اۋىلىنا قورعان بولعان قورعان اتا

وسى جۋىردا جۇمىس ورنىما ءبىر حات كەلدى. كونۆەرت سىرتىندا شارباقتى اۋدانى, اربيگەن اۋىلى دەپ تۇر. اشىپ قاراسام, باياعىدا ءوزىمىز جازاتىنداي سالەم حات. «قۇرمەتتى فاريدا! وسى حاتتى جولداۋشى وزىڭە ءجۇزى تانىس قورعان اتاڭ, زەينەتكەر ۇستاز...», دەپ جازىلىپتى حاتتا. كۇندەلىكتى ءومىرىمىز كومپيۋتەرگە بايلانعان مىنا زاماندا قالاممەن جازىلعان حات كورمەگەلى قاشان. ادامنىڭ قولىمەن جازىلعان حاتتىڭ جاقىندىعى سونداي, قورعان اتا ءدال قاسىمدا سويلەپ تۇرعانداي سەزىلدى. ءارى قاراي: «قازان ايىنىڭ 20-سى كۇنى 80 جاسقا تولامىن, ۋاقىتىڭ جەتىپ, جولىڭ تۇسسە, اۋىلعا كەلىپ قايت, قىزىم. اۋىل امان, مەكتەپ ورنىندا, جاعدايىمىز جاقسى... جاڭادان سالىنعان مەشىتىمىزدى كورەسىڭ, اپاڭ ەكەۋمىز كۇتەمىز...», دەپ قوسىپتى. جۋرناليست بولعان سوڭ, ءىسساپار­عا شىعىپ تۇرامىز. گازەتكە جازار جاقسى دۇنيەلەر ىزدەيسىڭ. 2008 جىلى بولۋى كەرەك, تاعى دا سونداي ءبىر ءىسساپار بارىسىندا اربيگەن, بوتاباس, قۇلات, شەگىرەن اۋىل­دارىن ارالاعانىمىز بار ەدى. اربيگەن مەكتەپ اۋلاسىنداعى جاي­قالىپ ءوسىپ تۇرعان وزگەشە اعاش­تارعا تولى باقتى كورىپ تاڭ­قال­عانبىز. اۋلاداعى جىلىجايىن­دا قيار, قىزاناق ءارتۇرلى گۇل­دەر ءوسىپ تۇر. مۇنىڭ قانداي سىرى بار ەكەنىن كەيىن­نەن بارىپ بىلدىك. بيولوگيا ءپانىنىڭ مۇعالىمى شايماردان يلياسوۆ ەكەۋى الماتىدان ەرەكشە وسەتىن تەرەكتەردى العىزىپ, مەكتەپتىڭ ماڭاي­ىن شا­عىن ورمان­عا اينالدىرادى. سول ءىسساپاردان «ەگەمەنگە» كولەمدى ماقالا جازدىق. اتامىز­بەن دە وسى ساپار بارىسىندا تا­نىس­تىق. ىزدەگەنگە – سۇراعان. اس­ىل قا­زىنا تاپقانداي قۋاندىم. جۋر­ناليست ءۇشىن ناعىز كەرەگى دە قورعان مۇعالىم سەكىلدى ەل ءىشىن­دەگى شەجىرەلى, بىلەتىنى دە, اي­تارى دا كوپ ادامدار عوي. ءبىز­دىڭ گازەتىمىزدىڭ ءبىر ءنومىرىن دە قال­دىرماي وقىپ, «ەگەمەندى» با­سىنا جاستاپ ۇيىقتايتىنى كو­رىنىپ تۇردى. ودان كەيىن دە بارىپ قايتتىق. جالپى, كەڭەستىك كەزەڭدە وبلىستا ساناۋلى عانا قازاق مەكتەبى بار ەدى. شارباقتى اۋدانىندا سول جىل­دارى 3 قانا قازاق مەكتەبى بول­سا, سونىڭ ءبىرى اربيگەن مەكتە­بى ەدى. وپەرا ءانشىسى شاھماردان ءابى­لوۆ­تىڭ تۋعان جەرى, ول دا قور­عان مۇعالىمنىڭ شاكىرتى. – ماڭدايىما وسى مەكتەپتى باس­­قارۋ بۇيىرىپتى, – دەپ ەسكە الع­ان-دى ۇستاز اتا. – سوناۋ 1925 جى­لى باستاۋىش مەكتەپ رەتىندە قۇر­ىلعان ەكەن. 1939 جىلى ورتالاۋ مەك­تەپكە اي­نالىپ­تى. قازاق تىلىندە ءبى­لىم بە­رە­تىن مەكتەپ سالعىزۋ ول كەز­دە وڭاي ەمەس ەدى. كەدەرگىلەرگە كە­زىكتى... ال 1980-جىلدارى مەك­تەپتە وقي­تىن بالالار سانى كوبەيدى. اۋىل تۇرعىندارى تاراپىنان مەك­تەپ سالۋ جونىندەگى وتىنىشتەرى ورىن­دالا قويمادى. سودان, قازاق كسر جو­عار­عى كەڭەسى­­نىڭ دەپۋتاتى, اۋ­ىل مە­حاني­زاتو­رى بايتەمىر دوسىم­حانوۆ­قا بۇل ءوتىنىشتى سول كەزدەگى ءبىرىن­شى حات­شىمىز دىنمۇحامەد قوناەۆ­قا جەتكىز دەدىم. ءسويتىپ, 1986 جىلى مەكتەپ قۇ­رى­لى­سى باستال­دى. 1988-1989 وقۋ جى­لىن­دا اۋىل بالا­لا­رى وقۋ­دى جاڭا مەكتەپتە باس­تادى. ايتپاقشى, اۋىلدا 1990-جىلدا­رى قۇرىلىسى باستالعان مادەنيەت ءۇيى­ن­ىڭ عيماراتى سول كۇيى 2013 جىل­عا دەيىن تۇردى. ونىڭ ءبىر كىر­پىشىن دە بۇزعىزباي قورعان اتا ءوزى كۇزەتكەنىن بۇكىل اۋىل ءبى­لەدى. كەلگەن-كەتكەن اكىمدەردىڭ ءبا­رىنە ءوتىنىش جازۋدان جالىقپادى. اقى­رى, وبلىستىق بيۋدجەتتەن قارجى ءبو­­لى­نىپ, مادەنيەت ءۇيى ەڭسە كوتەردى. قورعان اشاتاي ۇلى اربيگەندە جا­رىق دۇنيە ەسىگىن اشتى. بالا­لىق شا­عى سوعىس جىلدارىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. ەرجەتىپ ءوسىپ, وقىپ, ءبىلىم الدى. 1958 جىلى ورال قالا­سىن­داعى ا.پۋشكين اتىن­داعى پە­داگوگيكالىق ينستي­تۋتتىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ, 1963 جى­لى قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپان­دەرىنىڭ مامانى بويىنشا ءبى­تىرىپ شىعادى. بۇل كىسى ۇلاعاتتى ۇس­تاز رەتىندە بۇكىل عۇمىرىن با­لا وقىتۋعا, اۋىل بالالارىنىڭ ءبى­لىم­دى بولىپ وسۋلەرىنە ارنادى. حات سوڭىنا ءۇڭىلدىم: «53 جىل ۇستاز­دىق ەتتىم. قورىتىندىسىندا قازىرگى­دەي عاجاپ ۋاقىتتى كوردىم. جا­ڭا زامان, جاڭاشىل ادام سەنبەس ۋاقىت كەلدى. بىزدەر ءبىر قازاق ءتىلىن­دە وقىتاتىن مەكتەپ سالدىرۋ ءۇشىن باستان نە وتكەرمەدىك؟.. ال قا­زىر تاۋەلسىزدىكتىڭ كەرەمەتى سول, ءجۇز­دەگەن مەكتەپ بوي كوتەردى. وسى كۇندى كورگەنىمە ريزامىن. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇنە­مى ءبىلىم الىڭدار, وقىڭدار, ءۇي­رەنىڭ­دەر دەپ جات­قانى دا سول, الەمدەگى 30 ەل­گە جەتەيىك, قوسىلايىق دەپ تەگىن ايتپاي­دى عوي. مەملەكەت ءبىلىم بەرۋ سا­لا­سى­نا ۇنەمى كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. ءدان ريزامىن. بالاباق­شالار مەن مەك­تەپ­تەر جانىنان 3-5 جاس ارالىعىنداعى بالالارعا ارنال­عان شاعىن ورتالىقتار دا اشىلۋ­دا.تەك وقىپ, ءبىلىم السىن, با­لالا­رىم!», دەپ اياقتاپتى حاتىن قارت ۇستاز. بۇل كۇندە قورعان سمايىل­حانوۆ شار­باقتى اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, «وبلىسقا سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىنىڭ يەگەرى, ى.التىنسارين مەدالىنىڭ يەگەرى. ەل گازەتى – «ەگەمەننىڭ» بەلسەندى, ارداگەر وقىرمانى. عيبراتتى جولدان وتكەن ارداقتى اكە. زاۋرە اپا ەكەۋى التى ۇل, قىز تاربيەلەپ ءوسىردى. قىزدارى انار مەن زەرە اكە جولىن قۋىپ, ۇستازدىق جولدى تاڭدادى. ۇلكەن قىزى ءمادينا دا, مىنە, اربيگەندە 36 جىل بويى مەكتەپتە جۇمىس ىستەيدى. فاريدا بىقاي, «ەگەمەن قازاقستان» پاۆلودار وبلىسى