قازاقستاندا اعزا الماستىرۋ ءىسىنىڭ جاي-كۇيى قانداي؟

قازىر قۇلاعى تۇرىك كوپشىلىك رەسپۋبليكالىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى سوڭعى كەزدە ەلىمىزدىڭ مەديتسينا سالاسىندا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى جايىندا مول مالىمەت الۋدا. اتاپ ايتقاندا, قازاقستاندىق حيرۋرگتەر ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى اراسىندا العاش رەت باۋىر, جۇرەك, سۇيەك كەمىگىن, جۇرەك الماستىرۋ وپەراتسيالارىن ويداعىداي ىسكە اسىرۋدا. 1902 جىلى اۆستريالىق حيرۋرگ ە.ۋلمانن وتاشىلار قوعامىنىڭ كەزەكتى وتىرىسىندا العاش رەت بۇيرەكتى زەرتحانالىق جاعدايدا ترانسپلانتاتسيالاۋ وتاسىن ء(يتتىڭ بۇيرەگىن ەشكىگە وتىرعىزعان) ىسكە اسىرعانى جايلى حابارلاما جاسادى. ونىڭ بۇل باعىتتاعى جۇمىسىن اقش-تىڭ چيكاگو ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كلينيكاسىندا ا.كاررەل جالعاس­تىرىپ, 1904 جىلى بۇيرەك الماس­تىرۋ وپەراتسياسىن جۇرگىزدى. ءسوي­تىپ, ترانسپلانتولوگيانى دامىتۋدا سىڭىرگەن ەڭبەكتەرى ءۇشىن اقش عالىمدارى اراسىندا تۇڭعىش نوبەل سىيلىعىنا يە بولعان عالىم الەكسيس كاررەل بولدى. الەم عالىمدارىنىڭ ىزدەنىستەرىنىڭ ارقاسىندا 1953 جىلى بيللينگەم, برەنت جانە مەداۆا «جاساندى بۇيرەك» اپپاراتىن ويلاپ شىعاردى. كوپ ۇزاماي دارىگەرلەر حيۋم, مەرريل جانە تورن العاش رەت ادامدارعا بۇيرەك الماستىرۋ وتالارىن جاساپ, تاجىريبەگە ەنگىزدى. باۋىردى الماستىرۋ پروبلەمالارى بۇيرەكتەن كەيىن ەكىنشى بولىپ قولعا الىندى. بۇل باعىتتا 1955-1965 جىلدارى زەرتحانالىق-تاجىريبەلىك زەرتتەۋلەر يتتەر مەن جانۋارلاردا تۇبەگەيلى جۇرگىزىلدى (اسىرەسە ۋەلچۋ باستاعان توپ). 1963 جىلى 6 رەت ادامعا باۋىر الماس­تىرۋ وتاسى جاسالدى. بىراق ونىڭ بارلىعى ءساتسىز اياقتالدى. اقش جانە انگليا عالىم-دارىگەرلەرى شتارتسل,مارچورو (چيكاگو), كەلي باۋىر الماستىرۋ ىسىندە ەرەكشە قول جەتكىزدى. 1969 جىلى وتا جاسالعان 91 اۋرۋدىڭ 10 عانا ءتىرى قالدى. ال 1970 جىلدىڭ باسىندا الەمدە 133 ناۋقاسقا باۋىر الماس­تىرۋ وتاسى جاسالىپ, ونىڭ 12-ءسى ءتىرى قالدى. – قازاقستاندا ورگاندى ترانسپلانتاتسيا (باۋىر الماس­تىرۋ) وپەراتسياسى تۇڭعىش رەت ا.ن.سىزعانوۆ اتىنداعى عىلىمي زەرتتەۋ حيرۋرگيالىق ينستيتۋتىندا (الماتى) 1997 جىلى جاسالدى. 2000-جىلدارى پروفەسسور جاقسىلىق دوسقاليەۆ باستاعان عالىم-وتاشىلار باۋىر تسيرروزىندا باۋىر جاسۋشالارىن الماس­تىرىپ سالۋدى تاجىريبەگە ەنگىزدى. 2009 جىلدان باستاپ ەلىمىزدە لەيكوز اۋرۋلارىنا شالدىققان بالالارعا سۇيەك مايىن الماستىرۋ وپەراتسياسى جاسالا باستادى. ەگەر 2009 جىلى ەلىمىزدە ورگاندار مەن سۇيەك مايىنا بار-جوعى 4 وتا جاسالعان بولسا, 2012 جىلى ولاردىڭ سانى 74-كە, ال 2013 جىلدىڭ جارتى جىلىندا 93-كە جەتتى. قازىرگى كەزدە ترانسپلانتاتسيا ەكسپەريمەنتتى بيولوگيا مەن مەديتسينادا اۋتو- ء(وز تىندەرىن ترانسپلانتاتسيالاۋ), گومو- (سونداي ءتۇردىڭ دونورىنان ترانسپلانتاتسيالاۋ) جانە گەتەروترانسپلانتاتسيا (باسقا ءتۇردىڭ دونورىنان ترانسپلانتاتسيالاۋ, مىسالى, يتكە قوياننان) كەڭىنەن قولدانىلادى. ترانسپلانتاتقا قويىلاتىن باس­تى شارتتار: ءمايىت جاس ادامدىكى بولعانى ءجون; قان قىسىمى قايتىس بولعانشا قالىپتى دەڭگەيدە بولۋى; قاتەرلى ىسىك نەمەسە جۇقپالى اۋرۋمەن اۋىرماعاندىعى; اۋرۋحانادا قايتىس بولۋى (نەمەسە ادام قايتىس بولار الدىندا بىرنەشە ساعات اۋرۋحانادا بولعانى) قاجەت. 2012 جىلدىڭ 8 تامىزىندا قا­زاقستان كارديوحيرۋرگتەرى سوزىل­مالى جۇرەكتىڭ جەتىسپەۋشىلىگى دياگنوزى قويىلعان قوستاناي وبلى­سىنداعى رۋدنىي قالاسىنىڭ تۇرعىنى 38 جاستاعى جانىبەك وسپانوۆقا دونورلىق جۇرەك ترانسپلانتاتسياسىن جاسادى. بۇل وتا ەلىمىزدىڭ جەتەكشى كارديوحيرۋرگى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوك­تورى يۋري پيا مەن چەحيانىڭ كار­ديوحيرۋرگى جان پيركتىڭ قاتى­سۋىمەن جۇزەگە استى. مۇنداي كۇردەلى وتا وتاندىق دارىگەرلەردىڭ جوعارى كاسىبي بىلىكتىلىگىنىڭ, سونداي-اق ۇلتتىق مەديتسينالىق حول­دينگىنىڭ 3-كلينيكاسىنىڭ – رەس­پۋبليكالىق جەدەل جاردەم عىلىمي ورتالىعىنىڭ, ۇلتتىق كار­ديو­حيرۋرگيا عىلىمي ورتالى­عى مەن رەسپۋبليكالىق دياگنوستيكالىق ورتالىعىنىڭ جەدەل جانە ۇيلەسىمدى جۇمىستارىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولدى. سەبەبى, مي ءولىمى تىركەلگەن الەۋەتتى دونور تۋرالى مالىمەت جەدەل جاردەم عىلىمي ورتالىعىنان تۇسكەن. وسى اقپار تۇسكەن بەتتە ۇلتتىق كارديو­حيرۋرگيا عىلىمي ورتالىعىنىڭ ءبىر توپ دارىگەرى دونور جۇرەگىنىڭ جاعدايىن باعالاپ, جۇرەكتى ترانسپلانتاتسيالاۋعا كەزەكتە تۇرعان پاتسيەنتتەردىڭ تىندەرىنىڭ ۇيلەسىمدىلىگىنە يممۋنولوگيالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدى باستاعان. ال رەسپۋبليكالىق دياگنوستيكالىق ورتالىعى لابوراتورياسىنىڭ ماماندارى تاۋلىك بويى بارلىق قاجەتتى زەرتتەۋلەردى جۇرگىزدى. ءسويتىپ, ميىنا قان قۇيىلىپ قايتىس بولعان 46 جاستاعى ايەل­دىڭ جۇرەگىن 38 جاستاعى پاتسيەنت­كە بەرۋ تۋرالى شەشىمگە كەلگەن. ال يگور ۆوروتنيكوۆ ەسىمدى ازامات اناسىنىڭ جۇرەگىن ترانس­پلان­تاتسيالاۋعا كەلىسىم بەرۋ-بەرمەۋدى تاۋلىك بويى ويلانعان. مۇنداي شەشىم قابىلداۋ وعان دا وڭاي سوقپاعانى انىق. الايدا, ول وسى شەشىمى ارقىلى ۇلكەن گۋمانيستىك قادامعا باردى. وتا ءساتتى ءوتتى. اناسىنىڭ جۇرەگى ترانسپلانتاتسيالانعان ناۋقاس جانىبەك وسپانوۆتىڭ جاعدايى وتانىڭ كۇردەلىلىگىنە ساي, ديناميكاسى تۇراقتى بولدى. 22 كۇننەن كەيىن كلينيكادان ۇيىنە شىقتى. ازىرشە ول دارىگەرلەردىڭ باقىلاۋىندا. وسىدان 5 جىل بۇرىن ءبىز مۇنداي وتا جاساۋ تۋرالى تەك ارمانداپ كەلسەك, ەندى, مىنە, سوعان ەلباسىمىزدىڭ سارابدال ساياساتى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن قولداۋىنىڭ ارقاسىندا قولىمىز جەتىپ وتىر. بۇل وتا – ءبىزدىڭ حولدينگتىڭ عانا ەمەس, قازاقستاندىقتاردىڭ دا جەڭىسى. وسىدان ءبىر جىل بۇرىن ەلباسى ۇلتتىق عىلىمي كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىقتى اشقان كەزدە, ءبىزدىڭ الدىمىزعا وسى ورتالىقتا بۇگىنگى تاڭداعى مەديتسيناداعى الدىڭعى قاتارلى وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. جۇرەك الماستىرۋ وتاسىن قازاقستاندىق مەديتسينانىڭ مەملەكەت باسشىسى تاپسىرماسىن ءساتتى جۇزەگە اسىرعانىن كورسەتەدى, – دەپ حابارلادى سول كەزدەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ە.ءبايجۇنىسوۆ. دارىگەرلەر دەرەگىنە جۇگىنسەك, جاساندى جۇرەك ادام ءومىرىن 5-6 جىلعا, ال جۇرەكتى ترانسپلانتاتسيالاۋ ەمدەلۋشىنىڭ ءومىرىن 15-20 جىلعا دەيىن ۇزارتادى ەكەن. ال ءبىزدىڭ ەلدىڭ زاڭى كوز جۇمعان ناۋقاستىڭ ورگانىن تۋىستارىنىڭ رۇقساتىمەن ترانسپلانتاتسيالاۋعا رۇقسات بەرەدى. سوعان قاراماستان, ەشكىم تۋىسىنىڭ ورگانىن دونورلىققا قيمايدى. «ەندى دونور بولعان ادامنىڭ تۋىستارىنا مەملەكەت تاراپىنان كومەك بەرۋ تۋرالى وزگەرىستەردى دەنساۋلىق ساقتاۋ كودەكسىنە ەنگىزىپ جاتىرمىز. بيىل ول وزگەرىستەر كۇشىنە ەنەدى. بالكىم, سوندا حالىقتىڭ تۇسىنىگى وزگەرەتىن بولار», – دەيدى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى. ويتپەگەندە, بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە ورگان الماستىرۋ كەزەگىندە تۇرعان 7 مىڭنان استام ادامنىڭ ارمان-تىلەگىن ورىنداۋ مۇمكىن بولماي قالادى. ەلىمىزدىڭ باس ترانسپلانتولوگى عاني قۇتتىمۇراتوۆتىڭ ايتۋىنشا, سول 7 مىڭنىڭ تەڭ جارتىسى بۇيرەك الماستىرۋ كەزەگىندە تۇرعاندار. ولاردىڭ باسىم بولىگى 35-40 جاستاعى ناۋقاستار. اراسىندا ءومىر بويى دياليز الىپ جۇرگەندەر دە بار. بىراق سونىڭ ءبىرلى-جارىمى عانا وپەراتسيا ۇستەلىنە جاتادى. كوپ جاعدايدا بۇيرەكتى تۋىستارى بەرەدى. ال جۇرەكتى ترانسپلانتاتسيالاۋعا قازاقستان تاريحىندا العاش رەت كەلىسىم بەرىلىپ وتىر. اناسىنىڭ جۇرەگىن جانىبەك وسپانوۆقا, بۇيرەگىن ەۆگەني كۋرتس اتتى ازاماتقا بەرۋگە كەلىسىم بەرگەن جىگىتتىڭ ەرلىگى وزگەلەرگە ۇلگى بولسا, قانەكي. مارقۇم گالينا ۆوروتنيكوۆانىڭ جۇرەگى مەن بۇيرەگى ەكى ادامنىڭ ءومىرىن ۇزارتىپ, ولاردىڭ جاقىندارىن قۋانىشقا بولەپ وتىر. دونوردىڭ اعزاسىن الۋعا كەلىسىم بەرگەن وتباسىنىڭ يگىلىكتى ءىسى تاڭدانۋ مەن قوشەمەتكە لايىق. سەبەبى, قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەس, دونوردىڭ نەمەسە ونىڭ تۋىسقاندارىنىڭ ءتىرى كەزىندە باس تارتقان جاعدايدا اعزالارىن الۋ پروتسەسى جۇرگىزىلمەيدى. ال ەگەر دونور بولسا, قازاقستان ىشكى اعزالاردى ترانسپلانتاتسيالاۋعا دايىن. ول ءۇشىن قازىر ەلىمىزدە مىقتى كادرلىق, ينتەللەكتۋالدىق, عىلىمي جانە رەسۋرستىق الەۋەت تە, جاقسى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا دا بار. 2013 جىلدىڭ جازىندا پروفەسسور توقان سۇلتاناليەۆ استاناداعى رەسپۋبليكالىق جەدەل مەديتسينالىق جاردەم ورتالىعىندا باۋىر الماس­تىرۋ وتاسىن ءوزىمىزدىڭ وتاندىق دارىگەرلەردىڭ كومەگىمەن ءساتتى اياقتاپ شىقتى. ال الماتىداعى №7 كلينيكالىق اۋرۋحانادا ونىڭ باس دارىگەرى, پروفەسسور بولات بايماحانوۆ باسقارعان وتاشىلار توبى بۇيرەك پەن باۋىردى الماس­تىرۋ وپەراتسيالارىن جاساۋعا كىرىستى. بۇل باعىتتا جاسالعان ولاردىڭ العاشقى قادامدارى قۋانارلىق. بۇل جاعىمدى ىستەر كوپ جىلدار بويى عالىم-دارىگەرلەردىڭ الدارىنا قويعان ۇلكەن ارمانى ەدى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بۇيرەك اۋىس­تىرۋ وپەراتسياسى ا.ن.سىزعانوۆ اتىنداعى حيرۋرگيا عىلىمي ورتالىعىندا 1978 جىلدان باس­تاپ جاسالۋدا. وسىناۋ ۋاقىت ارالىعىندا قازاقستاندا 700-گە جۋىق ناۋقاس بۇيرەگىن الماستىردى. بۇيرەك الماستىرۋ وپەراتسيا­لارىن 2013 جىلى شىمكەنت قالا­لىق جەدەل جاردەم اۋرۋحاناسىن­دا ونىڭ باس دارىگەرى, پروفەسسور ءمادي بيعاليەۆ وڭتۇستىك كورەيا حيرۋرگتەرىمەن بىرلەسە وتى­رىپ, وبلىستىق اكىمدىكتىڭ قولداۋى­مەن ىسكە اسىردى. وسى ەمدەۋ مەكە­مەسىندە ءبىر جىلدىڭ ىشىندە 11 ناۋقاسقا بۇيرەك ترانسپلانتاتسياسى جاسالدى. ارينە, بۇل شىمكەنتتىك ارىپتەستەرىمىزدىڭ ۇلكەن جەتىستىگى ەكەنىن مويىنداۋىمىز كەرەك. تاياۋدا, ياعني 2016 جىلى اس­تانا­داعى ۇلتتىق كارديوحيرۋرگيا مەن ونكولوگيا جانە ترانسپلانتولوگيا عىلىمي ورتالىقتارىنىڭ دارىگەرلەرى بىرىگىپ ءبىر مەزەتتە جۇرەك پەن بۇيرەكتى 37 جاستاعى امانگەلدى ناپيلوۆ اتتى ناۋقاسقا الماستىرۋ وتاسىن ءساتتى ورىنداپ شىقتى. مۇنداي وتا وسى كۇنگە دەيىن تەك اقش-تا, يتاليادا, وڭ­تۇس­تىك كورەيادا جاسالاتىن. كوپ ۋاقىت وتپەي, 2016 جىلعى 24 قاراشا كۇنى استانالىق وتاشى-پروفەسسور ەڭ­بەك ەرى يۋري ۆلاديميروۆيچ پيا ءوز كومانداسىمەن 67 جاستاعى وكپە­سىنىڭ اقاۋى بار اۋىر ناۋقاسقا وكپە اعزاسىن ءساتتى الماستىرىپ شىقتى. وتا 10 ساعاتقا سوزىلدى. بۇل وتاندىق حيرۋرگيادا ۇلكەن جەتىستىك بولدى. ءسويتىپ, ەلىمىزدە ترانس­پلان­تو­لوگيا كوكجيەگى كەڭەيە ءتۇستى. ەلىمىز­دىڭ دارىگەرلەرى مەديتسينانى الەم­دىك جوعارى دەڭگەيگە جەتكى­زۋگە با­تىل بەل بايلاپ وتىر. وعان ءبىزدىڭ ەلدە بارلىق مۇمكىنشىلىك جاسالعان. دەگەنمەن, بىزدە جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي, ناۋقاس اعزاسىن الماستىراتىن دونورلىق بۇيرەك, باۋىر, جۇرەك جانە باسقا ورگاندار تاپشى, ياعني دونور جوقتىڭ قاسى. بولعان كۇننىڭ وزىندە دونور بولاتىن ادامنىڭ دەنساۋلىعى جارامايدى نەمەسە قان توبى, يممۋندىق جۇيەلەرى سايكەس كەلمەيدى. سونىمەن قاتار, كەيدە ءدىني اعىمعا بەرىلىپ, ۇلتتىق مەنتاليتەتكە ۇرىنىپ ترانسپلانتاتسياعا كەدەرگى جاسالىپ جاتاتىنى جاسىرىن ەمەس. جىنىسى, تەگى, ءناسىلى, تابيعاتى, ءومىر ءسۇرۋ ورتاسى, ءتىپتى ءىشىپ-جەيتىن تاماعى مۇلدەم بولەك اعزانىڭ بۇيرەگىن جاتسىنۋ مۇمكىن بە نەمەسە بوتەن ادامنىڭ ورگانى قانشالىقتى ءسىڭىسىپ كەتەدى دەگەن ساۋال كىمدى دە بولسا بەي-جاي قالدىرمايتىنى ءسوزسىز. نەفرولوگتاردىڭ ايتۋىنشا, بۇيرەك (جۇرەك, باۋىر جانە باسقا دا اعزالار) ادامنىڭ جىنىسىنا, جاسىنا, ۇلتىنا قارامايدى, تىندەر يممۋندى-بيولوگيالىق جاعىنان سايكەس كەلسە, جاراي بەرەدى. دەمەك, بۇيرەك اۋىستىرۋ ءۇشىن جاڭا بۇيرەك پەن ناۋقاس ادامنىڭ ىشكى اعزاسىنىڭ 12 فاكتورى تولىق سايكەس كەلۋى شارت. سوندا عانا اۋىستىرىلعان بوگدە بۇيرەك قالىپتى جۇمىس ىستەيدى. بۇيرەگى الماستىرىلعان ازامات­تار ءجىتى باقىلاۋدا بولادى. سەبە­بى, ناۋقاستاردىڭ قان قىسىمى كوتە­رىلەدى. بۇل – بىرىنشىدەن. ەكىنشىدەن, اۋىستىرىلعان بۇيرەك قانشا دەگەنمەن وزگە ادامدىكى بولعاننان كەيىن, اعزادا ءتۇرلى اۋىرسىنۋلار پايدا بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان ولار تۇراقتى تۇردە ءدارى ءىشىپ ءجۇرۋى ءتيىس. ولارعا ارنايى تىزىمگە ەنگەن دارىلەر اقىسىز بەرىلەدى. تىم ەرتە باستالىپ, جانعا باتپاي جۇرە بەرەتىن قاۋىپتى اۋرۋدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن شانشۋ, سىزداۋ سىندى بەلگىلەرى بىلىنە باستالىسىمەن-اق, ماماندارعا قارالىپ, ءتيىستى ەم قابىلداۋى كەرەك. ەمدەلۋ ءۇشىن دارىگەر تاراپىنان ناقتى دياگنوز قويىلۋى شارت. وكىنىشكە قاراي, كەيبىر جاعدايدا ەرتەرەك باستالعان بۇيرەكتىڭ سوزىلمالى جەتىسپەۋشىلىگىن ءدال انىقتاۋ قيىنعا سوعادى. ويتكەنى, جىلدار بويى بەلگى بەرمەگەن كەسەل سالدارىنان بۇيرەكتىڭ كوپتەگەن نەفروندارى ءولىپ قالۋى مۇمكىن. قالاي دەسەك تە, ءاربىر ادام ءوز دەنساۋلىعىنىڭ يەسى. سوندىقتان «اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە, اۋىرمايتىن جول ىزدە» دەگەن قاعيدانى بەرىك ۇستانعان ابزال. ءيا, قازاقستاندىق دارىگەرلەر ەل سەنىمى مەن ءۇمىتىن اقتاپ, حالىق دەنساۋلىعىن ساقتاۋ ىسىنە ەلەۋلى ۇلەس قوسۋدا. ولاردى الدا تالاي بيىك ماقساتتار مەن شىرايلى ىستەر كۇتىپ تۇر. سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە جۇرەك, باۋىر الماستىرۋ وتالارى ءساتتى جاسالىپ, وتاندىق مەديتسينانىڭ العا باسۋى, ىلگەرى جىلجۋى بايقالسا, الداعى كەلەر جىلدارى ۇيقى بەزىن, ىشەك, ەندوكريندىك بەزدەردى جانە دە باسقا كۇردەلى اعزالاردى الماس­تىرۋ وپەراتسيالارى كۇتىپ تۇر. وكىنىشكە قاراي, دونور ماسەلەسى (اسىرەسە, جۇرەك, باۋىر, بۇيرەك سياقتى ورگانداردى تابۋ) ەلىمىزدە تولىق شەشىمىن تاپقان جوق. جۇرەك, باۋىر, بۇيرەك سەكىلدى ورگانداردى اۋىر سىرقاتى بار جاندارعا الماستىرۋعا سول دونورلاردىڭ تاپشىلىعى قولبايلاۋ بولىپ وتىر. ازىرشە كوبىنە قانداس تۋىس­تارى عانا (اكپەسى سىڭلىسىنە, اناسى قىزىنا, اكەسى بالاسىنا, ت.س.س.) باۋىرىنىڭ ءبىر بولىگىن ءوزىنىڭ ەڭ جاقىن تۋىسىنا «سىيلاپ» جاتىر. ينسۋلت, جول اپاتىنان قايتىس بولعان كىسىلەردىڭ ورگاندارىن تەك باسقا ۇلتتاردان «الۋعا» مۇمكىنشىلىك بولىپ تۇر دا, ءبىزدىڭ قانداستارىمىز بۇل ىسكە ۇركە قاراپ, دونورلىققا كەلىسىمىن بەرمەۋدە. ەگەر بۇل ماسەلە شەشىلسە, قانشاما ادامنىڭ ءومىرىن ۇزارتۋعا, ولارعا جانە ونىڭ جاقىندارىنا باقىت سىيلاۋعا مۇمكىنشىلىك تۋار ەدى, شىركىن! «دونور» دەگەن ءسوز بىزگە بۇرىن­نان تانىس. ول لاتىننىڭ «دونو» – «سىيلايمىن», «قۇربان ەتەمىن» دەگەن سوزدەرىنەن ەنگەن. دونور بولۋ (مىسالى, قان تاپسىرۋ) – ءاربىر ادامنىڭ ازاماتتىق پارىزى. مىڭ­داعان ادام جىل سايىن قان دو­نورى بولىپ, نەبىر سىرقاتقا شالدىققان تانىستارىنا, تۋىسقان-باۋىرلارىنا قولۇشىن بەرىپ, قان تاپسىرىپ جاتادى. ولار ءوزىنىڭ سول ابزال ارەكەتىمەن باسقا ءبىر ءومى­رى قىل ۇستىندە تۇرعان جانعا ءومىر سىيلايدى. دونور بولۋ –قا­يىرىمدىلىعى مەن راحىمى مول ادامداردىڭ قولىنان كەلە­تىن قۇپتارلىق ءىس. ول ءۇشىن ادام­نىڭ سانا-سەزىمىنە دونورلىق قىز­مەتتىڭ قانشاما پايدالى ەكەنىن سىڭىرە بەرگەنىمىز ءجون. ءال­دە­بىر سەبەپتەرمەن ول دۇنيەگە اتتانىپ بارا جات­قان جان ءوزىنىڭ جۇرەگىن, باۋىرىن, نەمەسە بۇيرەگىن مىنا جالپاق دۇنيەدە اۋىر سىرقاتتان قينالىپ جۇرگەن پەندەگە «سىيلاپ» كەتسە نەسى ارتىق. ونىڭ جۇرەگى باسقا بىرەۋدىڭ كەۋدەسىندە سوعىپ تۇرسا, بۇيرەگى باسقا جاننىڭ ءومىرىن ۇزارتىپ جاتسا, ونىڭ نەسى بار! ءسويتىپ, ولىمنەن كەيىن دە ءومىر بار ەكەنىن باسقالارعا, جالپى قوعامعا كورسەتىپ جاتساق, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. ترانسپلانتولوگيانىڭ ادامنىڭ ءومىرىن ۇزارتاتىنىن, سىرقاتقا دەرتىنەن ايىعىپ, تولىققاندى ءومىر ءسۇرۋ قۋانىشىن سىيلايتىنىن ەستە ۇستاعانىمىز ءجون. ارينە, ترانس­پلانتولوگيانىڭ ءتيىمدى جاقتارىن, ونىڭ قاجەتتىلىگىن ءالى دە ەلدىڭ سا­ناسىنا جەتكىزىپ, بۇل ماسەلەگە كوز­قاراستارىن وزگەرتكەنىمىز ورىندى. ساعىندىق وردابەكوۆ, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور. تاراز