قالتقىسىز قىزمەت قاعيداسى

راحىمجان شاياحمەتوۆتىڭ ۇلىقتاۋعا لايىق ۇلاعاتتى ىستەرگە ۇيىتقى بولعان شەجىرەلى عۇمىرناماسىن تەرەڭ زەردەلەگەن سايىن حالىققا قالتقىسىز قىزمەت كورسەتۋ جولىنداعى پاراساتقا تولى كەمەلدى كەمەڭگەرلىككە ءتانتى بولامىز. زامانداستارىنىڭ ايتۋىنشا, «قازاق قايسى؟» دەسە, «مىنە, وسى دەپ» كورسەتۋگە تۇرارلىق تۇلعالى دا تۇعىرلى راحاڭ سوزگە دە, ىسكە دە ناعىز مىعىم ادام ەكەن. ۇلت كادرلارىن تۇنشىقتىرعان توتاليتارلىق جۇيەنىڭ تامۇعىن تەسىپ شىعىپ, ەلىنە ەرەن ەڭبەك ءسىڭىرىپ, ارتىندا ايرىقشا ءىز قالدىرعان العىر ازاماتتىڭ ءومىرى ونەگە, ءىسى ۇلگى. راحىمجان ومار ۇلى قازاقتىڭ كەڭ ساحاراسىن ۇلت-ازاتتىق كوتەر-ءىلىسىنىڭ دۇلەي داۋىلى شار­پى­عان 1916 جىلى قاراعاندى وب­لىسى, قوڭىرات اۋدانىنىڭ سا­­رىتەرەك اۋىلىندا دۇنيەگە كەلىپتى. ونىڭ ات جالىن تارتىپ ازامات اتانۋى قازاقستاندى قاساقانا «قولدان جاسالعان» اقسيراق اشتىق تۇرالاتقان 1932 جىلعا تۇسپا-تۇس كەلگەن. ول سول جىلى قوڭىرات اۋدان­دىق كومسومول كوميتەتىنە قىزمەتكە قابىل­دانىپ, سارىارقانى اجال اپانىنا اينالدىرعان اشتىق زۇلماتىنىڭ نەبىر وقيعالارىنا كۋا بولىپ, قولدان كەلگەنشە ناۋبەتتىڭ بەتىن قايتارۋ جولىندا قايىسپاي كۇرەسەدى. وتىزىنشى جىلدارى ەلىمىزدى ەرەن قيىندىقتارعا تاپ قىلعان تالاي-تالاي تاريح سىنىنان ءسۇرىن­بەي وتكەن راحاڭ ۇلى وتان سوعىسىنىڭ قارساڭىندا الما­تى مال دارىگەرلىك ينستيتۋتىن ءتامام­داي­دى. باتىستا سوعىس ءورتى تۇتانعان جىلى پاۆلودار وب­لىستىق سوۆحوزدار ترەسى­­ندە زووتەحنيك بولىپ ەڭبەك ەتەدى. كوپ كەشىكپەي ۇيىمداستىرۋشىلىق قابى­لە­تىمەن دارالانعان جاس مامان وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى جانە سوۆ­حوزدار ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىنە تاعايىندالادى. سۇراپىل سوعىس جىلدارى قاي جەردە دە جۇمىس ىستەۋ جەڭىل بول­عان جوق. سەبەبى, اۋىلداعى ەر ادامداردىڭ بار­لىعى اسكەرگە الىنعان. ونىڭ ىشىندە پاۆلودار وبلىسىندا اۋىل شارۋا­شى­لىعىن باسقارۋ, ونىڭ جۇمىسىن ىلگەرى دامىتۋ اسا قيىنشىلىق تۋدىر­دى. سول كەزدە 562 مىڭ گەكتار ۇلان-عايىر جەرى بار بۇل وبلىس­تا 25 ماشينا-تراكتور ستانسا­سى, 444 كولحوز بەن 23 سوۆ­حوز ۇيىم­داستىرىلدى. وسىنداي قى­رۋار شارۋانى اۋىلداعى بالا-شاعا­نىڭ, ايەلدەر مەن قىزداردىڭ كۇش بىرىك­تىرۋىمەن اتقارۋعا تۋرا كەلدى. بۇل كورگەن قيىندىقتارى از بولعانداي, كەيبىرىنىڭ ۇيىنە قارا قاعاز كەلە باستادى. «ادام بالاسى قانداي قيىن­دىق بولسا دا كوتەرە بەرەدى ەكەن. جالعىز بالاسىنان ايىرىلىپ اڭىراعان كەي انانىڭ داۋىسىن ەستىگەندە جانە ەڭىرەگەندە ەتەگى جاسقا تولعان, ساقالىنان اققان تارام-تارام جاستى تىيا الماي وتىرعان قاريالاردى كورگەندە ساي-سۇيەگىڭ سىرقىرايدى, جەر باسىپ تۇرا المايسىڭ. نە كەرەك, ءتىرى ادام تىرشىلىگىن جاساۋعا ءتيىس, اۋىل-اۋىلدارعا شىعىپ, ەستيار بالالاردى جيناپ, ولار­دى تراكتورشى, كومباينشى ما­ماندىقتارىنا وقىتا باستادىق», – دەپ ەسكە الىپتى سول ءبىر سۇراپىل جىلدار وقيعاسىن راحىمجان اعا. 1947 جىلى ر.شاياحمەتوۆتى قىزىل­وردا وبلىستىق پارتيا كوميتەتى حاتشى­سىنىڭ ورىن­با­سار­لىعىنا, ال 1951 جىلى وب­لىس­­تىق اتقارۋ كوميتەتى ءتور­اعا­سىنىڭ ورىن­باسارلىعىنا, ودان كەيىن اقمولا وبلىس­تىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشى­لى­عىنا جوعارىلاتادى. مىنە, ناق وسى كەزەڭنەن باستاپ ول 1972 جىلعا دەيىن 30 جىل بويى اتتان تۇسپەي پارتيا, كەڭەس ورگاندارىندا تابان اۋدارماي ادال قىزمەت اتقاردى. وسى ارالىقتا, 1954 جىلى اتاق­تى تىڭ يگەرۋ ناۋقانى باس­تالدى. وبلىستىق پارتيا كومي­تەتىنىڭ حاتشىسى رەتىندە تىڭ يگەرۋگە جان-جاقتان كەلگەن ادام­داردىڭ بارلىعىن قابىلداپ, ولارعا جاعداي جاساپ, ورنالاس­تىرۋ سياقتى كۇردەلى جۇمىسقا جان-تانىمەن ارالاستى, وعان ايتارلىقتاي ۇلەس قوستى, ەڭبەك ءسىڭىردى. «سول جىلدارى توگىلگەن تەر, ەتكەن ەڭبەك ءار ءتۇرلى باعا الىپ جۇرگەنى راس. ويتكەنى, پىكىر ءار ءتۇرلى, وي توپشىلاۋ دا تۇرلىشە. ال مەنىڭ ويىمشا, ارينە, مۇنداي ۇلكەن ىستە قاتەلىكتەر بولىپ جا­تاتىنىن ايتقان ءجون. دەي تۇر­عانمەن, اقمولا وبلىسىنىڭ كولحوزدارى مەن سوۆحوزدارى مەملەكەتكە ميلليونداعان پۇت استىق تاپسىرعانى اقيقات. سول جىلداردى ەسىمە الىپ وتىرسام, كوپتەگەن كۇردەلى جاۋاپكەرشىلىك مەنىڭ موينىما جۇكتەلگەن ەكەن. ۋكرايناعا بارىپ جەتەكشى كادرلاردى ىزدەس­تىرۋ, ولاردى جيناقتاپ, استىقتى اۋداندارعا ءبولىپ جىبەرىپ وتىرۋ مەنىڭ ەنشىمە تيگەن ەدى. ودان كەيىن ماسكەۋگە ساپار شەگىپ, اس­تىقتى شارۋاشىلىقتارعا كو­مەك ۇيىمداستىردىق. تىڭ يگەرۋ ناۋقانىنا كەلگەن ۇلتتاردىڭ ءبىزدىڭ ەلگە باۋىر باسىپ, ءبىزدىڭ جەرگىلىكتى ۇلتقا دەگەن شىنايى باۋىرلاستىق, دوستىق نيەتىن ءوز كوزىمىزبەن كوردىك. ءبىز سول جىلدارى تەك تىڭ يگەرۋ جۇمىسىمەن شەكتەلىپ قالعانىمىز جوق, مال شارۋاشىلىعىن دا دامىتۋمەن اينالىستىق. استىقتى اۋداندار, كولحوز بەن سوۆحوزدار بولعان سوڭ مالمەن قوسا قۇس فەرمالارىن اشتىق, مال سانىنىڭ كوبەيۋىنە كۇش سالدىق», – دەپ جازىپتى راحىمجان اعا ءوز ەستەلىگىندە. ر.شاياحمەتوۆ 1960 جىلى شى­عىس قازاقستان وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعالىعىنا سايلاندى. مۇندا ول ونەركاسىپ سالاسىندا اۋىلشارۋاشىلىق بازالارىن قۇردى, ونىڭ باسشىلىعىمەن قۇس كومبيناتى سالىنىپ, وبلىس­تىڭ ەكونوميكاسى ىلگەرىلەي بەردى. بىلىكتى باسشى 1962 جىلى رەسپۋب­ليكادا جاڭادان اشىلعان باتىس قازاقستان ولكەسىنە قىزمەتكە جىبەرىلىپ, ولكەلىك پارتيا كومي­تەتىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى بولدى. كوپ ۇزاماي باتىس قازاقستان ءول­كەسىنىڭ اتقارۋ كوميتەتىنىڭ ءتور­اعالىعىنا سايلاندى. سول ۋاقىتتىڭ وزىندە ەلىمىزدىڭ مۇناي-گاز سالاسىنىڭ دامۋىنا نەگىز قا­لادى. ال 1965-1971 جىلدا­رى ول تسەلينوگراد وبلىسى (قا­زىر­گى اقمولا وبلىسى) اتقارۋ كو­ميتەتىنىڭ توراعاسى قىزمەتىن ات­قاردى. وسى قىزمەتتى اتقارعان جىل­دارى راحىمجان ومار­ ۇلى قازىرگى استانانىڭ, سول كەز­­دەگى تسەلينوگراد قالا­سى­­نىڭ ينجەنەرلىك ينفرا­قۇرى­لىم­دارىنىڭ قالىپ­تاسۋىنا, قۇ­رىلىس سالاسىنىڭ قار­قىندى دامىپ, الەۋمەتتىك نىسان­داردىڭ كوپتەپ سالىنۋىنا ءوزىنىڭ ولشەۋ­سىز ۇلەسىن قوستى. بۇدان كەيىن 1976 جىلى زەينەتكەرلىككە شىققانشا ەلىمىزدىڭ ەت-ءسۇت ونەركاسىبى مي­نيسترىنىڭ ورىنباسارى بولىپ قىزمەت اتقاردى. ىسكەر ۇيىمداستىرۋشى, بىلىكتى باسشى راحىمجان شاياحمەتوۆ ات جالىن تارتىپ مىنگەن كۇننەن باس­تاپ, ءوزىنىڭ بۇكىل سانالى عۇمى­رىن ەڭبەك ەتۋگە, ەڭبەك ەتىپ قانا قويماي, سول ەڭبەكتى ادال, ابىرويلى, تابىستى اتقارۋعا جۇمسادى. ەلىڭ ءۇشىن اتقارعان ەرەن ەڭبەكتىڭ ەسكەرۋسىز قالۋى مۇمكىن ەمەس. راحىمجان شاياحمەتوۆتىڭ رەسپۋب­ليكا ەكونوميكاسىنا قوسقان مول ۇلەسى مەملەكەتتىك ناگرادالارمەن اتاپ ءوتىلدى. ول وكتيابر رەۆوليۋتسياسى وردەنىمەن, ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىمەن ەكى مارتە, حالىقتار دوستىعى وردەنىمەن جانە بىرنەشە مەدالمەن مارا­پاتتالعان. راحىمجان ومار ۇلى زەينەت­كەر­لىككە شىققاننان كەيىن دە قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرعان جوق. ول الماتى قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ بەلسەندى مۇشەسى بولدى, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساياساتىن قولداي وتىرىپ, ەگەمەن­دىگىمىزدى نىعايتۋ جولىندا وتكىزىلەتىن ءىس-شارالاردىڭ ۇيىت­قىسى بولا ءبىلدى. ەلباسىنىڭ تىكە­لەي قولداۋىمەن 1995 جىلى جە­ڭىستىڭ 50 جىلدىعىنا بايلانىستى ماسكەۋدە وتكەن جەڭىس شەرۋىنە قاتىستى. ءيا, راحىمجان ومار ۇلى قاي وڭىردە بولماسىن, قانداي قىزمەت اتقارماسىن قاراپايىم حالىقتىڭ مۇددەسىنەن شىعىپ, ەل قۇرمەتىنە بولەنە ءبىلدى. ول ءوزىنىڭ جەمىستى ەڭبەكپەن ورىلگەن ونەگەلى ءومىر جولىندا ادامگەرشىلىكتىڭ اسىل قاسيەتتەرىن ۇلىقتاپ, ۇلكەنگە دە, كىشىگە دە ۇلگى بولار ىستەردى ۇكىلەپ ءوتتى. ءتالىمدى تۇلعانىڭ تاربيەسىن العان شاكىرتتەرى بۇگىندە ءتاۋ­ەل­سىز قازاقستاننىڭ ەكونومي­كاسىن دامىتۋ ماق­ساتىندا شارۋا­شىلىقتىڭ بارلىق سالالارىندا جاۋاپتى دا لاۋازىمدى قىزمەتتەر اتقارۋدا. پاراسات پايىمى زور ازامات رەتىندە دە, ءىرى قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى رەتىندە دە ر.شاياحمەتوۆتىڭ ونەگەسى ءىزبا­سارلارىمەن جالعاسىن تابۋدا. ارداقتى ازاماتتىڭ ماعىنالى دا عيبراتتى عۇمىرىنىڭ اي­شىق­تى جال­عاسى, ىزگىلىكتى ءىزى قالدى. جارتى عاسىر ءبىر­گە جا­ساس­قان ومىرلىك سەرىگى باعيرا اقىلبەكقىزى ەكەۋىنىڭ ارتىندا 4 پەرزەنت, 7 نەمەرە, ونداعان شوبەرە قالدى. شاياحمەتوۆتەر اۋلەتى بۇگىندە ءبىر رۋلى ەلگە اينالدى. اۋلەتتىڭ ماۋەلى بايتەرەگى راحىم­جان شاياحمەتوۆتىڭ عاسىرلىق عيبراتى ۇرپاعىنا ۇلاعات. جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»