وتكەن جەكسەنبىدە وسىناۋ شاعىن ەلدە پارلامەنت سايلاۋى بولدى. وعان سىرتتاعىلار دا ءجىتى نازار اۋداردى. بۇل سايلاۋ ەلدىڭ باعىت-باعدارىن, تەرەڭىرەك ايتقاندا, تاعدىرىن ايقىندايتىن ەدى. ەل ءبىرجولا ەۋروپاعا بەت بۇرا ما, جوق ورتا جولدا كەرى بۇرىلا ما دەگەن ماسەلە تاڭداۋعا قويىلعان.
سايلاۋدان كەيىن ەلدىڭ پرەمەر-ءمينيسترى جانە بيلىكتەگى سوتسياليستەردىڭ دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ كوسەمى ميلو دجۋكانوۆيچ: «ءبىز چەرنوگوريانى, ونىڭ ءوز بولاشاعىن ءوزى ايقىنداۋ قۇقىن ساقتاپ قالدىق. چەرنوگوريا ءوزىنىڭ ناتو-عا ءجانە ەۋرووداققا جولىن جالعاستىرادى», – دەدى. ال وپپوزيتسيالىق پارتيالار سىرتتاعى كۇشتەرگە ارقا ءسۇيەپ, بۇعان جول بەرگىسى كەلمەگەن. وپپوزيتسيا جەڭىلدى, بىراق جەڭىلىسىن مويىنداعىسى جوق, ءالى دە ءبىراز نارسەنى بۇلدىرۋدەن ءۇمىتتى.
بۇل سايلاۋعا ەكى جاق تا تىڭعىلىقتى دايىندالدى. بيلىكتەگىلەر, ارينە, ءوز جاعدايىن ساقتاپ قالعىسى كەلدى. ال وپپوزيتسيالىق پارتيالار قالايدا پارلامەنتتە كوپشىلىك داۋىس الىپ, ميلو دجۋكانوۆيچتى بيلىكتەن تايدىرماق ەدى. بۇل ءۇشىن ولار انتتاستى دا. «نە ءبىز, نە ول» دەپ ۇران تاستادى. بيلىككە جەتكەن سوڭ ەلدىڭ باعىتىن تۇبەگەيلى وزگەرتپەك بولدى, باتىسقا باعىتتى كەرى بۇرۋدى ماقسات ەتتى.
ساياسي كۇرەس ءوز الدىنا, وپپوزيتسيا باسقاداي ارەكەتكە دە باردى. سايلاۋ وتەتىن كۇنگە قاراعان تۇندە چەرنوگوريا پوليتسياسى ەلدە ديۆەرسيا, تەررورلىق ارەكەت جاساۋدى ماقسات ەتكەن 20 سەرب ازاماتىنان تۇراتىن قىلمىستىق توپتى تۇتقىندادى. ونى سەربيا جاندارمەرياسىنىڭ بۇرىنعى كومانديرى براتيسلاۆ دۋديچ باسقارىپتى. ول ءوز ەلىندە دە قىلمىستىق توپ قۇرعانى ءۇشىن قىزمەتىنەن قۋىلعان ەكەن. ارينە, 20 ادام ۇلكەن ارەكەت جاساي الماس دەۋگە دە بولار, بىراق ولار بار حالقى جارتى ميلليوننان شامالى عانا اساتىن چەرنوگورياداي شاعىن ەل ءىشىندە ايتارلىقتاي ۇرەي تۋدىرا الاتىنى انىق ەدى.
ەلدىڭ پارلامەنتى 81 دەپۋتاتتان تۇرادى. 41 داۋىس العاندار ۇكىمەتتى قۇرۋ قۇقىنا يە. ءبىر ورىن ءۇشىن قىرقىسقان كۇرەس. بيلىكتەگى سوتسياليستەردىڭ دەموكراتيالىق پارتياسى 36 ورىن السا, وپپوزيتسيالىق «دەموكراتيالىق مايدان» پارتياسى باستاعان ءتورت پارتيا («كىلت», «سوتسيال دەموكراتيالىق پارتيا», «دەموكرات») جيىلىپ, 35 ماندات الىپ وتىر. قالعان ورىن 3 پايىزدىق تسەنزدەن وتكەن ۇساق پارتيالاردىڭ يەلىگىندە. ەكى جاق تا سولاردى وزدەرىنە قوسۋ ءۇشىن ارپالىسۋدا. بۇرىن ولار بيلىكتەگى پارتيامەن بىرگە كواليتسياعا بىرىككەن بولاتىن. دجۋكانوۆيچ ءوز كواليتسياسىندا كەم دەگەندە 42 ماندات بولاتىنىنا كۇمانسىز. ال وپپوزيتسيا باسشىلارى سول ۇساق پارتيالاردى ءوز جاقتارىنا قوسۋعا جاندارىن سالۋدا.
چەرنوگوريا – بۇرىنعى يۋگوسلوۆيانىڭ قۇرامىنا كىرگەن ەڭ شاعىن مەملەكەت. رەسپۋبليكا حالقى وزدەرىنىڭ تاۋەلسىزدىگى جولىنداعى كۇرەسىمەن كوزگە ءتۇسىپ كەلەدى. تاۋەلسىزدىككە باسقالاردىڭ ەڭ سوڭىنان ازەر قولدارى جەتتى (2006 جىلى). سول ءتاۋەلسىزدىگىن ءبىرجولا باياندى ەتۋ ءۇشىن ەۋروپامەن كىرىگۋگە باعىت ۇستاپ وتىر. ازىرگە ناتو-عا ءمۇشە بولۋى قۇجاتتاردى زاڭداستىرۋ كەزەڭىندە بولسا, ەۋرووداقتىڭ دا ەسىگى جارتىلاي اشىق دەسە بولعانداي. ەلدە ۆاليۋتا رەتىندە ەۋرو قولدانىلادى.
پارلامەنت سايلاۋى دا ەلدەگى ساياسي كۇشتەردىڭ اراسالماعى دەڭگەيلەس ەكەنىن اڭعارتتى. ءبىر-بىرىنەن اسىپ بارا جاتقانى شامالى. سودان دا سىرتقى كۇشتەردىڭ ىقپالى ايرىقشا ماڭىزدى. كەيدە بۇل ەل حالقىنىڭ مۇددەسىنە ساي كەلە بەرمەۋى دە مۇمكىن. سودان دا چەرنوگورياداعى جاعدايدىڭ قاي باعىتتا داميتىنىن ءدوپ باسىپ بولجاۋ قيىن.
باسشىنىڭ بايقاپ سويلەگەنى ءجون بولار
ءسىرا, قايشىلىققا تولى پىكىر ايتۋ جونىنەن بۇرىن-سوڭدى فيليپپين پرەزيدەنتى رودريگو دۋتەرتەدەي ەل باسشىسى بولماعان شىعار. سايلانعانىنا ءالى جارتى جىل دا بولماي جاتىپ, ول ايتقان جوسىقسىز پىكىرلەردى ساناپ شىعۋدىڭ ءوزى وڭاي بولماس. باسقا ايتسا, جۇرت ءمان بەرمەس ەدى, ال 80 ملن-نان استام حالقى بار ۇلكەن مەملەكەتتىڭ باسشىسى ايتقان سوڭ, ءمان بەرمەسكە شاراڭ جوق.
سوڭعى ءبىر جوسىقسىز ءسوزىن ول وسى دۇيسەنبى كۇنى «ءال-جازيرا» تەلەارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا ايتتى. «ادام قۇقى دەگەنىڭە تۇكىرگەنىم بار», دەدى. ءوزىن, حالقىن, ەلىن سىيلايتىن باسشى بۇلاي دەمەسە كەرەك ەدى. ءتىپتى, سول ادام قۇقى دەيتىن قاستەرلى ۇعىمدى ءوز ارەكەتتەرىمەن اياقاستى ەتىپ جۇرگەن تيران, ديكتاتور باسشىلاردىڭ وزدەرى دە مۇنداي الباتى سوزگە بارا قويمايدى. ال فيليپپين پرەزيدەنتى مۇندايدى شىمىرىكپەي ايتا بەرەدى.
ارينە, ءوز پىكىرلەرىن ول بەلگىلى دارەجەدە قيۋى قاشقان قيسىنمەن نەگىزدەگىسى كەلەدى. ادامدارعا جاقسىلىق جاساۋ ءۇشىن ادام قۇقىن بۇزۋعا دا بارامىن دەپ اقتالعان بولادى. ونىڭ پىكىرىنشە, ءوز ەلى حالقىنىڭ ءبىراز بولىگى ەسىرتكىمەن ۋلانعان, ول ەلدىڭ دامۋىن تەجەيدى. وسىعان وراي دۋتەرتە مىناداي وي ءتۇيەدى: ەسىرتكىمەن كۇرەستە ەشقانداي اياۋشىلىق بولماۋعا ءتيىس, زاڭعا دا قاراماۋعا بولادى.
ەسىرتكىمەن كۇرەسكەن جاقسى, ارينە. قاتالدىق تا كەرەك شىعار. بىراق تەرگەۋ, سوتسىز ادامداردى قىرا بەرۋگە بولماس. دۋتەرتە ءوزى بيلىككە كەلە سالىسىمەن مىڭداعان ادامدى قىرىپ سالدى. قازىرگە دەيىن ولاردىڭ سانى 3,5 مىڭعا جەتكەن كورىنەدى. ەسىرتكىگە قاتىسى بارلاردى ولتىرگەنگە سىيلىق تا جاريالادى. مۇنى ءجونسىز ساناعان بۇۇ-نىڭ ادام قۇقى جونىندەگى ساراپشىلارىن «توپاستار» دەپ جازعىردى. بۇۇ-دان ءوز ەلىنىڭ شىعاتىنىن دا مالىمدەدى. ارادا ءۇش اي وتكەندە (09.09.2016) بۇۇ باس حاتشىسىن «اقىماق» دەپ اتادى.
مۇنداي ءسوز الەمدىك داۋعا دا سوقتىرۋى مۇمكىن-اۋ دەيسىڭ. بىراق تۇك تە بولعان جوق. وسى جۇرت «دۋتەرتەنىڭ ءوزى كىم, ءسوزى نە» دەيتىن سياقتى. ءبىر جولى ول الدىمەن اقش ەلشىسى فيليپپ گولدبەرگتى «ءيتتىڭ بالاسى» دەپ سونان سوڭ پرەزيدەنت باراك وبامانى «جەلوكپە ايەلدىڭ بالاسى» دەپ بالاعاتتاعاندا, العاشىندا اقش جاعى كادىمگىدەي وكپەلەگەندەي بولعان. بىراق ارادا ەكى كۇن وتكەندە وبامانىڭ دۋتەرتەمەن كەزدەسكەنى بار. كەشىرگەندىك پە, ءمان بەرمەگەندىك پە, وزدەرى بىلەدى. فيليپپين پرەزيدەنتى ريم پاپاسىن دا «بۇل ەلدەن قاراڭدى ءوشىر», دەپ ەۋرووداقتى جوعالىڭدار دەپ عايباتتاعان.
باسقالاردى عانا ەمەس, دۋتەرتە ءوزىن دە وڭدىرماي جاتادى. بىردە ول ءوزىن ادولف گيتلەرمەن تەڭەگەن. ەگەر گيتلەر ميلليون ەۆرەيدى قىرسا, فيليپپيندە ءۇش ميلليون ەسىرتكىشى بار, سولاردىڭ ءبارىن ولتىرسە, ءوزىن باقىتتى سانايتىنىن مالىمدەدى. جۋرناليستەردىڭ الدىندا تۇرىپ: «گەرمانيادا گيتلەر بولسا, فيليپپيندە مەن بارمىن», دەپ كەۋدەسىن سوققان. ەندى بۇعان نە دەرسىڭ؟
ءبىر ەلدىڭ باسشىسى تۋرالى ايتۋ, اسىرەسە, سىن تۇرعىدا ايتۋ ادەپكە سىيمايتىنداي كورىنەدى. ءبىز فاكتىلەرگە عانا جۇگىندىك. بىراق فيليپپيندىكتەر مۇنى سىن دەپ قابىلداماس. جاقىندا وتكەن ساۋالدامادا ولاردىڭ 76 پايىزى ءوز پرەزيدەنتىن قولدايتىندارىن بىلدىرگەن. دۋتەرتەنىڭ ءوزى ءبىراز ەلدىڭ باسشىلارىمەن ءجۇز شايىسىپ ۇلگەرسە, ءبىراز ەلمەن, اتاپ ايتقاندا, قىتايمەن, رەسەيمەن دوس, وداقتاس بولاتىنىن مالىمدەدى. مۇنداي باسشىمەن دوستاستىقتى ۇستاپ تۇرۋ دا وڭاي بولماس, ءسىرا.
ماماديار جاقىپ, جۋرناليست
