ەكپە جاساتۋ كەرەك پە؟

ۆاكتسيناتسياعا بايلانىستى جىلجىمالى كەڭەس بەرۋ بەكەتى ءوز جۇمىسىن باستادى مەديتسينا دامىپ, اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ قارىشتاعانىنا قاراماستان, داۋ تۋعىزىپ كەلە جاتقان ماسەلەنىڭ ءبىرى – ۆاكتسيناتسيا. مامانداردىڭ پىكىرىن ەكىگە جارعان, ادامداردى دەنساۋلىعى ءۇشىن الاڭداتقان ەگۋدىڭ اينالاسىندا الىپ-قاشتى اڭگىمە كوپ. بۇل دا – نەگىزسىز ەمەس. دەگەنمەن, قازىرگى تاڭدا ءتۇرلى ىندەتتەردىڭ الدىن الۋدىڭ باسقا امالدارى جوق. ونىڭ ۇستىنە, اۋا رايى دا سال­قىندادى. الدا ىزعارلى قىس كە­لە جاتىر. تۇماۋ سياقتى ءتۇرلى اۋرۋ-سىرقاۋدى بىلاي قويعاندا, باسقا دا دەرتتىڭ ءتۇرى جەتكىلىكتى. سوندىقتان ەگۋ كەرەك پە, كەرەك ەمەس پە دەگەن ساۋال الدىمىزدان كەسە-كولدەنەڭ شىعا بەرمەك. دۇيسەنبى, 17 قازاننان باستاپ ەلىمىزدە الەۋمەتتىك جو­با نەگىزىندە «ۆاكتسيناتسيا ماسە­لەلەرىنە بايلانىستى جىلجىمالى كەڭەس بەرۋ پۋنكتى» ءوز جۇمىسىن باستادى. ياعني, بۇل باستاما «ورمانداعى دەنساۋلىق الاڭقايى» اتپەن دەگەن ىسكە كىرىستى. ورمان الاڭقايى سياقتى ەتىپ جاسالعان ءموبيلدى پۋنكتتە جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ, ەكپە جاساتۋعا قاتىستى بارلىق سۇراقتارعا جاۋاپ الۋعا بولادى. بۇل جوبا قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگى تاراپىنان دا قولداۋ تاۋىپ وتىر. سەبەبى, ەلىمىزدىڭ سانيتارلىق-ەپي­دەميولوگيالىق قولايلى جاع­دايىن قالىپتاستىرۋ – مەملەكەتتىڭ سترا­تەگيالىق مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, تمد ەلدەرىنىڭ ءىشىن­دە قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ەگۋ كەس­تەسى ءوزىنىڭ تولىقتىعى جانە زاما­ناۋيلىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. ال ەندى جىلجىمالى كەڭەس بەرۋ ورتالىعى قۇرۋداعى ماقسات اتا-انالار مەن دارىگەرلەردىڭ جاقىنداسۋىنا, جاڭا وتاۋ قۇرعان ەرلى-زايىپتىلاردىڭ وزدەرىن الاڭ­داتقان سۇراقتارىنا ەمىن-ەركىن وتىرىپ, قىسىلماي جاۋاپ الۋىنا جاعداي جاساۋ بولىپ تابىلادى. سوندىقتان دا جوعارى دارەجەلى ماماندار مۇنداي شارالاردى دەمالىس كۇندەرى حالىق وتباسىمەن كوپتەپ جينالاتىن ساۋدا-ويىن-ساۋىق ورتالىقتارىندا جۇرگىزبەك. – قازىرگى تاڭدا جاس اتا-انالار دارىگەرلەرمەن اڭگىمەلەسۋگە ۋاقىت تابا بەرمەيدى. اسىرەسە, بىرنەشە بالالى وتباسىلاردىڭ بۇعان ءتىپتى مۇرشاسى جوق. دەنساۋلىققا بايلانىستى تۇيتكىلدى ساۋالدار, ونىڭ ىشىندە ۆاكتسيناتسيا ماسەلەرى بالانىڭ تەك ەرتە جاسىندا عانا ەمەس, ءومىر بويىنا قاجەت. ءبىز بۇل ءىس-شارانىڭ فورماتى تۋرالى كوپ ويلاندىق. ال ەندى اشىق ەسىك كۇندەرى تۋرالى ايتساق, وندا ءبارىبىر اتا-انالار جۇمىس كۇندەرى ەمحاناعا بارۋعا, جۇمىستان سۇرا­نۋعا تۋرا كەلەدى. ويلاسا كەلە كەڭەس بەرۋ جۇمىستارىن دەمالىس كۇندەرىمەن بايلانىستىرۋدى ءجون كوردىك. وسىلايشا جىلجىمالى كەڭەس بەرۋ ورىندارى تۋرالى يدەيا تابىلدى, – دەيدى «ۆاكتسينولوگيا» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى ايناگۇل قۋاتباەۆا. – ءار ادامنىڭ دەنساۋلىعى  ءوز قولىندا. سوندىقتان دا ارقاي­سىمىز دەنساۋلىققا قاتىستى ءبى­لىم-تانىمدارىمىزدى ۇنەمى كە­ڭەيتىپ وتىرۋىمىز قاجەت. العان مالىمەتتەرىمىزدى تەكسەرىلگەن جانە كاسىبي ءبىلىم كوزدەرىنەن العان ءجون. وسىنداي نيەتتى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا جىلجىمالى پۋنكت پايدا بولدى, – دەيدى دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مي­نيس­ترلىگىنىڭ مەديتسينا قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى باۋىرجان بايسەركين. قالاي دەسەك تە بۇل شارا كوپشىلىككە قولايلى ەكەندىگىن مويىنداۋ كەرەك. ارتىق سان­دالۋدىڭ, دارىگەر قاراۋىنا جازى­لۋدىڭ, كەزەكتە تۇرۋدىڭ, جۇمىستان سۇرا­نۋدىڭ دا قاجەتى جوق. تەك قانا ۇلكەن ساۋدا ورتالىعىندا بالالارمەن بىرگە قىدىرىپ جۇرگەندە جىلجىمالى كەڭەس بەرۋ ورنىنا باس سۇعىپ, اق حالاتسىز دارىگەرلەرمەن بۇرىنعى تانىسىڭىز سياقتى اڭگىمەلەسسەڭىز بولعانى. ال ەندى دارىگەرلىك كەڭەس بەرۋ جۇمىستارىنا الماتى قالاسىنىڭ بىلىكتى پەدياترلارى, نەۆروپاتولوگ, اللەرگولوگ, يممۋنولوگ ماماندارىمەن قاتار, س.اسفەندياروۆ  اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەدي­نيتسا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانە تۇ­تىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قور­عاۋ كوميتەتىنىڭ سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق ساراپتاما جانە مونيتورينگ عىلىمي-ءتاجى­ريبەلىك ورتالىعىنىڭ ماماندارى تارتىلىپ وتىر. سونىمەن «ورمانداعى دەنساۋ­لىق الاڭقايىنىڭ» جۇمىسى «Mega Alma-Ata» ساۋدا, ويىن-ساۋىق ورتالىعىنان باستاۋ الدى. – ءبىزدىڭ ساۋدا ويىن-ساۋىق ور­تالىعى بۇرىننان دا وتبا­سى­لىق دەمالىسقا, ساۋدا جاساۋعا ىڭ­عايلى ورىن رەتىندە تانىمال. سوعان قاراماستان, ءبىز ءوزىمىز­دىڭ قوناق­تارىمىز بەن تۇتىنۋ­شى­لارىمىزدىڭ الدىنداعى جاۋ­اپ­كەر­شىلىكتى تۇسىنە وتىرىپ, قوعامدىق ۇيىمنىڭ اتالعان جوبا­­سىمەن بىرگە جۇمىس جاساۋ ۇسىنىسىنا قۋانا كەلىستىك. بار­لىعىمىزدا بالا بار, بولماسا بولاشاقتا اتا-انا بولۋىمىز ءسوزسىز. بىراق دەنساۋلىقتان ارتىق نە بار؟! –دەيدى جوبانىڭ تۇساۋ­كەسەرىندە «Mega Alma-Ata» وسس ديرەكتورى ەرلان نۇرماعامبەتوۆ. جىلجىمالى كەڭەس بەرۋ بەكەتى قازاننىڭ سوڭىنا دەيىن الماتىدا قىزمەت ەتىپ, ودان ءارى قازاقستاننىڭ باسقا قالالارىنا بارادى. ۇيىم­داستىرۋشىلار وسىنداي ءىس-شارانى 6 قاراشادا استانادا (حان شاتىر), 12 قاراشادا شىمكەنتتە (مەگا), 2 قاراشادا تارازدا (Magic Town), 27 قاراشادا قىزىلوردادا, ال ورال, اقتوبە, اقتاۋ, اتىراۋ قا­لالارىندا كەلەسى جىلى وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. ايناش ەسالي, «ەگەمەن قازاقستان»   الماتى