قارجىلىق ۇرلىققا جول بەرىلمەيدى

ءارتۇرلى جولدارمەن شەتەل اسىپ كەتكەن اكتيۆتەردى قايتارۋ قازىرگى كەزدە ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. وسىعان وراي كەشە باس پروكۋراتۋرادا «قارجىلىق تەرگەپ-تەكسەرۋدىڭ جانە ۇرلانعان اكتيۆتەردى شەتەلدەن قايتارۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسىن دامىتۋ» تاقىرىبىندا دوڭگەلەك ۇستەل ءوتىپ, وندا «شەتەلدەردەن ۇرلانعان اكتيۆتەردى قايتارۋ» جوباسى تانىستىرىلدى. اتالعان شاراعا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, ورتالىق قۇقىق قورعاۋ جانە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارى, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى, ساراپشىلار مەن پروكۋرورلار قاتىستى. شەتەلدەگى اكتيۆتەردى نەندەي جولمەن كەرى قايتارۋ جانە قارجىلىق قىلمىستاردى قالاي ۇتىمدى زەرتتەۋ كەرەكتىگى جونىندە كوپتەگەن پىكىرلەر ورتاعا سالىندى. كەلتىرىلگەن مالىمەتتەرگە قاراعاندا, 10 جىل ىشىندە تەك قوزعالعان قىلمىستىق ىستەر بويىنشا شەتەلدەرگە 10 ميلليارد اقش دوللارىنان استام قارجى اكەتىلىپتى. ءبىر عانا مىسال, ۇلەسكەرلەردىڭ 14 ميلليارد تەڭگەسىن جىمقىرعان تايجانوۆ اۆسترياعا قاشىپ كەتىپ, ۇرلانعان اقشالارعا جىلجىمايتىن م ۇلىكتەر ساتىپ العان. وسىعان وراي باس پروكۋرور جاقىپ اسانوۆ قارجىلىق قىلمىستىق ىستەردى اشۋ ءالى دە باسەڭ ەكەندىگىنە نازار اۋدارتتى. بۇل رەتتە ج.اسانوۆ ەلىمىزدىڭ ءىز كەسۋشىلەرى كۇردەلى دەگەن, اسىرەسە, تۇلعالارعا قاتىستى قىلمىستاردى ءىزىن سۋىتپاي اشىپ جاتاتىندىعىن دا تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, بۇل جاعىنان كوپتەگەن ەۋروپالىق ەلدەردەن دە جاقسى ناتيجەگە قول جەتكىزىلەتىندىگىن العا تارتتى. الايدا, قارجىلىق كريمينالدى تەرگەۋ ءالى دە ناشار كۇيىندە قالىپ وتىر. «ويتكەنى, قارجى قىلمىسكەرى وتە ايلاكەر, تەحنيكا جاعىنان بىلىكتى, قۋلىعىن اسىرىپ, بىرنەشە قادام الدا جۇرەدى. اقشانى انىقتاپ, تىيىم سالىنعاننان كەيىن كەرى قايتارۋدىڭ ورنىنا تەرگەۋ وزگە شارۋالارمەن اينالىسىپ جاتادى. ساراپتاما وتكىزىپ, شىعىندى ەسەپتەگەنشە قىلمىسكەر ۇرلانعان اقشالاردى وفشورعا اۋدارىپ, وزدەرى ەلدەن كەتىپ قالادى. ءبىزدىڭ تەرگەۋشىلەر مەن پروكۋرورلار شەتەلدەردە قالاي ۇتىمدى جۇمىس ىستەۋدى كەرەكتىگىن بىلمەيدى», دەدى جاقىپ  قاجمان ۇلى. باس پروكۋرور تەرگەۋشىلەر مەن پروكۋرورلاردىڭ شەتەلدىك ستاندارتتارعا ساي حالىقارالىق سۇراۋ سالۋدى دا بىلمەيتىندىگىن ەرەكشە اتادى. سونىمەن قوسا, وزگە ەلدەردىڭ تالاپتارى دا ەسكەرىلە بەرمەيدى ەكەن. سونىڭ سالدارىنان جىمقىرىلعان قارجىمەن بىرگە, قىلمىس ىستەگەندەر دە شەتەل اسىپ كەتەدى. وعان ناقتى مىسالدار دا جوق ەمەس. تەرگەۋ امالدارى باستالعانشا اتىراۋ وبلىسىنىڭ بۇرىنعى اكىمىنىڭ ەسەپشىلەرى شەت ەلدەرگە ۇرلانعان 0,5 ميلليارد دوللاردى شىعارىپ, وزدەرى انگلياعا قاشىپ كەتكەن. ولار قازىر سوندا ەشبىر الاڭسىز تۇرىپ جاتقان كورىنەدى. ال «قازاتومونەركاسىپ» كاسىپ­ور­نى وفشوردان كۇكىرت قىشقىلىن جوعا­رى باعامەن ساتىپ العان. ناقتىراق ايت­قاندا, 70 ميلليون دوللاردى ۇلت­تىق كومپانيانىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى تۇر­سىنباەۆ قالتاسىنا باسقان. قازىر ونىڭ كانادادا جاسىرىنىپ جۇرگەنى اتاپ كورسەتىلدى. سونداي-اق, الىمبەتوۆ دەگەن ازامات استانادا ۇلەسكەرلەردىڭ 5,5 ميلليون دوللارىن جىمقىرىپ, قاشىپ كەتكەن. قىلمىستىق ءىس قوزعالعاننان كەيىنگى ءۇش اي بويى ونىڭ شەتەلدەردەگى ەسەپ-شوتىنا قازاقستاننان قارجى اۋدارىلىپ تۇرىپتى. ال تەرگەۋشىلەر ءتىپتى ودان حابارى دا بولماعانعا ۇقسايدى. قازىرگى كۇنى قاشقىن ەلگە قايتارىلعانىمەن, ونىڭ اقشاسىنىڭ ءىزى جوعالعان. سوندىقتان دا تەرگەپ-تەكسەرۋ باستالعاننان كەيىن قارجىلىق كريمينالدى اشۋ مەن قىلمىستىق كىرىستەردى قايتارۋ ءبىر مەزگىلدە جۇرگىزىلمەك. ءتىپتى, شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ ۇسىنىسىمەن ۆەدومستۆوارالىق جۇمىس توبى دا قۇرىلماق. اسىرەسە, تەرگەۋشىلەر مەن پروكۋرورلاردى وقىتۋ, الەمدىك ستاندارتتارعا ساي ادىستەمە جاساۋ جانە وعان نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق مارتەبە بەرۋ ەرەكشە مانگە يە. رەتى كەلگەندە باس پروكۋراتۋرا,  مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى, مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى ءىىم قىزمەتكەرلەرىنەن قۇرالعان توپ شەتەلدەردەن كەلگەن ساراپشىلار تاراپىنان وقىتىلۋدا ەكەندىگىن ايتا كەتەيىك. مۇنىمەن قوسا, 10 ۇلتتىق ترەنەر دايارلانىپ, باس پروكۋراتۋرا جانىنداعى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اكادەمياسىنىڭ بازاسىندا تەرگەۋشىلەر مەن پروكۋرورلار اراسىندا جاڭا ادىستەمەلەردى تاراتۋ قولعا الىنباقشى. جانە دە ەلىمىز ەۋروپاداعى «CARIN» جانە ازياداعى «ARIN-AP» اكتيۆتەردى قايتارۋ بويىنشا اقپارات الماسۋ جونىندەگى الەمدىك جەلىلەرگە قوسىلۋعا دايىن ەكەنى بەلگىلى بولدى. دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىسى بارىسىندا بەلگىلى بولعانداي, «شەتەلدەردەن ۇرلانعان اكتيۆتەردى قايتارۋ» جوباسىنا قاتىستى بارلىق دايىندىق قۇجاتتارى جىل سوڭىنا دەيىن ازىرلەنەدى. ال ونى ىسكە اسىرۋ 2017 جىلعا جوسپارلانىپ وتىر. وسىنىڭ بارلىعى دا ءتيىستى ورگانداردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن رەتكە كەلتىرىپ, شەتەلدەن اكتيۆتەردى قايتارۋدى بارىنشا جەتىلدىرۋدى كوزدەيدى. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»