جول – ەكونوميكانىڭ كۇرەتامىرى

الماتى وبلىسى اۋماعىندا سوڭعى ەكى جىلدا اۆتوكولىك جولدارى جەدەل جوندەلىپ, اۋىلدار اراسىنداعى قارىم-قاتىناس جيىلەي ءتۇستى. سونىمەن قاتار, اۆتوكولىك جولدارىنىڭ بويلارى دا قايناعان ەڭبەكتىڭ كوزىنە اينالدى. مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا جوندەلىپ جاتقان قالاارالىق جانە حالىقارالىق جولدار تاعى بار. مىنە, وسى جول ماسەلەسىنە وراي «قازاۆتوجول» ۇلتتىق كومپانياسى» اكتسيونەرلىك قوعامى الماتى وبلىستىق فيليالىنىڭ باسشىسى­ باتىر دادامۇرزاەۆپەن سالادا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس بارىسى جانە جول ساپاسى تۋرالى اڭگىمەلەسكەن ەدىك. – باتىر تۇرسىنباي ۇلى, جەتىسۋ جەرىندە جول قاتىناسىن جاقسارتۋ جۇمىسى قالاي ءجۇ­رۋدە؟ – بۇگىنگى كۇننىڭ تالابى – ساپالى جول سالۋ. بۇل ەڭبەك جىلدار بويى ەكشەلەنىپ, باعا­لاناتىنى بەلگىلى. سوندىق­تان­ جاۋاپكەرشىلىك جۇگى اۋىر. ەلى­­­مىز­دەگى ەڭ ءىرى مەگوپوليس – الماتى قالاسىنان شى­عى­سى­­مەن تاقتايداي تەگىس بولىپ تا­رام­دالاتىن جەتىسۋ جولدارى ادامنىڭ الپىس ەكى تامىرى ىسپەتتى مىندەتىن سوڭعى جىلدارى ءمىنسىز اتقارۋدا. اۋىلدار ارا­سىنداعى جولدار جاڭارعان سا­يىن حالىق قۋانۋدا. اسىرەسە, ءتۇر­­لى ماركاداعى اۆتو^­كولىكتەر يەلە­­رىنىڭ كوڭىلى شات. سول ەلدىڭ قۋان­ىشىن ەستىپ, كورگەن سايىن ءبىز جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن اۋىرلاتىپ, جول سالۋشىلار مىندەتىن كۇشەيتۋدەمىز. جالپى, الماتى وبلى­سى اۋماعىندا رەسپۋبليكالىق نەگىز­دەگى اۆتو­كول­ىك جولىنىڭ ۇزىن­­دىعى – 2535 شاقىرىم. ونىڭ ءىشىن­­دە تسەمەنتپەن بەتون­دال­­عا­نى – 72 شاقىرىم, اسفالتپەن جا­بىل­عانى – 1195, قارا جول – 1214, قيىرشىق تاس توسەلگەنى – 54 شاقىرىم. سونداي-اق 215 كوپىر جانە سۋ وتكىزەتىن قۇ­بىر­­­لار سالىنعان. ال­ماتى – وسكەمەن, سارقان – الماتى – قورعاس اۆتوكولىك جول­دارى اعىمداعى جوندەۋگە, رايىم­بەك اۋدانىنداعى جا­لا­ڭاش – ساتى جولى كۇردەلى ءجون­دەۋگە جاتادى. اعىمداعى جىلدىڭ توعىز ايىندا الماتى – تالدىقورعان اۆتوكولىك جولىنىڭ 112 شاقى­رىمىنا, ناقتىلاي ءتۇس­سەم, الماتى – قاپشاعاي قالا­لا­رى ارالىعىنداعى 32 شاقى­رى­مىن جوندەۋگە 10,8 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, «نايزا-قۇرى­لىس» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىك­تەستىگى جۇمىستى اتقار­سا, الما­تى – وسكەمەن كۇرە جولى­نىڭ 149-180-ءشى شاقىرىمدارىنا 1,7 ملرد تەڭگە, 180-213-ءشى شاقى­رىمدارىن جوندەۋگە 4,7 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, وسى جۇ­مىس­تاردى «ك-دورستروي» اق اتقاردى. بۇل دەرەكتەردى ايتىپ وتىرعان سەبەبىم, قالا­لار­دى جالعايتىن جولداردى بەل­گىلەنگەن ۋاقىتتا ءبىر فيرما تولىعىمەن جوندەپ ۇلگەرە الماي­تىندىقتان تالاپقا ساي تەندەر وتكىزىلىپ, جەڭىمپازعا جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەتىندىگى بولىپ وتىر. – مەملەكەتتىك باعدار­لا­مالار اياسىندا اتقارىپ جات­­قان جۇمىستارىڭىزدى تولىق­تىرا تۇسسەڭىز. – ەلباسى نۇرسۇلتان­ نازار­با­ەۆ ­ «نۇرلى­­ جول – بو­لا­شاققا باستار جول» اتتى قازاق­ستان حالقىنا ارناعان جول­داۋى­ندا «ءبىرىنشى كەزەكتە, نەگىزگى اۆتوجولدار جوباسىن جۇزەگە اسى­رۋ قاجەت» دەپ ناق­تىلاپ, رەس­پۋبليكامىزداعى نەگىزگى جولداردى انىقتاپ ءارى تىزبەلەپ تە بەرگەنى ءمالىم. مەملەكەت باسشىسى انىقتاپ بەرگەن اۆتوكولىك جولدارىنىڭ ءبىرى الماتى – وسكەمەن اۆتوماگيسترالى بويى­ن­دا ەڭبەك ەتۋدەمىز. شىنى كەرەك, ءبىزدىڭ ۋاقىتىمىزدىڭ باسىم بولىگى كەڭسەدە ەمەس جولداردىڭ بويىندا وتەدى. كۇرە جولداردى سالۋ, جوندەۋ جۇمىستارىن تا­لاپ­­قا ساي تەندەرگە قاتىسىپ ۇتىپ العان فيرمالار اتقارعان جۇ­مىس­تىڭ ساپاسىن تەكسەرۋ كاسى­بي شەبەرلىكتى قاجەت ەتەدى. ءاسى­رەسە, ەكى زاڭدى تۇلعا سالعان جول­داردىڭ تۇيىسەر تۇستارى اسىقپاي, مۇقيات تەك­­­سە­­رىلەدى. راس, سىرت كوزگە ەرەن­سىزدەۋ بولار, بىراق سول جول­مەن اۆتوكولىكتەر ۇلكەن جىل­دامدىقپەن ەش كەدەرگىسىز زۋلاي بەرۋى كەرەك. سوندىقتان ءبىزدىڭ نەگىزگى ۇستانىمىمىز ساپا بولىپ قالا بەرەدى. نەگىزى جول قادىرىن جۇرگەن بىلەدى دەپ وتە دۇرىس ايتىلعان. وسىدان بىرەر جىل بۇرىن الماتى – تال­دى­قور­عان اراسىنداعى كۇرەجولدا كىبىرتىكتەگەن كولىكتەر بۇگىندە جۇيتكىپ ءجۇر. بۇل جول قاتىناسىن جاقسارتۋ ارقىلى وركەنيەتكە ۇمتى­لۋدىڭ ءبىر قادا­مى بولىپ تابىلادى. «نۇرلى جول» مەم­لە­كەت­­تىك باعدارلاماسى اياسىندا­ «رەس­پۋب­ليكالىق دەڭگەي­دە­گى اۆتو­كولىك جولدارىن دامىتۋ» دەگەن سالالىق باعدارلامامىز بويىنشا الماتى – تالدىقورعان ارالىعىندا 112 شاقىرىم جول جوندەۋدەن وتكىزىلدى. بۇل ەسەپتى كەزەڭدە اتقارىلاتىن بارلىق جۇمىستىڭ 62 پايىزى بولىپ سانالادى. – سوندا جىل اياعىنا دەيىن وزگە جۇمىس جالعاسا ما؟ – البەتتە. الماتى – تالدى­قور­عان ارالىعىنداعى كۇرە جولدا جالپى ۇزىندىعى 94 شاقىرىمعا سوزىلعان جولدا جوندەۋ جۇمىس­تا­رىن جۇرگىزىپ جاتقان ءۇش ۋچا­س­كەدەگى جۇمىس اياقتالىپ, وتكى­زىلەدى. سونىمەن قاتار, قاپشاعاي – كۇرتى, ۇزىناعاش – وتار ارالى­عىندا بەلگىلەنگەن ۋچاسكەلەردە جو­با­لىق-زەرتتەۋ جۇمىسى دا اياق­تالادى. وسى تۇستا ايتا كەتسەم, ات­قا­رىلۋ ۇستىندەگى تاعى ءبىر جۇ­مى­­سى­مىز جوعارىدا اتالعان باع­دار­­لامادان تىس, وسىعان دەيىن ىستە­­لىنىپ جاتقان جۇمىستىڭ جال­عاسى بولىپ سانالاتىن كەگەن – نارىنقول اۆتوجولىنىڭ بوي­ىن­­­داعى قۇبىرلاردى اعىم­­دا­عى جوندەۋدەن وتكىزۋ   بيىل اياق­­تالادى. مۇندا 22-400 شا­قى­رىمدار بويىنشا­ ىستەل­ى­نەتىن جۇمىسقا 1,34 ملن تەڭگە ءبو­لىنگەن. الماتى – وسكە­مەن اۆتو­كولىك جولىنداعى كو­­پىر­­لەردى ورتا دەڭگەيدە ءجون­دەۋ­دەن وتكىزۋگە 4,1 ملن تەڭگە قا­را­س­تىرىلعانى ءوز الدىنا. ءتىز­بەلەي بەرسەم, اتقارىلىپ جاتقان دا, اتقارىلاتىن دا جۇمىس جەت­كى­لىكتى. ەڭ باستى ۇستانىم – سول جۇ­مىستى ساپالى ىستەۋ. سوندىقتان جەتىسۋ جول­دارى حالىقارالىق تالاپقا ساي جاسالۋدا دەپ تە ايتۋعا نەگىز بار. بۇعان قوسا جولداردى كەسىپ وتە­تىن ۇلكەندى-كىشىلى وزەندەر ارنا­لارى مۇقيات زەرتتەلىپ ۇزاق ۋاقىتقا شىدايتىن كوپىرلەر سالۋعا دا كوڭىل اۋدارىلادى. ءتىپ­تى, ءبىر كەزدەرى سۋ اققانىمەن ءبۇ­گىن­دە كەۋىپ قالعان ارنالار دا نازاردان تىس قالمايدى. ويتكەنى, تابيعي ارنالاردان ەرتە مە, كەش پە قايتادان سۋ اعۋى ابدەن مۇمكىن. وبلىس اۋماعى ارقىلى وتەتىن جولداردى قايتا سالۋ, اعىمداعى جانە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جالعاسا بەرەدى. اڭگىمەلەسكەن نۇربول الدىباەۆ, «ەگەمەن قازاقستان» تالدىقورعان