قالامىن نۇرعا مالعان

قازاق جۋرناليستەرى تاۋەلسىز ەلىنىڭ ماقسات-مۇراتىنان بولەك كۇي كەشپەيدى اقيقات مىناۋ. ءبىر عاسىردان ەركىن اساتىن تاريحى بار ۇلتتىق ءباسپاسوزىمىزدىڭ ۇلت مۇددەسىنەن الشاق كەتكەن, ۇلتتىڭ جوعىن جوقتاماعان, مۇڭىن مۇڭداماعان كەزىن بىلمەسەك كەرەك-ءتى. ارينە, پارتيالىق وكتەمدىك, وتارشىل وزبىرلىقتىڭ سودىر سويىلى بۇقتىرعان, جەلكەلەپ وتىرىپ سول ءبىر قىزىل ساياساتتىڭ ءسوزىن سويلەتكەن كەتەۋلى كەزەڭدەر بولعانىن جاسىرا المايمىز. جاسىرۋدىڭ استە قاجەتى دە جوق. دەسەك تە, قازاقتىڭ گازەت-جۋرنالدارىنىڭ اتالارى – «قازاق» پەن «ايقاپتان» باستاپ-اق ءباسپاسوزىمىزدىڭ نەگىزگى باعىت-باعدارى بەلگىلەندى, قۇداي جولى قۇبىلاعا قاراي بەت بۇردى, الداعى مۇرات-ماقساتى قاپىسىز ايقىندالدى. ول باعىت, ول جول – ۇلتىمىزدىڭ مۇددەسى, ميللەتىمىزدىڭ مۇڭى, ەلدىگىمىزدىڭ تۋى, مۇسىلماندىعىمىزدىڭ مۇراتى, وتارشىلدىق ەزگىسى مەن قورلىق-زورلىققا قارسى نارازىلىق مازداعى ەدى. قازاق ءباسپاسوزىنىڭ تاڭسارىسىندە تۇرعان تاڭشولپان قايراتكەرلەرى ەرەكشە كۇرەسكەرلىك رۋحپەن, اسقان ءبىر عاجاپ مۇقالماس وتكىر جىگەرمەن حالىقتى وقۋ-بىلىمگە شاقىردى, ونەر-عىلىمعا ۇندەدى, «باسقالارمەن قاتار تۇرۋعا» ۇگىتتەدى, اشارشىلىق اپاتىنان ساقتاندىردى, قازاق ەلىنىڭ سول كەزدەگى ىندەتتەي جايىلعان تولىپ جاتقان باسقا دا ءزارۋ ماسەلەلەرىن دىتتەدى. ول تاڭشولپاندار – مۇحامەدجان سەرالين مەن مۇحامەدجان تىنىشپاەۆ, احمەت بايتۇرسىنوۆ پەن مىرجاقىپ دۋلاتوۆ, ءاليحان بوكەيحانوۆ پەن سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ, جاس مۇحتار اۋەزوۆ ءھام باسقالار بولاتىن. بۇگىندەرى كوزىمىزدىڭ جاسىن بۇلاپ, ەڭىرەگەندە ەتەگىمىز تولىپ جازىپ جۇرگەن ءتىل, قازاقستاندا تۇپكى ءونىم شىعاراتىن ءوندىرىس وشاقتارىن سالۋ ماسەلەلەرىن ءبىرىنشى رەت سوناۋ 1920-جىلدارى ساكەن سەيفۋللين, سماعۇل سادۋاقاسوۆ, سۇلتانبەك قوجانوۆ كوتەرگەن-ءتىن. كەزىندە قازاق ءتىلىنىڭ, قازاق مەكتەپتەرىنىڭ جوقتاۋشىسى بولامىن دەپ سىرباي ماۋلەنوۆتىڭ «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورلىعىنان «ۇشىپ» كەتكەنىن ەسكە الايىقشى. جەلتوقسان وقيعاسىنىڭ اقيقاتىن العاش كىم ايتتى, سوعان كىم كۇيىندى؟ قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى ءۇشىن وتقا ءتۇسىپ, قارلىعاششا كىم شىرىلدادى؟ تاۋەلسىزدىگىمىز ءۇشىن ءباسپاسوز بەتىندەگى بىتىسپەس مايداندى كىم جۇرگىزدى؟ ەرلىگىمىز بەن ەلدىگىمىزدى اسقاقتاتىپ كىم جىرلادى, كوك بايراعىمىزعا كىم قۋاندى, سونىڭ ءمانىن جۇرتقا كىم ءتۇسىندىردى؟ وۋ, اعايىن, ءوزىڭىز دە بىلەسىز, شەرحان مۇرتازا, كامال سمايىلدان باستاپ تاعى دا قازاق جۋرناليستەرى عوي. ءبىر ساپاردا بولعانىمدا اۋىلدىڭ كوزىقاراقتى اقساقالى ايتتى: «شىراعىم, ءوز باسىم قازاق باسىلىمدارىنا ىرزامىن. قازاق تىلىندەگى گازەت-جۋرنالداردى جامان دەگەن ادامنىڭ الدىمەن ءوزى نادان. ويتكەنى, ول سابازىڭىز قازاقشا وقىمايدى دا, توقىمايدى. ايتپەسە, قازاق باسىلىمدارى قازاقتىڭ ءسوزىن, ەل بولۋدىڭ جايىن ايتۋداي-اق ايتىپ, جازۋداي-اق جازىپ كەلەدى. تەك سونى ەستىر قۇلاق, كورەر كوز, تۇيەتىن زەردە بولسىن دەڭىز». بۇل ارادا ءبىر ايتارىمىز, «ءوز تونىڭدى جامانداپ قامقانى قايدان تابارسىڭ؟» دەگەندەي, قازاق ءۇشىن قازاق باسپاسوزىنەن ارتىق تا, ءھام جاناشىر ءباسپاسوز ەشبىر بولماق ەمەس. وسىلاي دەي تۇرا, قازىرگى قازاق ءباسپاسوزىنىڭ ازۋسىزدىعى, جالپاقشەشەيلىگى, سىپىرا ماقتاپ-ماداقتاۋعا ۇيىرلىگى, قايسىبىر رەتتەردەگى سۇرقاي جاتتاندىلىعى, كوڭىلسىزدىگى سياقتى ءبىرسىپىرا وسالدىقتارىن, ياعني ءوز كەمشىلىكتەرىمىزدى مويىنداۋىمىز كەرەك. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قازاق ءباسپاسوزى ۋاقىت كوشىنە ىلەسۋى ءتيىس. ىلەسىپ تە كەلەدى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلى ىشىندە قالامداستارىمىز تالاي-تالاي تاعىلىمدى تاجىريبە جيناقتادى, شەبەرلىكتەرىن ۇشتادى, تاقىرىپ اياسىن كەڭەيتتى, جاڭا مەديا­نارىققا بەيىمدەلىپ, مازمۇن مەن ساپانى جاقسارتۋ جولىندا بەل شەشە ىزدەنۋ ۇستىندە. قازاقتىلدى سايتتار دا ۇلى داڭعىلعا ءتۇسىپ ۇلگەردى دەپ ايتا الامىز. بۇل جايدىڭ ءوزى مەملەكەتتىك ءتىل مەرەيىن «ماڭگىلىك ەل» مۇراتىنان بولە-جارۋعا بولمايتىنىن كوكىرەك كوزىمەن زەردەلەپ تۇسىنەتىن جاماعات ءۇشىن, البەتتە, عانيبەت جاعداي. ەلدىڭ اقپارات ساياساتىندا ىلكىمدى جاڭالىقتار كۇتىلۋدە. باق تۋرالى جاڭا زاڭ جوباسى تال­قى­لا­نۋدا. جاڭا زاڭدا تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قازاقتىلدى ءباسپاسوزىنىڭ مۇددە-مۇراتى ونىڭ مارتەبەسىنە ساي ەسكەرىلۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىز. اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆتىڭ القالى جيىندا: «ەگەمەندىك العان العاشقى جىلدارى قازاق ءباسپاسوزى تالاي جىلعى قۇرىسقان بەلىن جازىپ, ءدۇر ەتىپ كوتەرىلىپ, تىڭ تاقىرىپتارمەن ەل نازارىن اۋداردى. سودان كەيىن ءسال-ءپال ەنتىگىن باسقانداي بولدى. تاعى دا سەرپىن الاتىنىنا سىزدەردى سەندىرە الامىن. ويتكەنى, بۇل – كەزەگىمەن كەلەتىن تابيعي ۇدەرىس», دەگەن سوزدەرىنەن قازاق باس­پاسوزىنىڭ الەۋەت-قۋاتىنا دەگەن ۇلكەن سەنىمدى اڭ­عاردىق. مينيستر ءسوزى سەنىممەن بىرگە جىگەر دە بە­رەدى, جاۋاپكەرشىلىك تە جۇكتەيدى. ءيا, مىڭ جىل اڭساعان تاۋەلسىزدىگىمەن قاۋىشقان, ون سان ۇلت پەن ۇلىستى ۇيىستىرىپ ەگەمەن مەملەكەت قۇراعان قازاقتىڭ جىرىن جىرلايتىن كىم؟ ەڭ اۋەلى, قازاق ءجۋرناليسى. بەتتەرىنە حالقىنىڭ سىرىن قاتپارلاپ وراپ, تاسقا باسىپ, عاسىرلارعا قالدىراتىن كىم؟ قازاق باسىلىمى. ەندەشە, قالامىن نۇرعا مالعان قازاق جۋرناليستەرى, ەلباسى «وتانىمىزدىڭ باس گازەتى» دەپ باعالاعان «ەگەمەن قازاقستان» باستاعان قازاق ءباسپاسوزى ەلدىك ماقسات-مۇرات ءۇشىن اركەز اتتان تۇسپەي جۇمىس ىستەي بەرمەك. تاۋەلسىزدىك الدىنداعى ازاماتتىق پارىزعا بەرىك, كاسىبي ميسسياسىنا ادال! قورعانبەك امانجول, «ەگەمەن قازاقستان»