«حات قورجىن»

وقىرمان ...جاڭالىعىن جەتكىزەدى تىگىن فيرماسى اشىلدى مۇنايلى اۋدانىنا قاراستى باسقۇدىق اۋىلى كۇن ساناپ كوركەيىپ, اۋىل كولەمىندە كاسىپكەرلىك قاناتىن كەڭگە جايىپ كەلەدى. 30 مىڭعا جۋىق تۇرعىنى بار اۋىلدا 165 شاعىن كاسىپ يەلەرى تۇراقتى جۇمىس جاساپ, اۋىل تۇرعىندارىن جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. ولاردىڭ قاتارى ەندى تىگىن فيرماسىمەن تولىقتى. قازاقى ويۋ-ورنەكپەن بەزەندىرىلگەن كورپە-توسەك, قورجىن مەن ىدىس-اياق قاپتارى, قۇراق جاستىقتار دايىندايتىن تىگىن فيرماسى 12 ادامدى جۇمىسپەن قامتىدى. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا نەسيە الىپ مەملە-كەتتىڭ قولداۋىنا يە بولىپ وتىرعان تىگىن فيرماسى زاماناۋي تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان. قۇرال-جابدىقتار ارنايى تاپسىرىسپەن شەتەلدەردەن الىنعان. ايىنا 20-25 قىز جاساۋىن دايىندايتىن فيرما الداعى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك تاپسىرىس نەگىزىندە جۇمىس iستەۋگە دە نيەتتى. – 2011 جىلى جەكە كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋعا بەت بۇرىپ, كاسىبىمدى اشتىم. باسقۇدىق اۋىلدىق وكرۋگىنەن ساتىپ العان جەرگە عيمارات تۇرعىزدىم, ىشىنە زاماناۋي تىگىن قۇرال-جابدىقتارىن ساتىپ الدىم. بۇگىنگى تاڭدا ءوزىمىزدىڭ وبلىسىمىزدان بولەك اتىراۋ, اقتوبە وبلىستارىنان تاپسىرىس بەرۋشىلەرىمىز بار. الداعى ۋاقىتتا اقتوبە, قۇلسارى قالالارىنان ءوزىمىزدىڭ ورتالىقتارىمىزدى اشۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز, – دەدى تىگىن فيرماسىنىڭ ديرەكتورى بايان ابدۋللاەۆا. ۆەنەرا ميرلان ماڭعىستاۋ وبلىسى ...ءوتىنىشىن بىلدىرەدى ۇلگى ەتەرلەرىمىز قايدا؟ الماتىداعى ابىلاي حان مەن ايتەكە بي كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىندا شاعىن عانا باق بار. بۇل جەر   جۇرت ءۇشىن بۇرىننان اپتاپ ىستىقتا بوي تاسالاپ, بالالارىن ويناتاتىن الاڭ. وكىنىشكە قاراي, جاسىل-جەلەك اياسىندا جۇرگەن بۇلدىرشىندەر تۇگىل ەرەسەك ۇل-قىزدار دا وسىندا ۇزاق جىلداردان بەرى مىزعىماي تۇرعان تاستارعا تومسىرايا قارايدى. سەبەبى, «تىلدەن ايىرىلعان» تاستارداعى جازۋلار ولار ءۇشىن تۇسىنىكسىز. ايتالىق, ءبىر تاستا: «بۇل جەردە قازاقستان تىڭ يگەرۋشىلەردىڭ قۇرمەتىنە مونۋمەنت ورناتىلاتىن بولادى» دەپ جازىلسا, كۇتىمسىز قالعان ەكىنشى تاستا: «1918 جىلدىڭ 3 مارتىنا قاراعان تۇندە بولشەۆيكتەردىڭ باسشىلىعىمەن ۆەرنىي قالاسىندا (قازىرگى الماتى قالاسى) سوۆەت وكىمەتى جاريالاندى. وسى جەردە رەۆوليۋتسيالىق سوعىس كوميتەتىنىڭ ءۇيى ورنالاسقان بولاتىن» دەگەن جازۋ بار. ەكى تاسقا دا تەلمىرگەن كەز كەلگەن بالا قالىڭ ويدىڭ قۇشاعىندا قالادى. ويتكەنى, تىڭ تۇگىل تراكتوردى دا كورمەگەن قالا بالاسىنا تىڭ تۋرالى ءتۇسىندىرىپ كور. ەكىنشى تاستىڭ تاريحىن ايتىپ بەرۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن,  وتكەن عاسىرعا شولۋ جاساۋ كەرەك... ال وسى ماڭدا تاس تۇعىرعا ورناتىلعان مونۋمەنتتەر تۋرالى دا ءۇنسىز قالۋعا بولمايدى. قازاقستاندا كەڭەس وكىمەتىن ورناتۋعا اتسالىسقان رەۆوليۋتسيونەرلەردىڭ قاتارىنان م.فرۋنزە, د.فۋرمانوۆ, ۆ.كۋيبىشەۆ سەكىلدى كوسەمدەردى كورەسىز دە, تاعى دا ويعا قالاسىز. ولاردىڭ ورنىندا ءاۋ باستا-اق ازاتتىقتى اڭساعان الاشتىڭ ارداقتىلارى نەگە تۇرمايدى؟ قازاقتىڭ قادىرلى ۇرپاعىن جاستارعا ۇلگى ەتەر ەسكەرتكىشتەر نەگە قويىلمايدى؟ د.جولداسبەك الماتى ...ۇسىنىس جاسايدى اتقا ءمىنۋ بىزگە ۇنادى اتقا جايداق ءمىنۋدىڭ پايداسى مول ەكەنىن ءتيىستى ادەبيەتتەن وقىپ بىلگەنمىن. جىلقىمەن جاي اياڭداعاننىڭ وزىندە وعان مىنگەن ادامنىڭ اعزاسىندا ءتۇرلى تەربەلىس تۋادى ەكەن. ياعني, بارلىق بۋىن قوزعالىسقا كوشىپ, مۇنىڭ ءوزى اعزاعا وڭ ىقپال ەتەدى دەپ جازىلىپتى مەن وقىعان كىتاپتا. «بۋىندارىڭ ءالى قاتقان جوق. سوندىقتان سەندەرگە اتقا ءمىنۋ وتە پايدالى», دەگەن بولاتىن دەنەشىنىقتىرۋ پانىنەن بەرەتىن ۇستازىمىز. سونىمەن بىرگە, ول كىسى مەديتسينا تىلىندە يپپوتەراپيا دەپ اتالاتىن ەم ءتۇرى دە بار ەكەنىن ايتىپ بەرگەن ەدى. اۋدانىمىزدا وسى يپپوتەراپيا ءتاسىلى جولعا قويىلا باس­تاپتى. سونىڭ باستى ءبىر مىسالى, كوشانكول اۋىلىنداعى «الاۋ» جازعى لاگەرىندەگى دەمالعان بىزدەر ءۇش ساعاتقا جۋىق ۋاقىتتى اتتىڭ ۇستىندە وتكىزگەن ەدىك. سالت ءمىنىپ, سەرۋەندەپ قايتقاننان كەيىن بىزدەر بۇدان العان العاشقى اسەرلەرىمىزبەن بولىسكەن بولاتىنبىز. اتقا وتىرۋ بىزگە كەرەمەت ۇناپ, بويىمىزعا قوسىمشا كۇش قوسىلعانداي بولدى. اۋىلعا بارعان سوڭ اتقا سالت ءمىنۋدى ادەتكە اينالدىردىق. دياس قاليوللين, تالدىاپان ورتا مەكتەبىنىڭ وقۋشىسى باتىس قازاقستان وبلىسى, قازتالوۆ اۋدانى ...ماسەلە كوتەرەدى وتاندىق تەلەحيكايالار قاجەت قازاق كورەرمەنى قاشانعى شەتەلدiك تەلەحيكايا كەيiپكەرلەرi ءۇشiن كۇيiپ-پiسiپ, بوگدە مادەنيەتتiڭ جىرىمەن جۇبانادى؟ كەيiنگi ۋاقىتتا وتاندىق تەلەارنالار ەفيرiن تولىقتاي جاۋلاعان سول تەلەحيكايالارعا ساناسىن سارعايتقانى سونشالىق, ەلiمiزدiڭ جاسى دا, كارiسi دە ءۇندiنiڭ, تۇرiك پەن كارiستiڭ سالت-ساناسىن, مادەني قۇندىلىقتارىن ءوزiنiڭ ءتول مادەنيەتiنەن, ۇلتتىق سالت-ءداستۇرi مەن ادەت-عۇرپىنان الدەقايدا تەرەڭ بiلەتiندەي حالگە جەتتi. بۇدان شىعاتىن بiر جول – كورەرمەن كوڭiلiنەن شىققان سول شەتەل سەريالدارىمەن تەرەزە تەڭەستiرە الاتىنداي ۇلتتىق دۇنيەلەردi ءتۇسiرۋ. ەڭ باستىسى, قازاققا جاقىن تاقىرىپتارعا قۇرىلاتىن حيكايالاردى تۇسiرۋگە كوڭiل بولگەن ابزال. شىنداپ كەلگەندە, مەكسيكالىق, برازيليالىق اتىشۋلى سەريالدارعا وزەك بولىپ وتىرعان ماحاببات پەن ز ۇلىمدىقتىڭ, دوستىق پەن قاستىقتىڭ, ادiلەت پەن ادiلەتسiزدiكتiڭ, جالپى, اق پەن قارانىڭ, جاقسىلىق پەن جاماندىقتىڭ تايتالاسىن ءوز قوعامىمىزدان-اق كۇنiنە سان مارتە كورiپ, بiلiپ ءجۇرمiز. دەمەك, ىنتا-ىقىلاس بولعان جاعدايدا وسى جايتتاردىڭ ءبارiن ءوز مادەنيەتiمiزگە, ءداستۇرiمiز بەن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزعا ورايلاستىرىپ, قازاقى مازمۇنداعى تاعىلىمدى دۇنيە تۇسiرۋگە ابدەن بولادى. ءارى-بەرىدەن سوڭ ۇلتتىق مادەنيەتتi دامىتۋعا ارقايسىمىز مiندەتتiمiز. قازiر iرگەمiزدەگi ەلدەردiڭ ءبارi دە شەتەلدiك تەلەسەريالداردى وزدەرiنiڭ iشكi ونiمدەرiمەن الماستىرۋعا بارىنشا كۇش سالىپ جاتىر. مۇنىڭ بارلىعى – سىرتتان بولاتىن رۋحاني ەكسپانسياعا توسقاۋىل قويۋعا تىرىسۋشىلىقتان تۋىنداعان ارەكەتتەر. ماقسات ورالبەك ءوڭتۇستiك قازاقستان وبلىسى