كولىكتىك لوگيستيكا – تابىس كىلتى

كەشە پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ توراعالىعىمەن سەلەكتورلىق رەجىمدە وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا كولىك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ماسەلەسى قارالدى. تاۋەلسىزدىگىنىڭ شيرەك عاسىرىن ارتقا تاستاعان قازاقستان قازىرگى تاڭ­دا, شۇكىر, «ونەر-ءبىلىمى بار جۇرتتىڭ» قاتارىندا. ىبىراي بابامىز ايتقانداي, «الىسقا كەتكەن قاتارعا», ءبىز شيرەك عاسىردىڭ تەزىندە قوسىلىپ ۇلگەردىك. ءتىپتى, الدىڭعى وتىزدىقتىڭ قاتارىنا قوسىلۋعا دا از قالعانداي. تاستان ساراي سالعىزىپ, ايشىلىق الىس جەرلەردەن حابار العىزۋ بىلاي تۇرسىن, ءبىز بۇگىنگە دەيىن ەلىمىزدە 2 جارىم مىڭ شاقىرىم تەمىر جول, 75 مىڭ شاقىرىم اۆتوجول سالعان ەل بولىپ وتىرمىز. جالپى, كولىك ينفراقۇرى­لى­مىنىڭ دامۋى الەمدە ەكى حالىق­ارالىق يندەكسپەن باعالانادى ەكەن. بىرىنشىدەن, 4 كورسەتكىش بويىنشا, ياعني اۋە, اۆتوموبيل, تەمىر جول جانە پورتتىق ينفراقۇرىلىمىنىڭ ساپاسىمەن باعالاناتىن باسەكەگە قابىلەتتىلىك جاھاندىق يندەكسى. ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەكتىڭ مالىمدەۋىنشە, بۇل باسەكەدە ەلىمىزدىڭ كورسەتكىشى سوڭعى 5 جىلدا 19 ەسەگە كوتەرىلگەن. ال ەكىنشىسى, دۇنيەجۇزىلىك بانكپەن 6 ينديكاتور نەگىزىندە باعالاناتىن لوگيستيكانىڭ تيىمدىلىك يندەكسى. بۇل ينديكاتورلار ەلدەگى لوگيستيكالىق كليماتتىڭ وزگەرۋىن باقىلاۋعا مۇمكىندىك تۋدىرادى. سوعان وراي قولعا الىنعان شارالار سوڭعى ەكى جىلدا قازاقستاننىڭ ءوز پوزيتسياسىن 11 ساتىعا كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەرگەن.   «مىڭ شاقىرىم جەرلەرگە كۇن جارىمدا بارعىزدى» «كولىك ينفراقۇرىلىمىندا فيزيكالىق توسقاۋىلداردى جويۋ ءۇشىن سوڭعى بەس جىلدا 5000 اۆتوجول قايتا جوندەلدى. تەمىر جول جەلىلەرى 1700 شاقىرىمعا ۇزاردى», دەدى ج.قاسىمبەك بايانداماسىندا. ونىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە جاڭعىرتۋدى قاجەت ەتەتىن 8 اۋەجايدىڭ تورتەۋى قايتا جوندەۋدەن وتكەن. اقتاۋ تەڭىز پورتىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتى 20 ميلليون تونناعا دەيىن ارتقان. «قۇرلىقتىق مەملەكەت بولساق تا, جاڭا xالىقارلىق دالىزدەردى سالىپ, جۇك تاسىمالداۋ ءۇشىن بارىنشا قولايلى جاعداي جاساۋ ارقىلى ترانزيتتىك الەۋەتىمىزدى پايدالانۋى­مىز قاجەت. بۇل ءۇشىن شىعىستان باتىسقا قاراي 1000 شاقىرىم جول قىس­قاردى. كونتەينەرلىك پويىز­دار­دىڭ جىلدامدىعى تاۋلىگىنە 1100 شاقىرىمعا دەيىن ارتتى», دەدى ج.قاسىمبەك. سونىمەن قاتار, وتكەن جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن ۇزىن­دىعى 214 شاقىرىمدى قۇرايتىن ار­قا­لىق – شۇباركول قاتىناسى تاسى­مالدىڭ ارا قاشىقتىعىن ورتالىق قازاقستاننان سولتۇستىك وڭىرلەرگە ورتا ەسەپپەن 550 شاقىرىمعا جانە تا­سى­مالداۋ ۋاقىتىن 1,5-2 تاۋلىك­كە قىس­قارتقان. سايكەسىنشە, وسى باعىت­تاعى قازاقستاندىق جۇك جونەل­تۋ­شىلەردىڭ كولىكتىك شىعىندارىنىڭ قىسقارۋى ورتا ەسەپپەن 30 پايىزدى قۇراعان.   «ءىرى-ءىرى جوبالار تالاي جولدى سالعىزدى» «كولىك-لوگيستيكا ينفرا­قۇرى­لىمىن دامىتۋ جونىندەگى جوسپار­لاردىڭ كوبى بۇگىندە «نۇرلى جول» مەم­لەكەتتىك باعدارلاماسى ارقىلى ىسكە اسىرىلادى. باعدارلا­مادا سالاعا قاتىستى 16 جوبا كوز­دەلگەن, ولاردىڭ نەگىزگى ۇلەسىندە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارىن سالۋ جانە رەكونسترۋكتسيالاۋ جۇمىستارى قاراستىرىلعان. «نۇرلى جول» باع­دار­لاماسىنداعى جوبالاردىڭ 11-ءى اۆتوموبيل جولدارى سالاسىندا قولعا الىنعان. ارينە, مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ زور الەۋمەتتىك ماڭىزعا يە. ءمينيستردىڭ مالىمەتىنشە, بۇگىنگى تاڭدا وسى شارالاردىڭ نەگىزىندە 75 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلعان. ال اۆتوجولداردىڭ قۇرىلىسى بارىسىندا جەرگىلىكتى قامتۋدىڭ دەڭگەيى 95 پايىز قۇرايدى. «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا سايكەس 2020 جىلعا دەيىن نەگىزگى اۆتوجولداردىڭ بويىنا ۇلتتىق ستاندارت تالاپتارىنا ساي كەلەتىن 260 قىزمەت كورسەتۋ نىسانى ورنالاستىرىلادى. قازىر جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن اتالعان نىساندار ورنالاساتىن ورىننىڭ سىزباسى بەكىتىلدى», دەدى ج.قاسىمبەك. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى جۇمىس ىستەپ جاتقان قىزمەت كورسەتۋ ورىندارىنىڭ كوپشىلىگى ۇلتتىق ستاندارت تالاپتارىنا سايكەس كەلمەيدى. «260 قىزمەت كورسەتۋ نىسانىنىڭ 91-ءى قاجەتتى قىزمەت تۇرلەرىنىڭ بارلىعىن كورسەتە الاتىن ا-ب ساناتتارىنا سايكەس كەلەدى. قالعان نىساندار اۆتوتۇراق, تاماقتانۋ بەكەتى مەن بولشەك ساۋدا ورىندارى قاراستىرىلعان س ساناتىنا سايكەس. بۇگىنگى تاڭدا رەسپۋبليكادا ەلدى مەكەندەرگە جاقىن جەرلەردە ورنالاسقان 2,5 مىڭ قىزمەت كورسەتۋ نىسانى جۇمىس ىستەپ تۇر. ولاردىڭ 80 پايىزى ۇلتتىق ستاندارت تالاپتارىنا سايكەس كەلمەيدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكپەن ولاردىڭ ا, ۆ, س, D ساناتتارىنىڭ تالاپتارىنا ساي كەلۋىن تەكسەرىپ, ينۆەنتاريزاتسيا جۇرگىزەمىز», دەدى مينيستر. وسى رەتتە, ۇكىمەت باسشىسى ب.ساعىنتاەۆ اڭگىمەگە ارالاسىپ, جول بويىنداعى نىسانداردىڭ ستاندارتىن وزگەرتۋ كەزىندە قاراپايىم حالىقتىڭ مۇددەسىن ەسكەرۋ كەرەكتىگىن باسا ايتتى. بۇرىننان كەلە جاتقان قىزمەت كورسەتۋ ورىندارىن ءسۇرىپ تاستاۋ نەمەسە جۇرتتىڭ كۇن كورىپ وتىرعان كاسىپكەرلىك نىسانىن الىپ تاستاۋ جاعدايلارى بولماسىن دەپ ەسكەرتتى.   «اقىلى جولدار بيۋدجەتكە قوماقتى قارجى ءتۇسىردى» ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى 2020 جىلعا قاراي اقىلى جولداردىڭ كىرىس كولەمى كوبەيەتىنىن جەتكىزدى. بۇگىندە كوپتەگەن اۆتوموبيل جولدارى جاڭعىرتىلىپ, سالى­نىپ جاتىر. سوندىقتان, جول­دار­دى ساپالى كۇتىپ ۇستاۋ جانە جولدارداعى قاۋىپسىزدىكتى قامتا­ما­سىز ەتۋ ماسەلەسى وزەكتى بولىپ قالا بەرمەك. مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە جۇكتەلىمدى تومەندەتۋ ءارى جول­داردى كۇتىپ ۇستاۋ ءوزىن-ءوزى وتەۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا استا­نادان ششۋچەگە دەيىنگى اقىلى جول ۇلگىسىندە جاڭعىرتۋدان وتكەن بارلىق اۆتوموبيل جولدارىن اقىلى جۇيەگە كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزۋ جوسپارلانۋدا. «مۇنداي شارا 2020 جىلعا قاراي اقىلى جولداردان الىناتىن الىم كولەمىن 33 ملرد تەڭگەگە دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ج.قاسىمبەك. بۇل جولدان بيىل 1,2 ملرد تەڭگە جينالادى دەپ كۇتىلۋدە. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, 2022 جىلعا قاراي قازاقستانداعى اقىلى جولداردىڭ ۇزىندىعى 7 مىڭ شاقىرىمعا دەيىن جەتەتىن بولادى. وسى رەتتە ول ەلىمىزدەگى ەڭ ءبىرىنشى اقىلى بولعان استانا – ششۋچە اۆتوجولىنىڭ ورتاشا جىلدىق قارقىندىلىعى تاۋلىگىنە 8 مىڭ كولىكتى قۇرايتىندىعىن اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە تۇسكەن قارجىنىڭ 30 پايىزى جەڭىل كولىكتەن الىنادى. ال قالعانى جۇك كولىكتەرىنە تيەسىلى. ال بىزدە تاريف جەڭىل اۆتوكولىكتەرگە 1 تەڭگە جانە جۇك كولىكتەرىنە جۇك كوتەرگىشتىگىنە بايلانىستى ورتاشا تاريفپەن شاقىرىمىنا 15 تەڭگەدەن (5-25 تەڭگە). وسى رەتتە ج.قاسىمبەك ەلىمىزدەگى قولدانىستاعى تاريف شەتەلدەرمەن, ونىڭ ىشىندە كورشىلەس رەسەي جانە قىتايمەن سالىستىرعاندا ءبىرشاما تومەن ەكەن­دىگىن ەسكە سالدى. بۇل ەلدەردە جەڭىل كولىكتەر ءۇشىن سايكەسىنشە 5 جانە 15 تەڭگەنى قۇرايدى. جۇك كولىكتەرى ءۇشىن تاريف شاقىرىمىنا ورتا ەسەپپەن 50 تەڭگە», دەدى ج.قاسىمبەك.   «حالىقارالىق اۋەجايلار ادامدى قۇستاي ۇشىردى» ەلىمىزدىڭ اۋە سالاسىنداعى جاع­دايى دا وڭ وزگەرىستەرگە تولى ەكەن. ماسەلەن, قازىر قازاقستان ۇشاق­پەن جولاۋشىلار تاسىمالداۋدا تمد ەلدەرى ىشىندە 2-ءشى ورىنعا كوتە­رىلىپتى. بۇل رەتتە وتكەن جىلى استانا اۋەجايى جولاۋشىلارعا قىزمەت كورسەتۋدە 10-شى, ال الماتى 6-شى ورىنعا كىرىپ, تمد-نىڭ ءىرى 10 اۋەجايىنىڭ لەگىنە قوسىلعان. «سوڭعى 5 جىلدا ازاماتتىق اۆيا­تسيا سالاسىندا نەگىزگى كورسەت­كىشتەردىڭ تۇراقتى ءوسىمى بايقالادى. تاسىمالدانعان جولاۋشىلار سانى 44 پايىزعا ارتىپ, 4,1-دەن 5,9 ملن ادامعا جەتتى. سوڭعى جىلدارى قىزمەت كورسەتىلگەن جولاۋشىلاردىڭ ورتاشا جىلدىق ءوسىم قارقىنى 9 پايىزدى قۇراپ وتىر», دەدى ين­ۆەس­تيتسيالار جانە دامۋ مينيس­ترى ج.قاسىمبەك. ءمينيستردىڭ ءمالى­مەتتەرىنە سۇيەنسەك, بۇگىندە ەلىمىز­دىڭ 18 اۋەجايىنىڭ 10-ىندا جولاۋ­شىلار تەرمينالىنا, ال 14-ىندە ۇشۋ-قونۋ جولاعىنا جاڭعىرتۋ ءجۇر­گىزىلگەن. وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن پەتروپاۆل قالاسىنىڭ اۋەجاي تەر­مينالى مەن ۇشۋ-قونۋ جولاعى, 2020 جىلعا دەيىن سەمەي, قوستاناي, وسكەمەن اۋەجايلارىنىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاعى جاڭعىرتىلاتىن بولادى. «ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى كۇنى استانا قالاسى 25 حالىقارالىق باعىت بويىنشا 16 ەلمەن اۋە بايلانىسىن ورناتقان. سونىڭ ىشىندە 5 حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنا تىكەلەي ۇشاتىن رەيستەر بار. اپتا سايىن استانادان 415 رەيس جاسالادى, ونىڭ 126-سى حالىقارالىق, 289-ى ىشكى رەيستەر ەكەن. ەكسپو-2017 كورمەسىنە داي­ىن­دىق ءجۇرىپ جاتقاندىقتان «اشىق اسپان» قاناتقاقتى جوباسى ايا­سىندا استانامەن اراداعى حالىق­ارالىق باعىتتارعا شەكتەۋدى ەكى­جاقتى كەلىسىم نەگىزىندە ۇزاق مەر­زىمگە الىپ تاستاۋ كوزدەلىپ وتىر. وسى رەتتە الەمنىڭ 8 قالاسىنا جاڭا باعىتتار اشىلادى دەپ جوس­پار­لانۋدا. ولاردىڭ قاتارىندا پرا­گا, حەلسينكي, ۆەنا, ۆارشاۆا, بۋدا­پەشت جانە باسقا دا قالالار بار. سونىمەن قاتار, ءتۋريزمدى دامىتۋ ماق­ساتىندا بيىل الماتى مەن استا­نادان بالقاشقا, الماتىدان ءۇر­جارعا جانە اقتاۋدان كوكشەتاۋعا رەيستەر اشىلعان. كەلەسى جاز ماۋسىمىندا استانادان ۇرجارعا, الماتى مەن استانادان ۇشارالعا رەيس اشۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسى رەتتە اۋە ينفراقۇرى­لى­مىنداعى يگىلىكتى شارالاردى جاق­سى باعالاعان ۇكىمەت باسشىسى ب.ساعىنتاەۆ بۇل سالاداعى تاريف ماسەلەسىنە ءمان بەردى. «اۆياتسيا سالاسىندا اۋقىمدى جۇمىستار ىسكە اسىرىلۋدا. وسى رەتتە ترانزيتتىك الەۋەت ارتىپ كەلەدى, ياع­ني استانا ارقىلى كوپ رەيستەر شى­عىپ جاتىر. بۇگىندە ەۋروپاعا, ونىڭ ىشىندە پاريجگە قاراي باع­داردا كوبىنەسە قىتايلىق تۋريستەر ءبىزدىڭ رەيستەردى پايدالانۋدا. بۇل وتە جاقسى كورسەتكىشتەر, بىراق, سونىمەن بىرگە ەل ىشىندەگى تاريفتەرگە قاتىستى ماسەلە بار ەكەنىن بايقاپ وتىرمىز. اسىرەسە, استانا – الماتى باعدارىنا قاتىستى. بۇل تۇرعىدا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ءتيىستى زەرتتەۋ شارالارىنا كىرىسكەن بولاتىن», دەدى ب.ساعىنتاەۆ. ءوز كەزەگىندە ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى قۋاندىق بيشىمباەۆ كەيبىر باعىتتار بويىنشا ەداۋىر تاريفتەر ءوسىمى بار ەكەنىن راستادى. وسى ورايدا ىشكى اۋە تاسىمالىنداعى استانا – ورال, استانا – الماتى باعدارلارىندا وسىنداي جاعداي بار ەكەن. ۇكىمەت باسشىسى ب.ساعىنتاەۆ وسى باعىتتاعى شارالاردى سوڭىنا دەيىن جەتكىزىپ, زاڭ بۇزۋشىلىقتار ورىن العان جاعدايدا زاڭناماعا سايكەس, ءتيىستى شەشىم قابىلداۋ كەرەكتىگى جونىندە تاپسىرما جۇكتەدى.   «الىس-الىس جەرلەردەن جىلدام تاۋار العىزدى» «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق پرەزيدەنتى قانات الپىسباەۆ كومپانيانىڭ كولىك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ بو­يىنشا ىسكە اسىرىپ جاتقان جوبالارى تۋرالى باياندادى. كومپانيا پرەزيدەنتىنىڭ ءمالى­مەتى بويىنشا, بورجاقتى – ەرساي تەمىر جول جەلىسىنىڭ, «قور­عاس – شىعىس قاقپاسى» اەا اۋماعىن­داعى قۇرعاق پورتتىڭ جانە ينفرا­قۇ­رىلىمنىڭ قۇرىلىسى, اقتاۋ پورتىن سولتۇستىك باعىتتا كەڭەيتۋ جۇمىستارى اياقتالدى. بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قۇرىق پورتى مەن الماتى –شۋ تەمىر جول جەلىسىنىڭ العاشقى ىسكە قوسۋ كەشەندەرى پايدالانۋعا بەرىلەدى. كومپانيا ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى قارساڭىندا استانادا اۋەجايدىڭ جاڭا تەرمينالى مەن جاڭا ۆوكزال كەشەنىنىڭ قۇرىلىس جوبالارىن جۇزەگە اسىرادى. «2018 جىلعا دەيىن جەكە بيزنەسپەن سەرىكتەستىك نەگىزىندە اقتوبەدە, وسكەمەندە جانە اقتاۋدا زاماناۋي كولىك-لوگيستيكا ورتالىقتارىن سالۋ جوسپاردا بار. سىرتقى تەرمينال جەلىسى 2017-2019 جىلدار ارالىعىندا قىتايدا, رەسەيدە, ورتالىق ازيا ەلدەرىندە, تۇركيادا, پارسى شىعاناعىندا, ءۇندىستاندا جانە ەۋروپادا جۇك اعىندارىنىڭ شوعىرلانۋ جانە ديستريبۋتسيا ورىندارىندا ءورىس الادى. بارلىق اتالعان جوبالاردىڭ ىسكە اسۋى 22 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىمەن, سونىڭ ىشىندە پايدالانۋعا بەرۋ كەزىندە 13,3 مىڭ جۇمىس ورنىمەن قامتاماسىز ەتەدى», دەدى ق.الپىسباەۆ. وتىرىستى قورىتىندىلاعان ۇكىمەت باسشىسى ب.ساعىنتاەۆ سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە كولىك-لوگيستيكا سالاسىندا حالىقارالىق دەڭگەيدەگى وتە ءىرى جوبالار ىسكە قوسىلىپ, جۇمىس جالعاسىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. «تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەلىمىز­دە 2 جارىم مىڭ شاقىرىم تەمىر­ جول, 75 مىڭ شاقىرىم اۆتوجول سا­لىنعان. بۇل – ۇلكەن جەتىستىك. وسى­نىڭ ءوزى ەلىمىزدى باتىس پەن شى­عىس اراسىنداعى كوپىرگە اينالدىرىپ وتىر. ەلباسىنىڭ ۇكىمەت­كە جۇكتەگەن ۇلكەن تاپسىرماسى – قازاقستاننىڭ الەۋەتىن كوتەرۋ. ەگەر ءبىز وسى ينفرا­قۇ­رىلىمدار ارقىلى تۇسەتىن تابىستى 2020 جىلعا قاراي 4 ملرد دوللارعا دەيىن جەتكىزەتىن بولساق, بۇل تەك بيۋدجەتكە تۇسەتىن قارجى عانا ەمەس, سول ترانزيتتىك جولدار بويىنداعى ەلدى مەكەندەردىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى, تابىسىنىڭ كوبەيۋى دەۋگە بولادى. مۇنىڭ ءبارى ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستى», دەدى ۇكىمەت باسشىسى. ۇكىمەت وتىرىسىندا سونداي-اق, گەولوگيا سالاسى مەن جەر قويناۋىن پايدالانۋدى دامىتۋ ماسەلەسى كەڭىنەن تالقىلاندى. بۇل باعىتتا ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جۇمىستار جايىندا ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك باياندادى. وعان قوسا ادىلەت ءمينيسترى مارات بەكەتاەۆ ۇكىمەتتىڭ 2017 جىلعا ارنالعان زاڭ جوبالاۋ جۇمىستارىنىڭ جوسپارى بويىنشا ەسەپ بەردى. دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان»