اسەلحان, ءاسيا, قونىسباي

حالىق اقىندارىنا قۇرمەت كورسەتىلدى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالىپ ءوتىپ جاتقان وبلىستاردىڭ ەلورداداعى كۇندەرى استانالىقتارعا ەلىمىزدىڭ ءار شالعايىندا جاتقان باي وڭىرلەرىمىز تەك نانى مەن ەتىن, ميۋاسى مەن كوكونىسىن, بالىعى مەن بالىن, مايى مەن قۇرتىن ۇسىنعان جوق, ءان مەن جىردان شاشۋ شاشتى, ونەرىمەن تامساندىردى. قاي جاعىنان بولسىن وسكەنىمىزدى, وركەندەگەنىمىزدى كورسەتتى. حالقىمىزعا تۇڭعىشتاردى بەرگەن توپىراعى قۇنارلى قوستاناي مەن قازىنالى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنىڭ كۇندەرىندە دە استانالىقتار ءۇشىن اق تۇيەنىڭ قارنى جارىلعانداي بولعانى راس. وسى شارانىڭ اياسىندا قوستاناي وبلىستىق اكىمدىگى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ۇلتتىق مۋزەيدە وتكەن باسقوسۋ – قازاقستاننىڭ حالىق اقىندارى اسەلحان قالىبەكوۆا, ءاسيا بەركەنوۆا جانە قونىسباي ابىلمەن كەزدەسۋ كەشى استانانىڭ تالعامپاز جۇرتىنا ەرەكشە اسەر قالدىرعانى ايان. ايتىسكەر حالىق اقىندارىنىڭ كورەرمەندەرىمەن باسقوسۋى تۇڭعىش ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعانىن دا ايتا كەتسەك ارتىق بولماس. ەلىمىز بايلانعان بوداندىققا ەتىمىز دە ولە باستاعان وتكەن عاسىردىڭ 70-80-ءشى جىلدارى انا ءتىلىمىز, اق ءدىنىمىز, ءداستۇرىمىز ەسىكتەن قاراپ قالعان كەزدە قازاقتىڭ حاس ونەرى – ايتىس وسى قازىنالارىمىزدىڭ جوقشىسىنداي جالاۋلاتتى, حالىقتىڭ رۋحىن كوتەردى. 80-ءشى جىلداردىڭ العاشقى جارتىسىندا حالىقتىڭ اراسىنان قايناپ شىققان ماناپ كوكەنوۆ, كوكەن شاكەەۆ, تاۋشەن ءابۋوۆا مەن كوكباي وماروۆتىڭ سوڭىنان ىلەسە كەلىپ, ايتىستى جاڭا ساتىعا كوتەرگەن توپتىڭ بەل ومىرتقاسىنداي وسى ءۇش اقىن ەدى. شابىتى شامىرقانعان جاس اقىندار قىزىل قۇرساۋى مىقتى پارتيادان دا ىقپاي, حالقىمىزدىڭ جوعىن تايسالماي ايتاتىن. ولار وبلىسارالىق تەلەايتىس­تاردا باپتاعان بايگە اتىنداي ىسىلا ءتۇستى. حالقىمىزدىڭ عا­سىرلار بويى اڭساعان ارمانىمەن, توگىلگەن قانىمەن, كوز جاسىمەن كەلگەن تاۋەلسىزدىك 90-شى جىلدارى ايتىس اقىندارىن ءتىپتى قاناتتاندىردى. ايتىسكەرلەر ولگەنىمىز ءتىرىلىپ, ءوش­كەنىمىز جانعانداي بولىپ ورتامىزعا كەلىپ جاتقان الاش ارىس­تارى تۋرالى, بوساعادان تورگە وزعان ءتىلىمىزدى, ءدىنىمىزدى قۋانا جىرعا قوستى. كەزدەسۋ باسىندا كورسەتىلگەن سوناۋ 80-90-شى جىلدارى وتكەن اقىندار ايتىسىنان ۇزىندىلەر رۋحتى كوتەرگەن سونداي شابىتتى شاقتاردى ەسكە سالدى. ءيا, سول جىلدارى ايتىس قوعامدى جاڭارتۋعا كۇرەسكەرلىكپەن اتسالىس­تى دەسەك ارتىق كەتپەسپىز. اسەلحان, ءاسيا, قونىسباي باستاعان توپتىڭ ايتىس­تا ايتقان سىن-پىكىرلەرى جەبەنىڭ وعىنداي نىساناعا ءدوپ ءتيىپ جاتاتىن. ولار بيلىك باسىنداعىلار, جۇرتشىلىق تاراپىنان ەسكەرىلمەي دە قالعان جوق. قوستاناي وبلىسىندا قازاقتى 30-شى جىلدارى قىناداي قىرعان اشتىقتى ۇيىمداستىرعان قۋ شەكە گولوششەكين اتىنداعى تەمىر جول ستانساسى بولدى. وسىنى ايتىستا «تۇر ءالى گولوششەكين ستانساسى, تاريحتىڭ جىرتىلمايتىن پاراعىنداي» دەگەن ءاسيانىڭ ءسوزى ستانسا اتىنىڭ وزگەرتىلۋىنە تۇرتكى بولدى. ايتىستاردان كەيىن تولىپ جاتقان تاريحي اتاۋلاردىڭ قالپىنا كەلتىرىلگەنىنە جۇرت كۋا. ال اسەلحاننىڭ «حالىققا پايداسى جوق اكىمدەردەن, جاعاتىعۇن ءبىر قۇشاق وتىن ارتىق» دەگەن ءسوزىن اتقامىنەرلەر قاي ۋاقىتتا دا ىشتەي قايتالاپ جۇرسە نەسى ايىپ؟ اسەلحان, ءاسيا, قونىسبايلار ايتىس مازمۇنىنىڭ جاڭارۋىنا عانا ەمەس, ماقامىنا دا جاڭالىق ەنگىزگەن توپتىڭ مايتالماندارى. ۇشەۋىنىڭ ماقامى ءۇش دارا, الدى-ارتىنداعىلاردىڭ ەشقايسىسىن قايتالاعان جوق. «ءاي-ءاي اقىن» قونىسبايدىڭ ماقامى, ورىندى ءازىلى, ۇتقىر ويلارى ايتىسقا اڭقاسى كەپكەن تىڭداۋشىلارىن تەربەتەتىن ەدى. جاڭارىپ, جاڭعىرعان, قايتا تۇلەگەن ايتىستىڭ دامۋىنا زور ۇلەس قوسقان اقىنداردىڭ سوڭىنان جىردىڭ تايىنداي بولىپ شاكىرتتەر ەردى. ايتىس اقتاڭگەرلەرىنىڭ شىعارماشىلىق كەشىندە جاس ايتىسكەرلەر داۋرەن ىسقاق پەن مارعۇلان وسپانوۆ حالىق اقىندارىنا جىردان شاشۋ شاشىپ, ارناۋ ولەڭدەرىن ايتتى. اقىنداردىڭ استانا تورىندەگى كەشىنە قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ تە قاتىستى. – حالقىمىز قازىناسىنىڭ ءبىرى – ايتىستىڭ دامۋىنا, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ مادەني-رۋحاني جاعىنان نىعايۋىنا قازاقستاننىڭ حالىق اقىندارى اسەل­حان قالىبەكوۆانىڭ, ءاسيا بەر­كە­نوۆانىڭ, قونىسباي ءابىلدىڭ قوسقان ۇلەسى مول. بيىل قوستانايلىقتار وب­لىستىڭ 80 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتەدى. وسىعان وراي وڭىرىمىزدەن شىق­قان قوس اقىن قونىسباي ءابىل مەن ءاسيا بەركەنوۆا مەرەكەلىك ەسكەرتكىش مەدالىمىزدىڭ لايىقتى يەگەرلەرى دە بولىپ وتىر, – دەپ ارحيمەد بەگەجان ۇلى ولاردىڭ كەۋدەسىنە «قوستاناي وبلىسىنا 80 جىل» مەدالىن تاقتى جانە ءۇش اقىنعا سىي-سياپاتىن جاسادى. كەشتە ارقالى اقىندار تىڭداۋ­شىلارىنا ەمەن-جارقىن ەستەلىك اڭگى­مەلەر ايتتى. ايتارىن ايتىپ قالعان اقىندار بۇگىنگى ايتىستىڭ جەتىستىگى مەن كەمشىن تۇستارىن دا جاسىرمادى, حاس ونەردىڭ بولاشاعى تۋرالى ايتتى. «ءاي-ءاي اقىن» قونىسباي كورەرمەنىنىڭ الدىندا «ءاي-ايىنە» سالىپ, جىر توكتى. نەگىزى, جان-جاقتى دارىندىلىق ايتىسكەر اقىنداردىڭ ەرەكشەلىگى بولسا كەرەك. قونىسباي ءابىل ايتىسكەرلىكتىڭ سىرتىندا وتىز شاقتى ءاننىڭ اۆتورى, ساتيرالىق شىعارمالارى ءبىر توبە. قازىر اقىندار ايتىس ساحناسىنا شىقپاسا دا, جىر اۋىلىنان الىستاعان جوق, جازبا ولەڭگە بەت بۇرعان. ۇشەۋى دە ولەڭدەرىن وقىدى. كوپشىلىك ءاسيانىڭ انشىلىك قىرىنا دا كۋا بولدى. كەزدەسۋگە قاتىسقان بەلگىلى ساتيريك, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى كوپەن امىربەك, بەلگىلى قالامگەر قايسار ءالىم اقىندار جايلى جىلى لەبىزدەرىن ورتاعا سالدى. ۇلتتىق مۋزەيدىڭ ديرەكتورى دارحان مىڭباي اقىنداردى قۇتتىقتاپ, كەش ۇيىمداستىرۋشىلارىنا العىسىن ءبىلدىردى. حالىقتىڭ اقىنىنا, اقىننىڭ ساحناسىنا ساعىنىشىن پاش ەتكەن شىعارماشىلىق كەش قونىسباي ءابىلدىڭ جاس ءانشى ارايلىم راحىمقىزىمەن قوسىلا شىرقاعان «اڭساۋ» دەگەن انىمەن تۇيىندەلدى. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, «ەگەمەن قازاقستان» استانا سۋرەتتى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات, «ەگەمەن قازاقستان»