ورالمانداردى "قانداستار" دەپ اتاعان ءجون

استانادا «قازاقستان رەسپۋبليكاسى: تاۋەلسىزدىككە 25 جىل. ناتيجەلەر مەن پەرسپەكتيۆالار» اتتى حالىقارالىق فورۋم ءوتتى. جيىنعا بەلگىلى ساياساتكەرلەر, وتاندىق جانە گەرمانيا, يتاليا, قىتاي, رەسەي سىندى شەت مەملەكەتتەردەن كەلگەن بىلىكتى ساياساتتانۋشىلار, الەۋمەتتانۋشى عالىمدار قاتىستى. جيىننىڭ بەتاشارىندا سويلەگەن قازاقستان پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى باعلان مايلىباەۆ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا جاڭعىرتۋ مەن دامۋدىڭ تابىستى قازاقستاندىق مودەلى جاسالعانىن اتاپ ءوتتى. «بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان «نازارباەۆ مودەلى» دەپ اتالاتىن ءوز جولى بار جاسامپاز ەل رەتىندە دۇنيە جۇزىنە بەلگىلى. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ەكونوميكا قۇرۋعا, عىلىمي-تەحنيكالىق بازانى دامىتۋعا, يننوۆاتسيالار ەنگىزۋگە, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋعا باعىتتالعان ۇلت جوسپارى ىسكە اسۋدا. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بەدەلى مەن عالامدىق باستاماسىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ تانىمال, تەڭ قۇقىلى جانە بەلسەندى مۇشەسىنە اينالدى» دەدى قر پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى. باعلان مايلىباەۆ ەلىمىزدىڭ ايرىقشا ماقتانىشى رەتىندە بۇگىندە الىپ مەگاپوليسكە اينالعان استانانى اتادى. كۇن سايىن باس قالامىزعا وڭىرلەردەن مەن الىس-جاقىندى شەتەلدەردەن مىڭداعان ادام كەلەدى. استانا قازىر حالىقارالىق ەكسپو حالىقارالىق كورمەسىن وتكىزۋگە قىزۋ دايىندالۋدا. ەلىمىزدىڭ وزگە قالالارى دا اباتتانىپ, جاڭارۋدا. ءاربىر ايماقتا وڭ وزگەرىستەر ءجۇرىپ جاتقانىن بايقاۋعا بولادى. ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ سالالارىندا ماڭىزدى رەفورمالار جاسالدى. «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسا باستاۋى, «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ», ينتەللەكتۋالدىق اشىلۋى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ءىسىن العا سۇيرەگەن لوكوموتيۆ بولدى. 25 جىلدا رەسپۋبليكا بويىنشا مىڭداعان اۋرۋحانا, مەكتەپ جانە مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ نىسانى جاڭادان سالىندى نەمەسە كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلدى. ەلوردادا عانا ەمەس, وبلىس ورتالىقتارىنىڭ بارشاسىندا كۇردەلى وپەراتسيا جاسايتىن مەديتسينالىق كلينيكالار اشىلدى. «پرەزيدەنتتىڭ باستامالارى مەن ىقپالىنىڭ ارقاسىندا 25 جىل ىشىندە ەلىمىز بۇرىنعى كسرو-نىڭ شەتىندەگى ەشكىمگە بەلگىسىز ەلدەن جەتىلگەن ەكونوميكاسى, ءبىرتۇتاس حالقى, بيىك حالىقارالىق بەدەلى بار مەملەكەتكە اينالدى» دەدى مايلىباەۆ. قازاقستان-نەمىس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرەزيدەنتى, الەۋمەتتانۋ عىلىمىنىڭ دوكتورى كايزەر ماركۋس «ۋكراينامەن, قىرعىزستانمەن سالىستىرار بولساق, قازاقستاننىڭ تابىسقا جەتۋ سىرىن تۇسىنۋگە بولادى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى سىندى ينستيتۋتتىڭ بولۋى, سونىمەن قاتار ۇلتارالىق تاتۋلىقتى ساقتاۋداعى مەملەكەتتىك ساياسات ەتنوسارالىق كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق مودەلىنىڭ ماڭىزدى بولىگى دەپ سانايمىن» دەدى. نەمىس عالىمى شەتەلدەگى قانداستارىمىزدى تاريحي مەكەنگە قونىستاندىرۋ جۇمىسىن گەرمانيانىڭ تاجىريبەسىمەن سالىستىردى. ونىڭ پىكىرىنشە, بۇل جۇمىستا دا قازاق ەلى وزگەلەرگە ۇلگى بولا الادى. «كوپتەگەن ەتنيكالىق نەمىستەر قازاقستاننان جانە باسقا دا مەملەكەتتەردەن تاريحي وتانى گەرمانياعا كوشكەنىن جاقسى بىلەسىزدەر. بىزدە كوشى-قون بىرنەشە تولقىنمەن ءجۇردى, ونىڭ ەڭ ۇلكەنى توقسانىنشى جىلدارعا تاپ كەلدى. گەرمانيادا دا ەلگە ورالعان ازاماتتاردى قابىلداۋدا ءبىراز پروبلەمالار تۋىندادى. ماسەلەن, ولاردىڭ اراسىندا نەمىس ءتىلىن بىلمەيتىندەر, ەسكى نەمىس تىلىندە عانا سويلەي الاتىندار كوپ كەزدەستى» دەيدى ك.ماركۋس. وسىنداي جاعدايلارعا بايلانىستى تاريحي وتانىنداعى ومىرلەرىنە كوڭىلدەرى تولماي, كەرى كوشىپ كەتۋگە نيەتتەنگەن نەمىستەر دە كوپ بولعان ەكەن. نەمىس عالىمىنىڭ سوزىنەن سوڭ باعلان مايلىباەۆ ەل كوكەيىندە جۇرگەن ءبىر ماڭىزدى ماسەلەنى قوزعادى. «شەت مەملەكەتتەردەن ورالعان باۋىرلارىمىزدى «ورالمان» دەپ اتاۋ جاراسپايدى. ونىڭ ورنىنا اعايىن نەمەسە قانداستار دەپ اتاۋدى ەنگىزۋ كەرەك سياقتى. بۇل سىزدەردىڭ قولدارىڭىزدا. سەبەبى, سىزدەر بۇل سالاداعى جۇمىستارمەن ناقتى اينالىسىپ جۇرسىزدەر» دەدى ول. مايلىباەۆتىڭ ۇسىنىسى فورۋمعا قاتىسۋشىلار تاراپىنان قىزۋ قولداۋ تاپقانى بايقالدى. قىتاي سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ وكىلى ياو پەيشەن ءوز ەلىنىڭ بۇرىنعى باسشىسى تسزيان تسزەميننىڭ 1993 جىلى قازاقستان پرەزيدەنتىمەن كەزدەسكەننەن كەيىنگى ءسوزىن ەسكە الدى. «پرەزيدەنت نازارباەۆ ەكەۋمىز ۇزاق ۋاقىت سۇحبات قۇردىق. ول — پاراساتى مول ادام. ايماقتىق جانە حالىقارالىق احۋالدى وتە جاقسى باعامدايدى» دەگەن ەكەن تسزيان تسزەمين. سونىمەن قاتار ول ەكى ەلدىڭ ورتاق مۇددەلەرى بار ەكەنىن ەسكەرىپ قازاقستاننىڭ  دامۋ ۇدەرىسىن سارالاپ وتىرۋ قاجەتتىگىن ايتقان. ارنۇر اسقاروۆ, «ەگەمەن قازاقستان»