ازامات اسۋى

الدىڭا ۇلكەن ماقساتتار قويا ءبىلۋ بار دا, ونى اياعىنا جەتكىزىپ ىسكە اسىرا ءبىلۋ بار. تىنىمسىز ەڭبەك, ىزدەنىس قانا العا قويىلعان ماقساتقا جەتۋگە نەگىز بولا الادى. وسىنداي ماقساتشىل ازاماتتاردىڭ ءبىرى, ەلىمىزدىڭ دامۋىنا ۇلەسىن قوسىپ, مەملەكەتتىك ماڭىزى بار جوبالاردىڭ ىسكە اسۋىنا ات سالىسقان قايراتكەر, ءۇل­كەنگە قۇرمەت, كىشىگە ۇلگى كورسەتە بىلە­تىن ارداقتى ازامات ورىنباي راح­مان­­بەردى­ ۇلى تۋرالى ءسوز قوزعاۋدى ءجون كور­­دىم. ەڭبەك جولىندا تالاي كۇردەلى كەزەڭ­­دەردى بويىنان وتكەرگەن, مول ءتاجى­ريبە مەن پاراسات يەسى جايىندا پىكىر ءبىل­دىرۋ وڭاي بولماعانىمەن, سەنات دەپۋ­تا­تى بولعان كەزىندە كومەكشىسى قىز­مەتىن اتقارعاندىقتان, قىزمەت بارى­سىن­داعى ىسكەرلىك ءارى ازاماتتىق بول­مىسى­نا كۋا بولدىم. بويىنداعى كىشىگە دە, ءۇل­كەنگە دە قۇرمەت كورسەتە بىلە­تىن قاسيەتى, ەڭبەكقورلىعى مەن ەلگە دەگەن شىنايى جاناشىرلىعى ورىنباي راحمان­بەردى ۇلى تۋرالى ءسوز قوزعاۋىما تۇرتكى بولدى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ العاشقى ونجىل­دىعىنداعى ەلدەگى كۇردەلى الەۋ­مەت­تىك-ەكونوميكالىق جاعداي ەسىمىزدە. مەملەكەتتەگى جۇمىسسىزدىق, ەلدىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى مەن احۋالىنىڭ كۇرت تومەندەۋى قوعامدا ءتۇرلى الەۋمەتتىك قاي­شى­لىقتاردىڭ ۇدەي تۇسۋىنە اكەلىپ سوق­قانى بەلگىلى. وسىنداي كۇردەلى كەزەڭدە تاۋەلسىزدىگىنە ەندى عانا قولى جەتىپ, دامۋدىڭ جاڭا جولىنا تۇسكەن قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ الدىندا ۇلكەن ماقساتتار تۇردى. ول ماقسات – دامىعان, الەم مو­يىن­داعان, حالقىنىڭ الەۋەتى ارتقان, ەكونو­ميكاسى قۋاتتى, تاۋەلسىزدىگى بايان­دى مەملەكەتتى قۇرۋ بولاتىن. سىن-قاتەرلەرگە تولى سول شاقتا ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ەل بولىپ, ەتەك-جەڭىن ەندى جيناي باس­تا­عان مەملەكەتتىڭ دامۋىنا باعدار بولا­تىن جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتى ۇسىندى. جەرگىلىكتى باسقارۋ ورگاندارىنداعى, بيزنەس سالاسىنداعى ىسكەر ازاماتتاردىڭ جاڭا تولقىنى مەملەكەت ەكونوميكاسىن العا قاراي ىلگەرىلەتۋگە ات سالىسىپ, ەل ومىرىنە ەتەنە ارالاسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. 1990 جىلدارى نارىقتىق ەكو­­نو­ميكا­نىڭ زاڭدىلىعى ورناي باستا­عان كەزەڭ­دە ەلىمىزدىڭ ءار ايماعىنان مەم­لە­­كەتتىك ور­گانداردا, بيزنەستە جەمىستى ەڭبەك ەت­كەن مىقتى مەنەدجەرلەر شىعا باستادى. سولاردىڭ قاتارىندا وڭتۇستىك ءوڭىرى­نىڭ اۋىلدىق ايماقتارىندا ەڭبەك جولىن باستاپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى ءوندىرىس ورىندارىندا قىزمەت ەتكەن ورىنباي راحمانبەردى ۇلىن زامانداستارى مەن قالىڭ جۇرتشىلىق جاقسى بىلەدى. سەبەبى, ورىنباي راحمان­بەر­دى ۇلى – ءومىر جولىندا جيناعان ءتاجى­ري­بەسىن ەل يگىلىگىنە جۇمساي بىلگەن ادام. دەگەنمەن, ءوز باسىم ورىنباي راح­مان­­­بەردى ۇلىنىڭ ءومىربايانىن سىرتتاي بىلگەنىممەن, جاقىن تانىسىپ, جۇمىس جاسايمىن دەپ ويلاماعانىم راس. ۋنيۆەرسيتەتتى اياقتاپ, جاستاردىڭ ارمانىنا اينالعان استاناعا اياق باسقان كەزىم. ارمان قۋىپ, ەلورداعا كەلگەن كوپ جاستاردىڭ ءبىرى رەتىندە جۇمىسقا ور­نا­لاسىپ, 2003 جىلدارى ەڭبەك جولىمدى باستادىم. قىزمەت بارىسىندا ورىنباي راح­مانبەردى ۇلى تۋرالى ەستىپ, ءبىلىپ, بۇ­قارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى قىزمەتى جايىندا حاباردار بولىپ تۇراتىنبىز. ءساتى ءتۇسىپ, 2007 جىلدان باستاپ كومەكشى رەتىندە بىرگە 7 جىلعا جۋىق جۇمىس جاساۋ مۇمكىندىگى تۋدى. سول كەزەڭ بۇگىندە مەن ءۇشىن ۇلكەن ەڭبەك مەكتەبىنە اينالدى. العاش جۇمىسقا كىرىسكەن كۇننەن باستاپ دەپۋتاتتىڭ ىسكەر­لىگى مەن جاعدايدى باعامداي بىلە­تىنى, قوعامدىق ماسەلەلەردى تەرەڭ تۇسىنە­تىنى مەنى تاڭداندىرعان. ورىنباي راحمانبەردى ۇلى وڭتۇستىك وڭىرىنەن سايلانعان دەپۋتات رەتىندە ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى­نا مۇمكىندىك تۋعىزاتىن جوبا­لار­­دىڭ جۇزەگە اسۋىنا كوپ كوڭىل ءبولدى. اي­ماقتىڭ تۇرمىس-ءتىرشىلى­گىن, گەو­گرافيالىق ەرەكشەلىگىن جاقسى ءبى­لەتىن دەپۋتات تۋىنداعان ءار ماسەلەنىڭ ماز­مۇنىن بىردەن تۇسىنە قوياتىن. ازامات­تار­دان كەلىپ تۇسكەن ارىز حاتتار, وتىنىشتەر بولسىن, مۇقيات قاراپ, زەردەلەيتىن. اتاپ ايتقاندا, ورىنباي راحمان­بەردى ۇلى وڭتۇستىك ءوڭىرى ءۇشىن عانا ەمەس, جالپى قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدى جوبا – وتكەن عاسىردىڭ 80-جىلدارى جوسپارلانىپ, شەشىمى تابىلماعان قاسقاسۋ جوباسىن دامىتۋ تۋرالى ۇكى­مەت باسشىسىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جول­­­داپ, كۋرورتتىق ايماقتىڭ الەۋ­مەت­­­تىك ماڭىزىنا ايرىقشا نازار اۋدا­رۋدى ۇسىندى. ناتيجەسىندە, ايماق­تىڭ ينفرا­قۇرىلىمىن دامىتۋعا رەس­پۋب­ليكا­لىق بيۋدجەتتەن قاراجات ءبولىندى. ەندىگى كەزەكتە, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ور­گان­دار وسىنداي ماڭىزدى جوبانى ءارى قاراي جالعاستىرىپ, ويداعىداي اياقتايدى دەگەن سەنىمدەمىز. سەبەبى, تۋريزم سالاسىن دامىتۋ – بۇگىنگى تاڭدا ماڭىزدى ماسەلە. وڭتۇستىك ايماقتىڭ اۋا رايىنىڭ قولايلى جاعدايى تۋريزمگە سۇرانىپ تۇرعانى ايقىن. كاسىبي تاجىريبەسى مول بىلىكتى مامان رەتىندە ورىنباي راحمانبەردى ۇلى وڭتۇستىك ءوڭىرى حالقىنىڭ دەموگرافيالىق وسىمگە بەيىمدىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, وسىنداي جوبالاردى ىلگەرىلەتۋ حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسىنە دە وڭ سەر­پىن تيگىزەتىنىن انىق ءتۇسىنىپ, بولجاي بىلگەن. شىندىعىندا, بۇگىنگى كۇنى وڭ­تۇس­تىك قازاقستان وبلىسىندا 2,8 ميل­ليون­نان اسا ادام تۇرادى. بۇل كور­سەت­كىشتىڭ الداعى 20-30 جىلدا ەسە­لەنىپ وسەتىنى انىق. دەمەك, ءتۋريزمنىڭ قوسى­مشا جۇمىس كۇشى, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى ورىستەتىن فاكتور ەكەنىنە نازار اۋدارىپ, الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋدى كوزدەگەن ورىنباي راحمانبەردى ۇلىنىڭ كوتەرگەن ماسەلەسى – ەلدىڭ ماسەلەسى. بۇل ورايدا, دەپۋتات قىزمەتىندە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى «كوكساراي» سۋ قويماسىنىڭ سالىنۋىنا ۇلكەن ۇلەسىن قوسقانى دا ەسىمدە. جىل سايىنعى سۋ باسۋ قاۋپىن تۇپكىلىكتى شەشۋ ماقساتىندا «كوكساراي» سۋ قويماسى قۇرىلىسىنىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدىلىعى ەسكەرىلىپ, اتالعان ماسەلە ەلباسى تاراپىنان قول­داۋ تاۋىپ, ودان كەيىن ۇكىمەت وتىرى­سىندا وڭ شەشىم شىعارىلىپ, سۋ قوي­ما­سىن سالۋعا قاراجات بولىنگەن بولاتىن. ورىنباي راحمانبەردى ۇلىنىڭ دەپۋ­تاتتىق لاۋازىمدا جۇزەگە اسىرعان يگى ىستەرى – ەگەمەن ەلىمىزدىڭ وتانسۇيگىش ازا­ماتتارى ءۇشىن ۇلگى. ەڭبەگى ومىرىنە اينال­عان تۇلعانىڭ جەتەكشىلىگىمەن جۇمىس ءىس­تەۋ – مەن ءۇشىن دە ۇلكەن ءتاجى­ريبە بول­عانى راس. مەملەكەتتىك, قوعامدىق جانە ساياسي-الەۋمەتتىك سالالاردا جۇمىس ىستەگەن ورىنباي راحمانبەردى ۇلى بۇگىندە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسىنىڭ توراعاسى رەتىندە ەلىمىزدەگى تۇراقتىلىق پەن كەلىسىمدى, ۇلتتاردىڭ دوستىعى مەن تاتۋلىعىن ساقتاۋعا ات سالىسىپ كەلەدى. «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, نۇرى تاسىسىن» دەگەن ءسوز بار حالقىمىزدا, سوندىقتان ءوز كوزىممەن كورگەن يگى ىستەر جونىندە ايتۋدى ءجون دەپ سانادىم. ەڭبەگى حالىققا بەلگىلى ەلدىڭ ازا­ماتىنا العىس شەكسىز.  رۋسلان دۇيسەنوۆ  استانا