قاجەتتى ءدارى قازاقستاندا تىركەلمەگەن. نەگە؟

«قىزىم كەنەتتەن تالماۋسىراپ, قۇرىسا باستادى. جەدەل جاردەم ماشيناسىندا. كوزى شىتىناپ, ەركىنەن تىس سەلك-سەلك ەتىپ, جايسىز بۇكتەتىلىپ بارادى. مەن قورقىنىشتان سىلەيىپ قالىپپىن. ومىرىمدە بۇلاي ەسىم شىعا قورىققان ەمەسپىن. قورقىنىش – شاراسىزدىق. ساناڭنىڭ شىرمالىپ قالۋى. ۇرەيىڭ ۇشىپ قورىققاننان, قۇدايدان تىلەپ جىلاعاننان باسقا ەشتەڭە ىستەي المايسىڭ. ۋاقىت وتپەي قويادى. سول ءبىر شەكسىزدىككە ۇلاسقان 10 سەكۋند ءومىر بويى ەسىمنەن شىقپاستاي بولدى. ءاربىر سەكۋند جۇرەگىڭدى تىلگىلەپ جاتقان ماڭگىلىك ۋاقىت سياقتى». كىشكەنە قىزى مەنينگيتپەن اۋىرىپ قالعان رەسەيلىك بلوگەر ولگا ساۆەلەۆا جازعان وسى جولداردى وقي وتىرىپ, سول ءبىر سەزىمدى تاعى دا باستان وتكەرگەندەي بولدىم. «جۇرەگىڭدى تىلىمدەۋ» ماعان دا وتە تانىس سەزىم. تالىپ قالۋ مەنىڭ قىزىمدا دا بىرنەشە رەت بولدى... ساۆەلەۆانىڭ باقىتىنا وراي, ونىڭ قىزى تالىپ قالعان كەزدە جەدەل جاردەم كولىگىندە كەلە جاتقان ەكەن. دارىگەردە قاجەتتى ەكپە ءدارى بولعان. ال تالما (قۇرىسپا) دەر­تى كوپ جاعدايدا كەنەتتەن بولا­تىندىقتان, مەديتسينالىق كومەك دەر كەزىندە جەتە بەرمەيدى. ءبىزدىڭ دارىگەرلەر نەندەي كەڭەس بەرەدى؟ البەتتە, جەدەل جاردەمگە حابارلاس دەيدى. بىراق ءاربىر سەكۋند ماڭگىلىك بولىپ كورىنەتىن مۇنداي ساتتە جەدەل جاردەمدى كەمىندە 10-15 مينۋت كۇتۋگە تۋرا كەلەدى. ال دامىعان ەلدەردە شە؟ ولاردا بىزدەن گورى باسقاشا. جە­دەل جاردەمنىڭ ورنىنا قولدا­ناتىن, جاس ەرەكشەلىكتەرىنە قاراي ەسەپتەلگەن دەسيتين, بۋككولام سياقتى (اتالعان پرەپارات تۇراقتى ىشۋگە ارنالعان ءدارى ەمەس) ارنايى ءدار-دارمەكتەرى بار. باستالىپ كەلە جاتقان تالمانىڭ (قۇرىسپانىڭ) بەتىن قايتارادى. مىسالى, گەرمانيادا تالما دەرتى ءبىر رەت قانا بولعان بالانىڭ اتا-اناسىن وسىنداي دارىلەرمەن قام­تاماسىز ەتىپ قويادى. مۇنداي ءدارى­لەر ءدارىحانالاردا ساتىلادى, ءدا­رىگەردىڭ رەتسەپتىمەن ساتىپ الۋعا بولادى. نەگە وسى ءدارىنى بىزدە دە قول­دانباسقا؟! تەحنيكانىڭ ەڭ سوڭعى جەتىس­تىكتەرىنە, Iphone-نىڭ سوڭ­عى ۇلگىسىنە نەمەسە Tesla ەلەك­ترومو­بي­لىنە قول جەت­كىزگەنىمىزگە ماقتا­ناتىنىمىزدى قايتەيىك, ەگەر كەزەك كۇتتىرمەيتىن مەديتسينالىق كومەك ءۇشىن قاجەتتى پرەپاراتتار جوق بولسا؟ بۇل سۇراقتىڭ ءبىر عانا جا-ۋابى بار – اتالعان پرەپاراتتار قازاقستاندا تىركەلمەگەن. دەمەك, ساتىلىمدا جوق, قولدانىلمايدى. وسىدان كەلىپ, دەنساۋلىق ساق­تاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگىنە باعىتتالعان سۇراق تۋىندايدى. بالالار ءۇشىن اسا قاجەتتى, شەتەلدە قولدانىلىپ ءجۇر­گەن ءدارىنى تىركەۋدەن وتكىزۋ سون­شالىق قيىن با؟ قيىن بولماسا, نەلىكتەن وسى ۋاقىتقا دەيىن بىزدە جوق؟ ستاتيستيكا بويىنشا, جيىرما بالانىڭ بىرەۋىندە تالما (قۇرىسپا) دەرتى بولۋى مۇمكىن ەكەن. قازاقستاندا وسىنداي دەرتپەن رەسمي تىركەلگەن 45 مىڭ ادام بولسا, سونىڭ 40 پايىزدايى بالالار كورىنەدى. تالىپ قالۋ اركىمنىڭ دە باسىنان ءوتۋى ىقتيمال. ونىڭ سەبەبى دە كوپ. بىراق ەڭ قورقىنىشتىسى, تالما ۇستاعان ءسات بالا ءومىرى ءۇشىن اسا قاتەرلى بولۋى دا مۇمكىن. ءسىرا, ەلىمىزدىڭ قازىرگى نەمەسە بۇرىنعى دەنساۋلىق مينيس­ترلەرىنىڭ بىردە-بىرەۋى ءوز ومىرىندە مۇنداي جاعدايعا كەزىكپەگەن بولار... جوعارىدا اتالعان پرە­پاراتتىڭ ءبىزدىڭ ەلدە ءالى كۇنگە دەيىن بولماۋىن باسقالاي تۇسىندىرە المايمىن. مەنىڭ قىزىم ءبىر جولى اۋرۋحانادا, حيرۋرگيا ءبولىم­شەسىندە تالىپ قالدى. كەزەكشى دارىگەر مەن مەديبيكەلەر ەش­تەڭە ىستەمەدى, ۇرەيدەن ەسى شىق­قان مەنىمەن بىرگە بالاعا قاراپ تۇرعاننان باسقا قايرانى بولعان جوق... مەن مۇنى دا قالاي تۇسىندىرەرىمدى بىلمەيمىن. ال دەنەنىڭ قۇرىسۋى, سونىڭ سالدارىنان ەستەن تانۋى نەعۇرلىم ۇزاققا سوزىلسا, سوعۇرلىم بالا دەنساۋلىعىنا كوبىرەك نۇقسان كەلەتىنىن دارىگەرلەر دە, اتا-انا دا جاقسى بىلەدى. سونى بىلە تۇرا, ءوز بالاڭا ەشقانداي كومەك كورسەتە المايتىنىڭدى سەزى­نۋدەن اسقان سۇمدىق جوق شىعار. ەڭ قورقىنىشتىسى دا سول – شاراسىزدىعىڭ! بۇل قورقىنىش ەشقاشان كەتپەيدى. ۇنەمى جۇرەگىڭدە تۇرادى. ەلىمىزدە وسىلاي ءومىر ءسۇرىپ جاتقان قانشاما اتا-انا مەن بالا بار. ەگەر قاجەتتى ءدارى قولدا بولسا, سولاردىڭ ءبىراز قاسىرەتىن جەڭىلدەتۋگە بولار ەدى. ءتيىستى پرەپارات كەنەتتەن قىسقان تالمانىڭ بەتىن (سالدارىنىڭ الدىن الۋعا) قايتارۋعا, قۇرىسپاسىن تەزىرەك باسۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. دامىعان ەلدەردە سولاي. ال ءبىز بۇعان قاشان قول جەتكىزەمىز؟.. ءاليا ابدىكارىموۆا, جۋرناليست