تالشىقتان باستالعان تاس جولدار ۇزارا تۇسەدى

قوستانايدىڭ داڭقى استىعىمەن, تەمىرىمەن تەك ەلىمىز عانا ەمەس, ودان سىرت جەرلەرگە دە بەلگىلى. قازاقستانداعى استىقتىڭ تورتتەن ءبىرى قوستانايدىڭ قۇنارلى جەرىندە وندىرىلەدى, دۇنيە جۇزىندەگى ساناۋلى الىپ كاسىپورىنداردىڭ بىرەگەيى سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگى بۇل ءوڭىردى ايداي الەمگە ايگىلى ەتكەلى قاشان. تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلى ىشىندە قوستانايدىڭ بايلىعى تەك شيكىزاتىمەن دە ەمەس, وڭدەۋ سالاسىمەن دە ارتا ءتۇستى. ءتىپتى, سوڭعى جىلدارى وڭدەۋ سالاسىنىڭ قارقىنى شيكىزاتتى ىعىستىرا باستاعانداي. وعان مىسال كوپ. مۇندا بۇرىننان وندىرىلەتىن كەننىڭ ءبىرى اسبەست بولاتىن. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا قوستانايعا تاياۋدا كەلگەن ساپارىندا «قازاقستانداعى اسبەست قورىنىڭ 100 پايىزى قوستاناي وبلىسىندا» دەگەن بولاتىن. راسىندا, وڭىردەگى جىتىقارا جەرىنەن ءوندىرىلىپ جانە وڭدەلەتىن اسبەست-حريزوتيل مينەرالىنىڭ تابيعي ەرەكشەلىگى جونىنەن دۇنيە جۇزىندە بالاماسى از. جالپى, بۇل مينەرالدىڭ جىلۋ ساقتايتىن جانە توزبايتىن قاسيەتى ادامزاتقا ەرتەدەن بەلگىلى. دۇنيە جۇزىندە حريزوتيل تالشىعى نەگىزىندە ماشينا, اۆياتسيا وندىرىسىنە, قۇرىلىسقا, جول قۇرىلىسىنا قاجەتتى ماتەريالدار جاسالادى. جىتىقارا اۋدانىنداعى بۇرىننان حريزوتيل وندىرۋگە, وڭدەۋگە جانە ونى ەكسپورتتاۋعا باسىمدىق بەرىپ كەلگەن «قوستاناي مينەرالدارى» اكتسيونەرلىك قوعامى قازىر نارىق سۇرانىسىنا وراي شيكىزات ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋدى تابىستى مەڭگەردى. وندا بىرنەشە جوبالار ومىرگە جولداما الدى. سونىڭ ارقاسىندا كاسىپورىن جول قۇرىلىسىنا وتە قاجەتتى اسفالت-بەتون ارالاس قوسپانى, جولدىڭ بەرىكتىگىن كۇشەيتەتىن «EcoTop» دەپ اتالاتىن ۇستەمە قوسپانى, مينەرالدى امبەباپ ۇنتاقتى جانە تەكشە ءتارىزدى قيىرشىق تاستى نارىققا الىپ شىقتى. – جول ساپاسىن كوتەرە تۇسەتىن بۇل ونىمدەردى كەڭەستىك داۋىردەن بەرى تەك رەسەيلىك دايىنداۋشىلار وندىرەتىن, بۇرىن كەڭەس وداعىنا قاراعان ەلدەردىڭ بارلىعى دا سول جاقتان تاسيتىن. ال قازىر ولاردى ءوزىمىز وندىرەمىز. ولار جول قۇرىلىسىنا وتە قاجەت جانە بۇل مينەرالدى تالشىقتىڭ قاسيەتى ارقاسىندا مۇمكىن بولىپ وتىر. جول قۇرىلىسىنا پايدالاناتىن باسقا ماتەريالدارعا قاراعاندا ساپا جونىنەن اسبەست-حريزوتيل تالشىعى نەگىزىندە وندىرىلەتىن قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ءباسى باسىم, – دەيدى «قوستاناي مينەرالدارى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باسقارما توراعاسى ەربول نۇرعوجاەۆ. جول قۇرىلىسىنا قاجەتتى ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان ونىمدەردىڭ بارلىعى دا «قوستاناي مينەرالدارى» كاسىپورنىنىڭ تسەحتارىندا بيىلدان باستاپ وندىرىلە باستادى. سولاردىڭ اراسىندا «EcoTop» ۇستەمە قوسپاسىنىڭ ارتىقشىلىعىن ماماندار ەرەكشە باعالايدى. حريزوتيل تالشىعىنان جاسالعان «EcoTop» ۇستەمە قوسپاسى جولعا توسەلگەن قيىرشىق تاس قاباتتى بەكىتە تۇسەدى. قۇرامىندا مينەرال تالشىعى بار جولدى ەشقانداي زەڭ دە, ساڭىراۋقۇلاق تا, كەمىرگىشتەر دە بۇزا المايدى. ويتكەنى, تالشىق وتقا كۇيمەيدى, زەڭگە شىرىمەيدى, ونىڭ قۇرىلىسى جولدىڭ بەتىنە قۇيىلعان بيتۋمدى اعىزباي جاقسى سىڭىرەدى. ماتەريالدىڭ جىلۋعا توزىمدىلىگى بولعاندىقتان ول ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە, اسىرەسە, ىستىعى مي قايناتاتىن وڭتۇستىكتە ءتوزىمدى كەلەدى, اۋا تەمپەراتۋراسىنىڭ قۇبىلعانىنا وزگەرمەيدى, توزبايدى. سوندىقتان ءحريزوتيلدىڭ جول قۇرىلىسىنا پايدالانىلۋى جولداردىڭ عۇمىرىن دا ۇزارتا تۇسەدى ەكەن. – بەرىكتىكتى كۇشەيتەتىن ۇستەمە قوسپا پايدالانىلعان جولدار 5 جىلدان 25 جىلعا دەيىن قىزمەت ەتەدى. مۇنىڭ سىرتىندا اتالعان ۇستەمە قوسپا قوسىلعان جولدار ويدىم-ويدىم بولىپ ويىلىپ كەتپەيدى, – دەيدى ەربول نۇرعوجاەۆ. «قوستاناي مينەرالدارى» كاسىپورنى تسەحتارى وندىرۋگە كىرىسكەن مينەرالدى ۇنتاق جول توسەمدەرىنىڭ نەگىزگى قۇرىلىمىنا قوسىلادى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, جول قۇرىلىسى ءۇشىن بۇل ماتەريالدان بەرىك زات ءالى ويلاپ تابىلعان جوق. تۇتىنۋشىعا ونىڭ باعاسى دا قولجەتىمدى. «قوستاناي مينەرالدارى» اكتسيونەرلىك قوعامىنداعى تسەحتاردان جول قۇرىلىسىنا ارناپ وندىرىلەتىن ونىمدەر باعاسىنىڭ ارزاندىعىمەن دە ەرەكشەلەنەدى. – قازىردىڭ وزىندە بىرتىندەپ نارىقتى يگەرىپ كەلەمىز, الداعى ەكى جىلدا تۇتىنۋشىلارىمىزدىڭ قاتارى كوبەيە تۇسەدى دەپ ويلاپ وتىرمىز, – دەيدى ەربول نۇرعوجاەۆ. كاسىپورىن باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ءوندىرىس قۋاتى دا كوڭىلگە قونادى. جىلىنا 8 مىڭ توننا «EcoTop», 30 مىڭ توننا مينەرالدى ۇنتاق وندىرىلەتىن بولادى. ال جاڭادان اشىلىپ جۇمىس ىستەي باستاعان اسفالت-بەتون زاۋىتىنىڭ قۋاتى ساعاتىنا 90 توننا ءونىمدى قۇرايدى. قايبىر ءونىم دە الدىمەن جەرىندە پۇل بولادى. «قوستاناي مينەرالدارى» كاسىپورنى ورنالاسقان جىتىقارا اۋدانى مەن قالاسىندا اسفالت-بەتون قوسپاسىنان بىرنەشە جول توسەلدى. وسى مينەرالدى قوسپالار قوسىلعان جولدىڭ ءسانى مەن ساپاسىنا, تەگىستىگى مەن بەرىكتىگىنە اركىم قىزىققانداي. ەندى بىرەگەي مينەرالدى قوسپالارعا كورشى اۋداندار سۇرانىس جاساي باستادى. مينەرالدى قوسپا ونىمدەرىنىڭ بارلىعى دا سىناقتان وتكىزىلگەن, گوست تالابىنا ساي كەلەدى. مۇنداعى ءوندىرىستى ءارتاراپ­تان­دىرۋ, ەكونوميكانى ساۋىقتىرۋ ءىسى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولدى. كاسىپورىن مۇنى­مەن قوسا نارىققا قۇرعاق قۇرى­لىس قوسپالارىن, قۇم, پوليمەر-قۇم بۇيىمدارىن, تاعى باسقا قۇرى­لىس ماتەريالدارىن ۇسىنا­تىن بولادى. ءوندىرىستى ءارتاراپ­تان­دىرۋ شيكىزاتقا, ياعني حريزوتيل تالشىعىنا سالماق سالۋدى ازايتتى, ونىڭ سىرتىندا قانشا­ما جۇمىس ورنى اشىلدى. ءىز­دەنسە, مەملەكەت قولداۋىن دۇرىس پايدالانسا وندىرەتىن تابىس كوزى اشىلا بەرەتىندەي. تاياۋ ۋاقىتتا «قوستاناي مينەرالدارى» اكتسيو­نەرلىك قوعامىنىڭ جاڭا تسەحتارى قاتارى تاعى دا كوبەيەدى دەگەن سەنىم بار. جول قۇرىلىسى ءۇشىن قيىر­شاق تاس وندىرەتىن ۋاتقىش-ىرىكتەۋ جەلىسى ىسكە قوسىلماق. ول ءۇشىن جابدىق دايىن, قازىر ونى قۇراس­تىرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. مۇن­دا شىعارىلاتىن تەكشە ءتارىزدى ىرىك­تەلگەن قيىرشىق تاستىڭ ايازعا ءتوزىمدى, جولدى ايناداي تەگىس ەتەتىن ساپاسىن ماماندار الدەن ايتىپ وتىر. وسى كەزگە دەيىن شيكىزات ءوندىرىپ كەلگەن «قوستاناي مينەرالدارى» كاسىپورنىنىڭ ەكىنشى تىنىسى اشىلدى. ول ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ مەرەيلى جىلى تابىسقا باستاماق. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, «ەگەمەن قازاقستان» قوستاناي وبلىسى, جىتىقارا قالاسى