قازىرگى ارىپتەستەرىمىزگە نە جەتىسپەيدى؟

ءبىزدىڭ جاس كەزىمىزدە «سوتسياليستىك قازاقستان», «لەنينشىل جاس», «قازاق ادەبيەتى» باسىلىمدارى, «جۇلدىز», «جالىن» جۋرنالدارى» باسقا دا وبلىستىق, اۋداندىق گازەتتەر ۇلكەن تارالىممەن شىعىپ جاتاتىن. ماسەلەن, «لەنينشىل جاستىڭ» تارالىمى 280 مىڭنان, «قازاق ادەبيەتىنىڭ» تارالىمى 100 مىڭنان اساتىن, «جالىن», «جۇلدىز» جۋرنالدارىنىڭ دا تيراجدارى ۇلكەن ەدى. ول كەزدە حالىقتىڭ كوبىسى, اسىرەسە, مالدى اۋىلداعى جۇرتشىلىق باسىلىمداردى ۇزبەي وقيتىن. مەن «سوتسياليستىك قازاقستان», «لەنينشىل جاس» گازەتتەرىندە, «جالىن» جۋرنالىندا قىزمەت ەتتىم. سوندا بايقاعانىم, ول كەزدە قالام ۇستايتىنداردىڭ, اسىرەسە, ادەبيەتشى بولامىن دەيتىن ازاماتتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى «جۇلدىز» بەن «جالىندا», «قازاق ادەبيەتىندە» جۇمىس ىستەۋدى قاتتى ارماندايتىن ەدى. ولار نەگە ارماندادى؟ سەبەبى, ولار شىن مانىسىندە تازا شىعارماشىلىق جۇمىستارمەن اينالىسامىن دەپ ويلادى. جانە سولاي بولدى دا. «سوتسياليستىك قازاقستان», قازىرگى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى سول كەزدە دە ەڭ بەدەلدى باسىلىم بولدى. قاراشاڭىراق دەيدى عوي. «سوتسيا­ليستىك قازاقستان» گازەتىندە جۇمىس ۇدەرىسى تارتىپكە, بەلگىلى ءبىر ەرەجەگە باعىنۋشى ەدى. اركىمنىڭ ءوز ورنى بولاتىن. ماسەلەن, كوررەك­تورلىق ءبولىم, حات ءبولىمى, سەكرەتاريات, باسقا دا قۇرىلىمدار بەلگىلى ءبىر قالىپتاسقان ىرعاقپەن جۇمىس ىستەيتىن. قازىر كوپ باسىلىمدا وسى ماسەلە اقساپ جاتىر. كەيدە ماعان ەلىمىزدەگى رەسپۋبليكالىق گازەتتەر حالىقپەن بايلانىسىن جوعالتىپ العان سەكىلدى بولىپ تۇرادى. ارينە, ءبىر قاراساڭىز, رەداكتسياعا جازىلعان حاتتىڭ ءبارى شىعىپ جاتقان سياقتى كورىنۋى مۇمكىن. بىراق, ول جەتكىلىكتى دەڭگەيدە ەمەس. كەزىندە ءبىر جۋرناليست جىگىتتەر «كومسومولسكايا پراۆداعا» ءتاجى­ريبەدەن وتۋگە بارعاندا, لەزدەمە باستالماي جاتىپ ولاردان رەداكتور: «قانداي حات بار؟» دەپ سۇرايدى ەكەن. مىنە, بۇل – حالىقپەن بايلانىستىڭ ەڭ جاقسى كورىنىسى. سونىمەن قاتار, ەگەر ءبىر ءجۋرناليستىڭ باسىلىمدا قانداي دا ءبىر پوۆەسى شىقسا, وعان جان-جاقتان حات كەلىپ جاتاتىن ەدى. ول حاتتاردا: «بۇل جىگىتتىڭ پوۆەسى بىلاي جازىلىپتى» دەگەن تۇرعىدا جاقسى پىكىرلەردى ايتا كەلىپ, ءسوز قولدانىسىنداعى كەمشىلىكتەردى دە كورسەتىپ وتىراتىن. ال قازىر حالىقپەن تىكەلەي بايلانىستىڭ وسىنداي كورى­نىستەرىنىڭ جوقتىعى انىق سەزىلەدى. تاعى ءبىر ماسەلە بار. كەيدە ءبىر ادامدار جاقسى ءبىر ماقالا جازادى دا, ارتىنان كورىنبەي كەتەدى. مەن تالاي ادامدى مىسالعا كەلتىرە الامىن. ولاردىڭ كورىنبەي كەتۋ سەبەبى نەدە؟ سەبەبى, ولاردى كاسىبي تۇرعىدان كوتەرمەلەۋ, ىنتالاندىرۋ تەتىكتەرى دۇرىس جولعا قويىلماعان. ماسەلەن, ورىستىڭ پاۋستوۆسكي دەگەن جازۋشىسى ءىسساپارلاردا ءجۇرىپ, «قارا بۇعاز» سەكىلدى ۇلكەن شىعارمالار جازدى. ەگەر كەز كەلگەن جۋرناليست بالقاش نە بولماسا, الاكول, ارال تۋرالى جازعىسى كەلسە, سول جەرلەرگە ارنايى بارۋى كەرەك. تاكەن الىمقۇلوۆتىڭ جىلقىنى جازاتىنى سياقتى ۇلكەن تاقىرىپتاردى مەڭگەرۋى جانە يگەرۋى ءۇشىن كاسىبي دەڭگەيگە جەتۋى كەرەك. ال ول دارەجەگە جەتۋى ءۇشىن وعان جاقسى قالاماقى تولەنىپ, قولداۋ كورسەتۋ قاجەت. بۇل بۇگىندە كەز كەلگەن باسىلىمعا ءتان ماسەلە بولىپ تۇر. بۇلاردان بولەك, ءبىز قازىر جازىلعان ماقالادا ونىڭ ءوز پوەتيكاسى, ورىندالۋ ەرەكشەلىگى, تەمپەرامەنتى بولۋى كەرەكتىگىن كوبىمىز ەسكەرە بەرمەيمىز. وچەرك جانرى كەزدەسپەيدى, ىسساپارمەن بارىپ كەلىپ, جازىلاتىن ارنايى ماقالالار جوق. ءبىر ارناعا ءتۇسىپ الىپ جازىلاتىن بىرجاقتى دۇنيەلەر كوپ كەزدەسەدى. كەزىندە «يزۆەستيا» گازەتىنىڭ جۋرناليستەرى مەملەكەت باسشىسى بارعان جەردەگى الەۋمەتتىك جاعدايدى, يا بولماسا ساياسي پورترەتتى عانا ەمەس, ونداعى جالپى اتموسفەرانى, احۋالدى سۇمدىق اشىپ بەرەتىن. ال قازىر كوپ جۋرناليستە فيلوسوفيالىق ويلاۋ جۇيەسى ارقىلى ۇلكەن اۋقىمداعى دۇنيەنى بەرەتىن قاسيەت بايقالا بەرمەيدى. ءجۋرناليستىڭ بويىندا جازۋشىلىق تا, فيلوسوفيالىق تا, ەكونوميسكە دە, الەۋمەتتانۋشىعا دا ءتان قاسيەتتەردىڭ ۇشقىندارى بولۋى كەرەك. بىزدە وسى جاعى كەمشىن ءتۇسىپ جاتادى. بۇل ماسەلە ەلىمىزدىڭ بۇكىل رەسپۋبليكالىق گازەتىندە قوزعالۋى كەرەك. جۋرناليست حالىقتى پسيحو­لوگيالىق تۇرعىدا جان-جاقتى زەرتتەي ءبىلۋى كەرەك. ول ءۇشىن ءبىر ەلگە بارىپ, ونى ارالاپ, ۇلكەن پسيحولوگيالىق وچەركتەر جازۋى قاجەت. حالىقتى بىلمەۋ, ونىڭ ىشىنە تەرەڭىرەك ۇڭىلمەۋ دەگەن, مىنە, وسىندايدان شىعادى. ءبىزدى وسى جاعى قاتتى ويلاندىرادى. جالپى, حالىقتى ۇلكەن دارەجەگە جەتكىزۋ ءۇشىن, ۇلكەن بىلىمدارلىققا اپارۋ ءۇشىن جۋرناليستيكانىڭ ۇلكەن كورپۋسى قالىپتاسۋى كەرەك. مىنە, وسىنداي قاداۋ-قاداۋ ماسەلەلەر شەشىلگەندە عانا جۋرناليستيكانىڭ بەدەلى كوتەرىلمەك. ول كەزدە قوعام دا ۇلكەن ولجاعا كەنەلەر ەدى. جۇماباي شاشتاي ۇلى, «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى