ىزگىلىك ءىزى

«تاۋەلسىز قازاقستان» پويىزىنىڭ ورالداعى كۇندەرىنەن كەيىنگى وي ەلىمىزدىڭ كونە دە جاڭا قالاسى ورالعا ونىڭ ارعى-بەرگى تاريحىندا تالاي پويىزدار كەلىپ توقتاعان. ورال تەمىر جول بەكەتىنىڭ پەررونىندا تالاي تاعدىرلار توعىسقان. ءبىر-ءبىرىن الىستان اڭساپ كەلگەن تالاي قۇشاقتار ايقاسقان. بۇدان بەس-التى جىل بۇرىن ورال قالاسىنىڭ ءبىراز بولىگىن كوكتەمگى تاسقىن سۋ باسىپ قالعان كەزدە دە ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن گۋمانيتارلىق كومەك جەتكىزگەن پويىزدار دا بولعان. بىراق سولاردىڭ بىردە-ءبىرى ارقالاعان الەۋمەتتىك جۇگى جانە جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا كورسەتەتىن قىزمەتىنىڭ ءتۇرى مەن اۋقىمى جونىنەن مۇنىڭ الدىنداعى «ماڭگىلىك ەل» جانە بۇگىنگى «تاۋەلسىز قازاقستان» پويىزدارىنا جەتپەيدى. تۇپتەي كەلگەندە, «تاۋەلسىز قازاق­ستان» – ەلىمىزدىڭ ءار قيىرىن­دا­عى قالىڭ جۇرتشىلىقتىڭ اراسىنا «ءماڭ­گى­لىك ەلدىڭ» ءىزىن الا كەلگەن, ونى مازمۇن جاعىنان دا, ءتۇر جاعىنان دا بايىتا العان, سونىمەن بىرگە, ەل تۇرعىندارىنا كورسەتىلەتىن الەۋمەتتىك-مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسى مەن قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتە العان ورنى ايرىقشا پويىز. بۇعان ەشكىم تالاس تۋعىزا المايدى. ەكىنشى جاعىنان, الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك ارقالاعان كولىك ءتۇرىنىڭ ەل ىشىنە ەنۋى, ونىڭ قۇرامىنىڭ تۇرعىن­دارمەن بەتپە-بەت, جۇزبە-ءجۇز كەلۋى اينىماس داستۇرگە اينالىپ كەلە جاتقانىنىڭ باستى ءبىر بەلگىسى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىل­دىعىنا ارنالعان رەسپۋبليكالىق اكتسيا­نى ءوت­كىزۋگە باستاماشى بول­عان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ەكەنى بەلگىلى. ەندەشە, وسى ايشىقتى دا اجارلى, بايىپتى دا, باياندى باستاماعا دەم بەرگەن, اسسامبلەيا تاراپىنان ايتىل­عان ۇسىنىستى قولداعان رەسپۋبليكا پرە­زي­دەنتى, قازاقستان حالقى اسسام­بلەيا­سى­نىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكەنى انىق. وسىناۋ تمد اۋقىمىندا, سونداي-اق الەمنىڭ وزگە دە ەلدەرىندە ەشقانداي بالاماسى جوق «تاۋەلسىز قازاقستان» پويىزى سەكىلدى ەل-جۇرتتى تولعاندىرعان بارلىق ماسە­لەگە جاقىن كەلۋ ۇلگىسى مەن ەتالونى ەل­با­سىنىڭ ەلگە دەگەن شىنايى قۇرمەتى مەن جانا­شىر­لىعىنىڭ بەلگىسى دەي الامىز. «تاۋەلسىز قازاقستان» پويىزى 1 قاراشادا استانادان ەل ىشىنە جول تارتقان ەدى. الدىمىزداعى تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىنە ارنالعان سان قىرلى, ءارى سان قيلى ۇلكەندى-كىشىلى شارالاردىڭ اراسىندا ونىڭ ورنى وزگەشەلەۋ ەكەنى انىق. ويتكەنى, بۇل پويىز ەلىمىزدىڭ ءار قيىرىنداعى ەل ازاماتتارىنا, بۇعان دەيىن باق-تاردا حابارلانعانىنداي, الەۋ­مەتتىك, مەديتسينالىق جانە قۇقىق­تىق قىزمەت كورسەتۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. سونداي-اق, اۋىل شارۋاشىلىعى مەن كاسىپكەرلىك سالالار جانە زەينەتاقى رەفورماسى بويىنشا بەرىلەتىن پايدالى كەڭەستەر بولەك ءبىر تاقىرىپتىڭ ەنشىسى. «تاۋەلسىز قازاقستان» پويىزى تۋرالى وي قوزعاعان كەزدە ايتپاي كەتۋگە بولمايتىن تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە بار. بۇل ماسەلەنىڭ ءوزى قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا جەتكەن جەتىستىكتەرى قانداي دەگەن ويدان تۋىندايدى. مىسالى, سەنىمدى دەرەك كوزدەرى تاۋەلسىزدىك جىلدارى كەزەڭىندە ەلىمىزدە 2500 شاقىرىمنان اساتىن تەمىر جول سالىنعانىن كورسەتەدى. بۇل تۇرعىدا تمد-نىڭ بىردە-ءبىر مەملەكەتىندە ءدال وسىنداي اۋقىمدى, ءدال وسىنداي ۇزىن تەمىر جول قۇرىلىسى بولماعانىن ەسكەرسەك, بۇل سالاداعى ەلىمىزدىڭ جەتىستىگى ودان ءارى ايقىندالىپ, سارالانا تۇسەدى. ءبىز مۇنى نەگە ايتىپ وتىرمىز. ويتكەنى, تاۋەلسىزدىككە جەتكەن كەزگە دەيىن قازاقستانداعى تەمىر جولدار جەلىسى تەك ءبىر جاقتى رەسەي, سول كەزدەگى وداقتىڭ استاناسى ماسكەۋ باعىتىندا بولاتىن. ەلدىڭ ءوز ىشىندەگى وڭىرلەردى ءبىر-بىرىمەن جالعايتىن بولات ماگيسترالداردى سالۋ ىسىنە قاراجات بولۋگە كەزىندە «گوسپلان» دەپ اتالعان كەڭەستىك جوسپارلاۋ جۇيەسى كوز جۇما قارادى. سەڭى سوگىلمەي جاتقان بۇل ءىس جاس ەگەمەن ەل باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا جولعا قويىلا باستادى. ءسويتىپ, ەل وڭىرلەرى اراسىنداعى تەمىر جول قۇرىلىستارى قىزۋ قارقىن الدى. ەگەر وسى نىساندار سالىنباعاندا «تاۋەلسىز قازاقستان» پويىزى ەلدىڭ ءبىر شەتىنەن – ەكىنشى ءبىر قيىرىنا – وڭتۇستىگى مەن سولتۇستىگىنە, ورتالىعىنا جانە باتىسى مەن شىعىسىنا جەلدەي ەسىپ, تىكەلەي تارتا الماس ەدى. تىگىنەن دە, كولدەنەڭىنەن دە بىردەي كوكتەي ءوتىپ كەتە الماس ەدى. مىنە, تاۋەلسىزدىكتىڭ جەمىستەرىنىڭ ءبىرى وسى ەمەس پە؟! ءيا, ۇمىتىپ بارادى ەكەنبىز. قۇتتى قوناق كەلگەندە قوي ەگىز تابادى دەگەندەي «تاۋەلسىز قازاقستان» پويىزى ورال تەمىر جول بەكەتىنە توقتاعان كەزدە وبلىستا قوس بىردەي ەكى ۇلكەن مەكتەپ عيماراتىنىڭ ىرگەتاسى قالانىپ, اياقتالىپ جاتتى. حالقىمىزدىڭ ۇعىم-تۇسىنىگىندە ىرگەتاستىڭ بەرىك بولۋىنىڭ نىشاندىق ءمانى بار. وسى تىلەكتى ىرگەتاسى قالانىپ بىتكەن وسى نىساندارعا قاتىستى دا ايتۋعا بولادى. ونىڭ ءبىرىنشىسى – 600, ەكىنشىسى 900 وقۋشىعا ارنالعان. ولاردىڭ قۇرىلىسىنا ۇلتتىق قوردان, رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردەن 3 ميلليارد 15 ميلليون تەڭگەگە جۋىق قاراجات بولىنگەن. تۇتاستاي العاندا, تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا اقجايىق ايماعىندا 59 مەكتەپ پەن 17 بالاباقشا بوي كوتەرگەن. سوڭعى جىلدارى 24 مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم جەكەمەنشىك ينۆەستيتسيا ەسەبىنەن اشىلعان. سونىمەن بىرگە, ۇزاق جىلدان بەرى قوردالانىپ قالعان جول قۇرىلىسىنا ۇلكەن سەرپىن تۋعىزىلدى. بۇعان تەك بيىلعى جىلدىڭ وزىندە 16 ميلليارد تەڭگە قاراجات جۇمسالىپ, تولىقتاي يگەرىلگەنى دالەل. سونداي-اق, وڭىردە تاۋەلسىزدىك جىلدارى 4 ميلليون شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ءۇي بوي كوتەرگەن. بەرىسىن ايتقاندا, تەك بيىلعى جىلدىڭ سوڭعى ايلارىندا 591 وتباسى قونىس تويىن تويلاپتى. جىل اياعىنا دەيىن ورال قالاسىنىڭ تۇرعىندارىنا تاعى دا 696 پاتەردىڭ كىلتى تاپسىرىلماق. ءتۇيىپ ايتقاندا, تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعى اتالىپ وتەتىن مەرەكەلى جىلى 1600 باتىسقازاقستاندىق وتباسى جاڭا باسپاناعا يە بولماق. ءسوز جوق, بۇل – بۇعان دەيىن جايىق جۇرتشىلىعىنىڭ ءوڭى تۇگىل, تۇسىنە دە كىرمەگەن جاقسىلىق. كول-كوسىر قۋانىش. تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان» باتىس قازاقستان وبلىسى