورگانيزم. ۇنەمى اعىپ جاتادى. قوزعالىس بار. ال قوزعالىس بولعان جەردە, توقتاۋدىڭ بولمايتىنى انىق. اعىن سۋدىڭ مىناداي سارى ايازدا قاتپاي جاتۋى دا زاڭدىلىق. «سىرداريا نەگە قاتپاي جاتىر؟» دەگەن سۇراققا وسىلاي جاۋاپ بەرەر ەدىك.
سايلاۋباي اعا جۇباتىروۆ ايتادى. «بۇل وتە قاتال وزەن عوي. سەيحۋن دەگەننىڭ ءوزى قازاقتىڭ سويقان دەيتىن سوزىنەن شىققان. سىر – سويقان, امۋ – جويقىن. سەيحۋن, جەيحۋن دەپ وزگە جۇرتتىڭ وزىنە يكەمدەپ العانى». سول ايتقانداي, سويقان سۋدىڭ جاعاسىندا تۇرمىز. بۋى بۇرقىراپ جاتىر. ءبىر ساتكە داريا كارى قۇدانىڭ ىرقىنا باعىنباي, ايتقانىنا كونبەي, ايازىنا توزبەي, قاتپاي, مۇز قۇرسانىپ جاتپاي, وسىلاي ەركىن اعۋعا ۇمتىلاتىنداي بوپ اسەر ەتىپ كەتتى. تابيعاتتىڭ ءوزى ازات بولۋدى, باعىنىشتى بولماۋدى اڭسايتىن سياقتى. عاسىرلار بويى وتارلىقتىڭ قامىتى مويىنىنان تۇسپەگەن قازاق حالقى بيىل تاۋەلسىزدىگىنىڭ شيرەك عاسىرلىق تويىن تويلاپ جاتىر. ءتاۋبا!
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا.
