«جەڭىستىڭ» جەمىسى

تاياۋدا قاراعاندى وبلى­سىنداعى جاڭاارقا اۋدانىندا ورىن تەپكەن «جەڭىس» اسىل تۇقىمدى مال زاۋىتى» جشس مەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ «Myco Trading FZE» دەپ اتالاتىن اسا ءىرى كومپانياسى اراسىندا 5 مىڭ قويدى ەكسپورتتاۋ جونىندە كەلىسىمشارتقا قول قويىلدى. قىركۇيەكتىڭ باسىندا جاڭاارقالىقتار اراب ەلىنە توننالاپ قوي ەتىن جونەلتىپتى. مۇنداي ناتيجەگە اسىل تۇ­قىمدى مال زاۋىتى سەلەكتسيالىق جۇمىستارعا ەرەكشە ءمان بەر­گەندىگىنىڭ ارقاسىندا قول جەت­كىزگەن. البەتتە, شارۋانىڭ قيۋىن تاپقان ىسكەرلىك پەن مىقتى مەنەدجمەنتتىڭ دە بۇل ىسكە يگى اسەرىن تيگىزگەنىن ەشكىم جوققا شىعارماس. دەگەنمەن, ەتىنىڭ ءدام­دىلىگى مەن قۇنارلىلىعىن جاقسى ءبىلىپ العان وزگە جۇرتتاردىڭ قازاقتىڭ «ەدىلباي» تۇقىمداس قويىنا دەگەن قىزىعۋشىلىعى كۇننەن-كۇنگە ارتىپ كەلەدى ەكەن. ءبىز ءسوز قىلىپ وتىرعان «جەڭىس» اسىل تۇقىمدى مال زاۋىتىنىڭ اتاق-داڭقى باياعىدان-اق دۇرىلدەپ تۇرعان بولاتىن. بىراق تا ورلەۋدى كورگەن شارۋاشىلىقتىڭ ءولىارا كەزەڭنىڭ قىسپاعىن دا باستان كەشكەن كەزدەرى از بولمادى. كەيىنگى جىلدارى ءىسى ءتىپتى دە كەرى كەتكەن بولاتىن. دەگەنمەن, زاۋىت وسىدان التى جىل بۇرىن ينۆەستورلاردىڭ ارقاسىندا اۋعان جۇگىن قايتا تۇزەپ الدى. قازىرگى تاڭدا بۇل شارۋاشىلىقتا 17 مىڭعا تارتا ەت-ماي ءوندىرۋ باعىتىندا وسىرىلەتىن قىلشىق ءجۇندى, اق ءتۇستى, قۇيرىقتى قازاقى قوي تۇقىمى بار. مال زاۋىتى جىلىنا 120-130 توننا قوي ەتىن نارىققا شىعارا الاتىن شاماعا جەتتى. ونىڭ ىشىندە 90 تونناسى – مارقا ەتى. – مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋعا ۇلكەن ءمان بەرەمىز. «اسىل تۇ­قىمدى» دەگەن مارتەبەگە ساي بول­عىمىز كەلەدى. بۇگىنگى تاڭدا الەم­دە ەتكە, اسىرەسە جاس مالدىڭ ەتىنە دەگەن سۇرانىس وتە زور. سوندىقتان دا ءبىز قازاقستاندىق برەند – «ەدىلباي» تۇقىمىنا ءۇمىت ار­تىپ وتىرمىز, – دەيدى «جەڭىس» جشس-ءنىڭ ديرەكتورى جامبىل جۇندىباەۆ. جامبىل جۇندىباەۆتىڭ ءوزى الماتى زووۆەتەرينارلىق ينس­­تيتۋتىن تامامداعان. مال شارۋا­­شىلىعى سالاسى بويىنشا ەلى­مىزدىڭ بىرقاتار وڭىرلەرىندە جۇمىس ىستەگەن بىلىكتى مامان. «جەڭىسكە» باسشى بولىپ 2013 جى­لى كەلىپتى. جاڭا باسشى سالعان جەردەن قوجىراپ كەتكەن قوي شارۋاشىلىعىن كوتەرۋدى قولعا العان. الدىڭعى جىلى شارۋا­شىلىقتا ءۇش جاڭا مال قوراسى سالىنعان. مىڭ قوي مەن 150 جىل­قىعا ارنالعان بورداقىلاۋ الاڭى دا ىسكە قوسىلىپتى. سونى­مەن قاتار, بىلتىر ەت ءونىم­­دەرىن وندىرەتىن ەكى جەلى دە پاي­­دالانۋعا بەرىلگەن. وسى جۇمىس­تاردى اتقارۋعا ەلىمىزدەگى قوي شا­رۋاشىلىعىن دامىتۋعا ارنالعان باعدارلامانىڭ دا كوپ كومەگى ءتيدى, دەيدى مال زاۋىتىنىڭ باسشىسى. قازىرگى تاڭدا «جەڭىستىڭ» شا­رۋا­شىلىعىندا 120-عا جۋىق جەرگىلىكتى تۇرعىن ەڭبەك ەتەدى. شارۋاشىلىقتا جۇمىسشىلاردى ماتەريالدىق تۇرعىدان ىنتالاندىرۋ شارالارى جولعا جاقسى قويىلعان. «قازىرگى تاڭدا ەكونوميكاسى دامىعان ەلدەردە مال ەتىنىڭ جاستاي ساتىلعانىنا ەرەكشە ءمان بەرىلەدى. مىسالى, الەمدە جىلىنا 8,5 ميل­ليون توننا قوي ەتى وندىرىلسە, ونىڭ 80 پايىزدايى مارقا ەتىنىڭ ۇلەسىندە. سوندىقتان, ساتار قويدى توقتى, ساۋلىق بولعانىنشا ءوسىرىپ شىعىندالعانشا, ءتورت ايلىق مارقا كەزىندە ەتكە ساتىپ جىبەرگەن ەكونوميكالىق جاعىنان الدەقايدا ءتيىمدى», دەيدى مال شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى بەلگىلى عالىم, پروفەسسور تولەۋحان سادىقۇلوۆ. ول شولپان ادىلحانوۆامەن بىرگە ءبىراز ۋاقىتتان بەرى «جەڭىس» زاۋىتىمەن بىرگە مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋ بويىنشا جەمىستى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. الەمدە قوي جارىقتىقتىڭ 600-گە تارتا تۇقىمى بار ەكەن. ونىڭ ىشىندە جيىرماعا جۋىعى – عىلىم تىلىمەن ايتقاندا, قۇيرىقتى قوي. ال ەندى, مىنا قىزىقتى قاراڭىز, وسى جيىرما تۇقىمنىڭ جەتەۋى قازاق­ستاندا وسىرىلسە, بەسەۋى قارا­عان­دى وبلىسىندا باعىلاتىن كورىنەدى. قويدى قازاق قانا باعادى دەگەن ادام قاتتى قاتەلەسەدى. مى­سالى, الىستاعى اۆستراليا مەن باۋىرلاس تۇركيا ەلدەرىندە دە شوپان اتا ت ۇلىگى مىڭعىرىپ وسە­تىندىگى بەلگىلى. ايتايىن دەگە­نىمىز, بۇل ەلدەردە قوي ءتولى ءتورت ايلىق مارقا بولعان كەزىندە سويىل­ى­پ, ەتكە وتكىزىلەدى ەكەن. عالىم­دار­­دىڭ ايتۋىنشا, مارقا ەتىنىڭ قۇ­رامىندا حولەستەرين مەن ماي شامالى عانا بولاتىن كورىنەدى. اعزاعا دەگەن پايداسى مول مارقا ەتى نارقىنىڭ شەت مەملەكەتتەردە شارىقتاپ تۇرعانى دا وسىعان بايلانىستى بولسا كەرەك. «مال وسىرسەڭ قوي ءوسىر, تابىسى ونىڭ كول-كوسىر» دەگەن ءسوز بەكەر ايتىلماسا كەرەك-ءتى. مۇنى ءبىز «ەدىلباي» قويىنىڭ ەكولوگيالىق تازا ەتىن الىستاعى ارابياعا وتكىزىپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا سەپتىگى مول ەكسپورت سالاسىن ەكپىندى يگەرە باستاعان «جەڭىس» اسىل تۇقىمدى مال زاۋىتىنىڭ مىسالىنان-اق كورىپ وتىرمىز. قايرات ءابىلدينوۆ, «ەگەمەن قازاقستان» قاراعاندى وبلىسى, جاڭاارقا اۋدانى