جالعان كاسىپكەرلىك جارعا جىعادى

كەشە جوعارعى سوتتا «ەكونوميكالىق قىلمىسقا بايلانىستى ىستەردى قاراۋ كەزىندەگى وزەكتى پروبلەمالار» تاقىرىبىندا دوڭگەلەك ۇستەل ءوتىپ, وندا سۋديالار, باس پروكۋراتۋرانىڭ, قارجى مينيسترلىگى مەملەكەتتىك كىرىس كوميتەتىنىڭ, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ, ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى وسى ماسەلە بويىنشا جان-جاقتى تالقىلاۋ وتكىزدى. وتىرىستى اشقان جوعارعى سوتتىڭ قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى سوت القاسىنىڭ توراعاسى ا.راحمەتۋلين ەلىمىز ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ ءبىر ولشەمى رەتىندە كاسىپكەرلەردىڭ مۇددەسى مەن قۇقىنىڭ قورعالۋى ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. ەكونوميكا قاتىناستارىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىق الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋعا, نارىقتىق ەكونوميكانى قۇرۋعا, ينۆەستيتسيانى ىنتالاندىرۋعا تەرىس اسەر ەتەدى. سونىمەن قاتار, دەموكراتيالىق مەملەكەتتىڭ قوعامدىق جانە ساياسي ينستيتۋتتارىنا نۇقسان كەلتىرەدى, دەدى اباي جامبىل ۇلى. كولەڭكەلى ەكونوميكا مەن اقشانى جىلىستاتۋ ۇلتتىق ەكونوميكاعا تەرىس ىقپال جاساپ, مەملەكەت پەن قوعامعا جانە جەكە تۇلعالارعا دا قاۋىپ توندىرەدى. ونىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, 2016 جىلدىڭ 9 ايىندا ەكونوميكالىق قىلمىستارعا بايلانىستى 264 ءىس قارالسا, بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 7,2 پايىزعا كوپ. سونىڭ ناتيجەسىندە 285 ادام سوتتالسا, سونىڭ ىشىندە 197 ادام بالامالى جازاعا تارتىلعان. بۇگىنگى تاڭدا ەڭ ءبىر وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى, جالعان كاسىپكەرلىكپەن بايلانىس­تى قىلمىستىق ىستەردى قاراۋ بولىپ وتىر. جوعارعى سوتتىڭ 2009 جىلعى 12 قاڭتارداعى «جالعان كاسىپكەرلىك تۋرالى زاڭنامانى قولدانۋدىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى تۋرالى» جانە 2004 جىلعى 18 ماۋسىمداعى «ەكونوميكالىق قىزمەت سالاسىنداعى قىلمىستاردى سارالاۋدىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى تۋرالى» نورماتيۆتىك قاۋلىلارعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردى ءتۇسىندىرۋ بارىسى نە سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ ورگاندارى, نە سۋديالار تاراپىنان دۇرىس جولعا قويىلماعان. سونداي-اق, قولدانىستاعى زاڭنامانىڭ جانە نورماتيۆتىك قاۋلىلاردىڭ تالاپتارىن ساقتاماۋ جالعان كاسىپورىننىڭ كونتراگەنتتىكتەرىنىڭ, اتاپ ايتقاندا, ادال كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىقتارىن بۇزۋعا الىپ كەلەدى ەكەن. باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى ەرلىك كەنەنباەۆ سالىق ورگاندارى سوت تاراپىنان جالعان كاسىپورىندار بويىنشا شەشىم شىقپايىنشا, ونىڭ كونتراگەنتتىكتەرىنە سالىق تولەتۋ مۇمكىن ەمەستىگىن العا تارتتى. بۇل كەيبىر جەكە تۇلعالاردىڭ سالىق تولەۋدەن جالتارۋىنا الىپ كەلەدى دەيدى. ال جالعان كاسىپكەرلىك جاعدايى قازىرگى تاڭدا الاڭداۋشىلىق تۋدىرىپ وتىرعاندىعىمەن بولىسكەن مەملەكەتتىك كىرىس كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ت.جانعاراشەۆ ونىڭ ەلىمىز ەكونوميكاسىنا قاۋىپ توندىرۋدە ەكەندىگىن ەرەكشە اتادى. سەبەبى, 2015 جىلى مەملەكەت قورجىنىنا 92 ميلليارد تەڭگە تۇسپەسە, تەك بيىلدىڭ 9 ايىندا كەلتىرىلگەن شىعىن 94 ميللياردقا جەتكەن. تاعى بەلگىلى بولعانى, كولەڭكەلى ەكونوميكا ىشكى جالپى ءونىم كولەمىنىڭ 28 پايىزىنا تەڭ. ونىڭ باسىم بولىگى جالعان كاسىپكەرلەردىڭ اقشانى جىلىستاتۋ جولىمەن جۇزەگە اسىرىلاتىن كورىنەدى. قازىرگى تاڭدا ەكونوميكالىق تەرگەۋ قىزمەتىندە جالعان كاسىپكەرلىك بويىنشا 15 مىڭداي كونتراگەنتتىكتى قامتيتىن 2 مىڭعا تارتا قىلمىستىق ءىس قارالۋدا. بۇعان بايلانىستى 66 كۇدىكتى قاماۋعا الىنعان. وڭىرلەردى ارالاۋ بارىسىندا 7 مىڭداي كاسىپكەرمەن كەزدەسكەندىكتەرىمەن بولىسكەن «اتامەكەن» كاسىپكەرلەردىڭ رەسپۋبليكالىق ۇلتتىق پالاتاسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى رۋستام ءجۇرسىنوۆ ارىزدانۋشىلاردىڭ 80 پايىزى جالعان كاسىپكەرلىك تۋرالى ايتاتىندىعىن العا تارتتى. وسىلايشا, سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋدىڭ زاڭدى نورمالارىن تالقىلاۋدا ءبىرتۇتاس تۇسىنىك قالىپتاستىرۋ, كاسىپكەرلەردىڭ زاڭدى قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋ جانە بىرلەسە جۇمىس ىستەۋ جايى كەڭىنەن ءسوز بولدى. اسىرەسە, جالعان كاسىپورىننىڭ كونتراگەنتتىكتەرى بويىنشا ءارتۇرلى پىكىر الۋاندىعى ورىن الىپ, ونى زاڭدى تۇرعىدان شەشۋ جايى دا نازاردان تىس قالعان جوق. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»