رۋحتىڭ ۇلتتىق ءراۋىشى

تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تولاعاي سۇلباسى زور تۇلعاسىمەن جاقىننان كورىنگەن (ارينە, كورە بىلەتىن كوكىرەك كوزى بارلارعا) توقسانىنشى جىلداردىڭ باسى بولسا كەرەك. سول تۇستاعى الماتى وبلىسىنىڭ باسشىسى جىر الىبى جامبىل اۋىلىنا بارا قالىپتى. ەلمەن جۇزدەسىپتى, حالىقتىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن, مۇڭ-مۇقتاجىن ءوز اۋىزدارىنان ەستىمەككە نيەت ءبىلدىرىپتى. سوندا سول اۋىلدىڭ, سول اۋىلدىڭ عانا ەمەس-اۋ, جالپى قازاقتىڭ كەلىنى بولعان, قازىردە اناسىنا اينالعان اتاقتى اقىن نادەجدا لۋشنيكوۆا: «ىقىلاسىڭىزعا راحمەت! ءبىز ەشنارسەگە ءزارۋ ەمەسپىز. تاماعىمىز توق, كويلەگىمىز كوك. تۇرمىسىمىز جاقسى. تەك رۋحاني ازىق جاعى تاپشىلاۋ بولىپ تۇر», دەپ كوپتىڭ تىلەگىن جەتكىزەدى. وسىنى ايتۋى مۇڭ ەكەن, وبلىس باسشىسى دەرەۋ قاسىنداعى كومەكشىسىنە, اۋدان باسشىلارىنا قاراتا: «ەستىدىڭىزدەر عوي, رۋحاني ازىق از دەيدى. ەرتەڭنەن قالدىرماي جەمىس-جيدەك, قيار, قىزاناق, كوكونىستىڭ ءتۇر-ءتۇرىن كەلتىرىڭدەر وسىندا. رۋحاني ازىققا تارشىلىق بولماسىن», دەپ تارپاڭ تاپسىرما بەرىپتى. جيىلعان جۇرت سالدارى سۋعا كەتىپ ءبىر-بىرىنە قارايدى. نادەجدا جەڭگەمىز قازاق تىلىندەگى گازەت-جۋرنالداردىڭ, كىتاپتاردىڭ ۋاقتىلى جەتكىزىلىپ تۇرۋىن سۇراماقشى بولعان عوي. ۇلتتىق رۋحتى كوتەرۋ جايىن ايتپاقشى بولعان عوي. رۋحاني ازىقتى كوكونىسپەن شاتاستىرعان رۋحسىز باسشىمەن اڭگىمەنى ءارى قاراي سوزۋدى قاجەت دەپ تاپپاپتى. وسىعان ۇقساس تاعى ءبىر سوراقىلىق ءسال ىلگەرىدە كوكشەتاۋدا بولعان-دى. وبلىس ورتالىعىنداعى كوشەگە بەلگىلى ادەبيەت زەرتتەۋشى عالىم, قازاق ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, وسى ءوڭىردىڭ ءتول پەرزەنتى ەسماعانبەت ىسمايىلوۆتىڭ ەسىمىن بەرۋ تۋرالى ماسەلە قارالىپ جاتادى. سوندا وبلاتكوم توراعاسىنىڭ ءبىر ورىنباسارى «توۆاريششي, ا كتو تاكوي ەسماگانبەت يسمايلوۆ؟ يا ناپريمەر, و نەم سلىشۋ ۆپەرۆىە, يا سام, ناپريمەر, ەگو نە زنايۋ», دەپ رەپليكا تاستاپ, قازاق رۋحانياتىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان كورنەكتى عالىمنىڭ ەڭبەگىنە, ەسىمىن قاستەرلەۋ ءۇشىن لايىقتىلىعىنا كۇمان كەلتىرگەن, ال ءوزىنىڭ بىلىمسىزدىگىنە بەتى دە بۇلك ەتپەگەن. قازاق ارىپتەسى وسىلاي قىجىرتىپ ايتىپ تۇرعان سوڭ ورىس اعايىندارعا نە كىنا تاعارسىڭ؟ اتقارۋ كوميتەتى: «وبلاتكوم ورىنباسارى بىلمەسە نە شارا, ماسەلە اشىق كۇيىندە قالا تۇرسىن» دەپ, ۇلتقا قىزمەت ەتكەن اقجولتاي ارۋاقتى رازى قىلۋدىڭ ورنىنا, وسى ماڭىزدى ءىستىڭ شەشۋىن ۇزىن ارقان, كەڭ تۇساۋعا سالىپ, ۇزاق سونارعا قالدىرعانى دا بارماق تىستەتكەن ۇلكەن وكىنىشتەرىمىزدىڭ بىرىنە اينالعان-دى. ءيا, ءار جەردە قازاق ادەبيەتى مەن مادەنيەتىنىڭ, ۇلت رۋحانياتىنىڭ ءتۇرلى تاعدىرىن ءبىر-اق اۋىز رەپ­ليكامەن كەسىپ تاستايتىن اۋزى ءۋالى بىلگىرى سانالىپ جاڭاعى شەنەۋنىك سياقتى ۇلتتىق رۋحتان جۇرداي ادامدار وتىرسا, كوسەگەمىزدىڭ كوگەرەتىندىگىنە كۇمانىمىز كوبىرەك بولارى ءسوزسىز. وسى رۋحسىزدىقتان سول كوكشەتاۋدا وسىدان قىرىق جىلدىڭ ارىسىندا بولاشاق ەلباسىن كورەگەن اۋليەلىكپەن تۇڭعىش جىرعا قوسقان ۇلكەن اقىن, ومىرباقي «سوتسياليستىك قازاقستان» (بۇگىنگى «ەگەمەن») گازەتىنىڭ ءتىلشىسى بولىپ وتكەن ەركەش ءيبراھيمنىڭ ەسىمى قاستەرلەنۋ بىلاي تۇرسىن, مۇلدەم ەلەنبەي ۇمىت قالدىرىلىپ كەلەدى. قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيكتەرى جاقان سىزدىقوۆ, ساكەن جۇنىسوۆكە دەگەن تاعزىم-قۇرمەتتىڭ دە جايى قىنجىلدىرادى. ءسويتىپ, رۋحسىزدىق ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى, ۇلكەن تۇلعالارىمىزدى سىيلاماۋعا, ولاردىڭ تاعىلىمىن كەيىنگى جاس ۇرپاققا ۇيرەتپەۋگە اكەلىپ سوعۋدا. ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز, بۇگىنگى جاھاندىق كەڭىستىكتە قازاق اۋەلى ءوزىنىڭ قازاق ەكەندىگىمەن, قانشاما حالىقتاردى توڭىرەگىنە توپتاستىرىپ قازاقستان مەملەكەتىن قۇرىپ وتىرۋىمەن قادىرلى. باسقالار وسىناۋ مەملەكەت قۇراۋشى حالىقتىڭ ۇلتتىق مىنەزىن, ءبىتىم-بولمىسىنىڭ دارالىعىن كورگىسى كەلەدى. بۇل ارادا, ءتىپتى, ءتۇرىڭنىڭ دە, ءتىلىڭنىڭ دە, كيىمىڭنىڭ دە ەمەس, ەڭ باستىسى, ءدىلىڭنىڭ قازاق بولۋى ماڭىزدى دەر ەدىك. ول ءۇشىن بۇكىل جان دۇنيەڭ, ءتۋابىتتى بولمىسىڭ, سانا-سەزىمىڭ, ج ۇلىن-جۇيكەڭ قارا تىرناعىڭا دەيىن ۇلتتىق مىنەزبەن نارلەنبەگى ءلازىم. وسىعان ورايلاس­تىرا ايتساق, ءاربىر حالىقتىڭ وزىنە ءتان ۇلتتىق مىنەزى, رۋحاني دۇنيەسىنىڭ ەرەكشەلىگى, ۇلتتىق قاسيەت-كەلبەتى بولادى. ۇلتتىق مىنەز – ۇلتتىق برەند. جاھاندانامىز دەپ ءجۇرىپ جاننان ايىرىلۋعا بولماس. الەم جاپونداردىڭ ىزەتشىلدىگىن, نەمىستەردىڭ دالدىگىن, شەشەندەردىڭ ەرجۇرەكتىگىن باعالايدى. ۇلتتىقتى دارالايتىن, تانىتاتىن ەرەكشە رۋح, ۇلتتىق مىنەز ورىستاردا دا, گرۋزيندەردە دە, وزبەكتەردە دە, قىرعىز باۋىرلاردا دا, ءبىزدىڭ قازاقتا دا بار. دانا اباي كەزىندە «تۋرا ءتىلدى كىسىنى دەيمىز ورىس», دەپ ورىستاردىڭ جالپىۇلتتىق ءبىر قىرىن كورسەتكەن-ءتىن. ءيسى قازاققا بۇگىندە شاڭ بەرگەن تىكباقايلىق, تاسباۋىرلىق, داراقىلىق جات بولعان. ءبىر جامانى, جالقاۋلىق, جايباراقاتتىق, ارەكەتسىزدىك, مارعاۋلىق ءبۇتىن حالىقتىڭ داعدىسىنا اينالىپ كەتە جازداعان شاقتار دا بولعان. وسىعان كۇيىنگەن اباي ءوزىنىڭ عاقليا قارا سوزدەرىندە ورىستىڭ, تاتاردىڭ, وزبەكتىڭ كەنت سالعىشتىق, ساۋداگەرلىك, ونەر-ءبىلىم قۋاتىن جاقسى ۇلتتىق قاسيەتتەرىن ناداندىقپەن اۋرەشىلىك ساناپ, كۇلە قاراعان قانداستارىن قاتتى شەنەپ, قايتا ونداي عيبراتتاردى تۇتاس ۇلت بولىپ ۇلگى تۇتۋعا, ول ونەرلەردى ۇلتتىق قاسيەت-مىنەزگە اينالدىرۋعا شاقىرىپ ەدى. شۇكىر, قازاقتار ايداي الەمگە ءماشھۇر قالا دا سالدى, ساۋدانى دا قىزدىرۋدا, ونەر-بىلىمگە دە ۇمتىلىپ جاتىر. بۇل – رۋحتىلىقتىڭ بەلگىسى. ءيا, ءاربىر ۇلتتىڭ ءوز رۋحى, ءاربىر رۋحتىڭ ءوز ۇلتى بولماق كەرەك. ادام بويىنداعى رۋحتىڭ ۇلتى – ۇلتتىق مىنەز, سونىڭ دارالىعى. سول بولسا, جوعارىدا ايتقانداي, ۇلتتىق قۇندىلىقتار, ۇلتتىڭ ۇلى تۇلعالارى جەتىمسىرەمەيدى, رۋحاني ازىقتى ەشكىم كوكونىسپەن شاتاستىرمايدى. قوراسانعا قوي ايتىپ, شىبىن جاندى جانە ايتىپ اللادان سۇرايتىنىمىز: رۋحىمىزدىڭ ۇلتى قازاق بولسىن دەيىك. الداعى ەكسپو-2017-دە سەگىز قيىر شارتاراپتان كەلگەن مەيماندارعا ءوزىمىزدى رۋحى كۇشتى ۇلت رەتىندە كورسەتەيىك. قورعانبەك امانجول, «ەگەمەن قازاقستان»