قازاق ەلى تاۋەلسىزدىك الا سالا “ەكى دۇنيەدە جالعىزىم – قازاقستان” دەپ الىپ ۇشىپ اتا جۇرتىنا جەتكەن اقىن جۇرەكتى, اڭقىلداق ازاماتتىڭ ارامىزدان كەتكەنىنە دە 5 جىل بولىپتى. «جۇرەگى قازاعىم دەپ سوققان ەسىل ەردىڭ ءومىرى داۋىداي سوققىلاپ, نايزاعايداي جارقىلداپ, جاڭبىرداي سىركىرەپ وتە شىققانداي تاڭعاجايىپ اسەردە قالدىردى دا كەتە باردى» دەيدى زامانداس, قالامداستارى. راسىمەن سولاي ەكەن.
2011 جىلى 25-27 مامىر كۇندەرى استانادا دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ IV قۇرىلتايى ءوتىپ ەدى. «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ ءتىلشىسى رەتىندە اتالعان شاراعا قاتىسىپ, وسىنداي يگى ءىستىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن ەرمۇرت اعامەن از-كەم سويلەسىپ ەدىك. بولمىسى بولەك, تۋمىسى ەرەك ونەر يەسىنىڭ سونداعى ايتقان اڭگىمەسى تاسقا باسىلعان سوڭعى سۇحباتى بولىپ قالارىن كىم بىلگەن...
7 جەلتوقسان كۇنى ءوزى الىپ ۇشىپ كەلگەن الماتىسىندا, م.اۋەزوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق دراما تەاترىندا “ەكى دۇنيەدە جالعىزىم – قازاقستان” اتتى ەسكە الۋ كەشى وتپەك ەكەن. «ارامىزدا بولسا الداعى جەلتوقسان ايىندا 50-گە تولار ەدى» دەيدى كەشتى ۇيىمداستىرۋشىلار. ارينە, كەڭىنەن اتالىپ ءوتىلۋى ءتيىس. ءبىر عانا «كوك تۋدىڭ جەلبىرەگەنى» ءانىنىڭ ءوزى تۇتاس قازاقتىڭ ارمان-مۇرات, رۋحىنىڭ بىرىگە تۇسۋىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ جاتقانى جالپاق جۇرتقا ايان بولسا كەرەك. «تاۋەلسىزدىك العان وتانىم ءۇشىن شاتتىقتان تاسىپ-توگىلگەن ەڭ ءبىر اياۋلى سەزىمدەرىم «كوك تۋدىڭ جەلبىرەگەنى» ءانى بوپ شىرقالدى» دەپ اعىنان جارىلىپ ەدى اعامىز. وسى ەسكە الۋ كەشىنە وراي جۇرەگى الاش دەپ سوعىپ وتكەن ازاماتتىڭ سوڭعى سۇحباتىن قايىرا ءبىر ەسكە سالعىمىز كەلدى.
اتامەكەنگە ەرەكشە ساعىنىشپەن كەلدىم
ەرمۇرات زەيىپحان ەسىمى وسى كۇنگى قازاق قوعامىنىڭ مادەني ومىرىنەن حابارى بار جانداردىڭ بارلىعىنا تانىس دەپ ويلايمىز. اقىن, ءانشى, سازگەر. باياعىنىڭ سەرىلەرىندەي سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى دارىن يەسى قىتايداعى ىلە قازاق اۆتونومياسىنا قاراستى كۇنەس اۋدانىندا تۋىپ, سوندا وسكەن. قانداسىمىزدىڭ اتاجۇرتقا ورالعانىنا بيىل تۋرا جيىرما جىل تولىپتى. – ەرمۇرات, اعا! ءسىزدى تەلەديداردا ءان سالىپ نە كونتسەرتتىك باعدارلامالاردى جۇرگىزىپ تۇرعانىڭىزدى جيىرەك كورەمىز دە, ءوزىڭىز تۋرالى باسقا مالىمەتتەردى ونشا بىلمەيدى ەكەنبىز… – بالالىق, بوزبالالىق شاعىم ارعى بەتتە ءوتتى. اتامەكەنگە تۋرا ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان جىلى كەلدىم. سودان وسىنداعى ت.ءجۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىنا ءتۇسىپ, ونى تامامداعان سوڭ اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنا ارنايى شاقىرۋمەن جۇمىسقا تۇردىم. وندا «قىز جىبەك» سپەكتاكلىندە بەكەجان, «اباي» وپەراسىندا كوكباي ءرولىن سومدادىم. 1997 جىلدان ءۇش جىل بويى م.اۋەزوۆ تەاترىندا قىزمەت ەتتىم. بۇل تەاتردا ماعان «قاراگوز» سپەكتاكلىندە اسان سالدىڭ, «ءالي جانە قىرىق قاراقشىدا» حاساننىڭ, «قيلى زاماندا» حابارشىنىڭ ءرولىن سومداۋ جۇكتەلدى. باسقا دا سپەكتاكلدەر ارقىلى تەاتر كورەرمەندەرىمەن قاۋىشىپ ءجۇردىم. بىراق, مۋزىكا الەمى وزىنە تارتا بەردى. – ءيا, اۋەنىن ءوزىڭىز جازعان «كوك تۋدىڭ جەلبىرەگەنى», «كۇنەس-اي», «ەكى دۇنيەدە جالعىزىم» اندەرىڭىز جۇرتشىلىقتىڭ ىقىلاسىنا بولەنگەن تارتىمدى تۋىندىلار. ونىڭ سىرتىندا انشىلىك قىرىڭىز دا وسال ەمەس. وسى ونەرلەرىڭىزدى قايدا شىڭداپ ءجۇرسىز؟
– ونەردى ادام ءوزىنىڭ جان دۇنيەسىندە شىڭداسا كەرەك. سەنىڭ ىشكى الەمىڭنىڭ حابارشىسى دا سول. اتامەكەنگە العاش ورالعان جىلدارى ارعى بەتتە ءارتۇرلى تاريحي سەبەپتەرمەن قالىپ قويعان اعايىندارىمنىڭ, تۋعان-تۋىستارىمنىڭ, قالا بەردى بۇكىل ىلە جۇرتىنىڭ ءۇشبۋ سالەمىن, سارعايعان ساعىنىشىن قارعا تامىرلى قازاق بالاسىنا قالاي جەتكىزەم دەگەن مازاسىز سەزىممەن ءجۇردىم. «كۇنەس-اي» دەيتىن ءانىم سول شاقتاردىڭ جەمىسى. ال, تاۋەلسىزدىك العان وتانىم ءۇشىن شاتتىقتان تاسىپ-توگىلگەن ەڭ ءبىر اياۋلى سەزىمدەرىم «كوك تۋدىڭ جەلبىرەگەنى» ءانى بوپ شىرقالدى. باسقا دا تالاي اندەر جازىلدى. بىراق, وسى ەكى ءان وزىمە دە ىستىق تارتىپ تۇرادى. قىزمەت ورنى تۋرالى ايتسام, 2000 جىلدان بەرى قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ورتالىق انسامبلىندەمىن. سونداعى فولكلور-ەتنوگرافيا توبىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسىمىن. وعان قوسا دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ ونەر ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسىمىن. قازاقتىڭ تالانتتى, تالاپتى ۇل-قىزدارىمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەپ جاتقان جايىم بار.
– ولەڭ جازىپ ءجۇرسىز بە؟ سوڭعى كەزدەرى مەرزىمدى باسىلىمداردان ولەڭدەرىڭىز ۇشىراسپاي كەتتى؟
– ءشوپتى دە, شوڭگەنى دە ولەڭ قىلاتىن جاستان الدەقاشان اسىپ كەتتىم عوي دەيمىن. جازباي ءجۇرمىن دەسەم تاعى جالعان بولار. ءومىر تۋرالى كوزقاراستارىم, ىشكى الاي-دۇلەي سەزىمدەرىم ءوز ۋاقىتىمەن, كەزەگىمەن ولەڭ جولدارى بوپ ءورىلۋ ۇستىندە. تالعامپاز وقىرمان وزىنە كەرەكتىسىن الار دەگەن نيەتپەن اندا-ساندا باسپاسوزدە جاريالاتىپ قوياتىنىم بار. ايتپەسە اباي اقىن ايتپاقشى, «ءوز ءسوزىم ءوزىمدىكى».
– ءسىزدىڭ تاۋەلسىز ەلىمىزگە قوسقان ۇلەسىڭىز, ەڭبەگىڭىز ءبىر توبە. ال, اتامەكەن سىزگە نە بەردى؟
– اتامەكەنگە سىي-سياپات سۇراي ەمەس, اڭسارلى ساعىنىشپەن كەلگەنمىن. البىرت جاستىقتىڭ ارىنى باسىلماعان سول جىلداردا وسى ەلدىڭ ءبىر ازاماتى بوپ, وسىندا تىرشىلىك كەشسەم دەگەن قاراپايىم ماقساتىم عانا بولعان. ال ەندى بەلگىلى ءبىر اتاق-ماراپاتتارعا يە بوپ جاتسام ونەرىمدى باعالايتىن حالىقتىڭ, حالىقتىڭ ىشىندەگى كەڭ پەيىلدى ازاماتتاردىڭ ماعان كورسەتكەن سىيى ءارى تاعدىر-تالەيگە بۇيىرعان دۇنيەلەر دەپ تۇسىنەم.
اڭگىمەلەسكەن ايگۇل سەيىلوۆا
25 مامىر 2011
