ورداباسىلىقتار تارباعاتايدىڭ تۋسىراعان تانابىنان مول ءونىم الدى
بىلتىر شىعىس ءوڭىرىنىڭ تارباعاتاي اۋدانىنا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان 50-گە جۋىق وتباسى كوشىپ كەلدى. ولار جاڭا قونىسقا كەلىسىمەن «ءمىرزاشول» وندىرىستىك كووپەراتيۆىن قۇرىپ, بارقىتبەل باۋىرىنداعى بوس جاتقان سۋارمالى جەرلەردى يگەرە باستادى. بۇل ىسكە اۋدان اكىمى دىلدابەك ورازباەۆتىڭ ءوزى مۇرىندىق بولدى. قيۋىن تاپقانعا «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىن ءتيىمدى پايدالانۋعا بولادى. ياعني, ەڭبەك كۇشى ارتىق وڭىرلەردەن ادام كاپيتالىن تارتىپ, وزىڭىزدەگى رەسۋرستاردى يگەرەسىز. تارباعاتاي – تۋرا وسى جولمەن تەرىسكەيگە وڭتۇستىكتىڭ كوشىن تۇزەتە بىلگەن اۋدان. ناتيجەسىندە, بۇرىن مال شارۋاشىلىعىمەن شۇعىلدانىپ كەلگەن اۋداندا ەگىستىك القاپتارى كوبەيىپ, جىل سوڭىندا حالىق ارزان باعاداعى جەرگىلىكتى كوكونىسپەن قامتاماسىز ەتىلدى. قازىر اۋدانداعى ساۋدا ورىندارىندا كوكونىس نارىقتاعى قۇنىنان 20-30 پايىزعا ارزان. ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس, شارۋاشىلىقتاردى ىرىلەندىرۋدىڭ ىلكىمدى بولاتىنىن دا وسى كووپەراتيۆ كورسەتىپ بەردى. بيىل كووپەراتيۆ قۇرامىندا بولعان ديقانداردىڭ ءبىرى بەكجان جۇمانوۆ ءوزىنىڭ «جۇمان اتا» اتتى جەكە شارۋا قوجالىعىن قۇردى. ول 2015 جىلدىڭ مامىر ايىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ورداباسى اۋدانى شۇبارسۋ اۋىلىنان كوشىپ كەلگەن بولاتىن. تارباعاتاي اۋدانىنىڭ اكىمدىگى وڭتۇستىكتىڭ جىلى لەبىن الا كەلگەن شارۋاقور اعايىندى قۇمكول اۋىلىنا ورنالاستىرعان ەدى. قازىر ولاردىڭ بارلىعى اۋدان ەكونوميكاسىنا ەلەۋلى كىرىس كىرگىزۋدە. بەكجان قۇرعان جاڭا شارۋاشىلىققا قۇمكول اۋىلىنىڭ تاۋ جاق بەتكەيىندەگى شۇڭقىروبا جازىعىنان 250 گەكتار سۋارمالى جەر بەرىلدى. تۋسىراپ جاتقان تىڭ القاپقا جان بىتىرگەن ديقان ءوزىنىڭ تۋعان-تۋىستارىنان قۇرالعان التى وتباسىمەن بىرگە 100 گەكتار جەردى يگەرىپ, جەمىس-جيدەك, كوكونىس, كۇنباعىس ەكتى. ءبىز مىنگەن كولىك باقشا باسىنا توقتاعاندا, جەردى تەرەڭدەتە قازىپ جاسالعان جەرقوستى اڭدادىق. وتباسىمەن الا جازداي وسى قوستا تۇرىپ, ەڭبەك ەتكەن بەكجان بيىل كۇن رايىنىڭ ديقاندارعا وڭ قاباق تانىتقانىن جەتكىزدى.
شارۋا قوجالىعى ەگىستىكتى داۋلەتباي مەن قازاقستان توعاندارى ارقىلى سۋارادى. ايتا كەتۋ كەرەك, سوڭعى جىلدارى اۋداندا بىرقاتار سۋ قويمالارى مەن توعاندار جوندەلدى. قۇمكولگە تيەسىلى تەبىسكە وزەنىندەگى توعاننىڭ جوندەۋ جۇمىستارى قاراشا ايىندا اياقتالماق. قوس باسىندا كەزدەسكەن قۇمكول اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى تىلەۋقابىل كونەكباەۆ توعاندى پايدالانۋعا بەرگەن سوڭ تاعى 500 گەكتار سۋارمالى القاپتى يگەرۋگە مۇمكىندىك تۋاتىنىن ايتتى.
قۇمكولدىڭ قاربىزى ەرەكشە. بيىل «جۇمان اتا» شارۋاشىلىعى قاۋىن-قاربىزدىڭ «كريستين سميت», «ماللەت» دەگەن گيبريدتى تۇقىمدارىن ەگىپ, وسكەمەنگە – 700, استاناعا – 400 جانە رەسەيدىڭ بارناۋل قالاسىنا 80 توننادان قاربىز وتكىزدى. ارينە, وزدەرى ساۋدالاپ جۇرۋگە ۋاقىت جوق, الىپساتارلارعا كوتەرمە باعامەن 5-15 تەڭگە ارالىعىندا ساتتى. مول شىقسا, گەكتارىنا 30 توننادان ءونىم بەرەتىن بۇل تۇقىمنىڭ ءىرى بولاتىنى سونشا, 20-30 كيلو تارتاتىن ءنان قاربىزدار كەزدەسەدى. ارينە, كۇتىمگە دە بايلانىستى. ۋاقتىلى سۋارۋ ءھام ءارامشوبىن جۇلۋ كەرەك. باقشا يەسى ءارامشوبى ەكى-ءۇش مارتەدەن ج ۇلىنعان تەلىمدەردى سالىستىرىپ كورسەتتى. قانشا جۇلسا دا ءارامشوپ قايتا قاۋلاپ ۇلگەرەدى. دالاعا بەيىمدەلگەن وسىمدىك ءوسىمتال كەلەدى. جەمىسكە قاجەتتى جەردىڭ ءنارىن الىپ قويادى. سوندىقتان ءارامشوپتى جۇلماي ءونىم الۋ قيىن. ونىمەن كۇرەسۋدىڭ تاعى ءبىر ءتۇرى – كوكونىستى كلەەنكا استىنا ەگۋ. بۇل ءادىس ىلعالدى ساقتاۋىمەن ءارى كۇن سۇيەتىن كوكونىسكە قاجەتتى تەمپەراتۋرانى جيناۋىمەن دە ءتيىمدى. قۇمكولدىڭ قاربىزى قاراشاعا دەيىن جەتەدى. ورىنبور قالاسىنان الىپ كەلگەن «حولودوك» اتتى تۇقىمنان ونەتىن قاربىز وتكەن جىلى قاراشا ايىندا دا ساۋداعا شىعارىلىپتى. 2003 جىلدان بەرى ديقانشىلىقپەن شۇعىلدانىپ كەلە جاتقان بەكجان قۇرال ۇلى كۇن رايى سالقىنداۋ بولعانىمەن شىعىس وڭىرىندە جاقسى ءونىم الۋعا بولاتىندىعىن, وڭتۇستىكتە ءبىر جازدا ەكى مارتە جيىن-تەرىن بولعانىمەن جەر تەلىمى جەتىسە بەرمەيتىنىن, ال مۇندا ەگىستىك جەرلەردىڭ مول ەكەنىن جەتكىزدى.
– ەلباسىمىز بارلىعى ەڭبەككە بايلانىستى ەكەنىن ايتىپ ءجۇر عوي. ءبىز دە قولىمىزدان كەلگەنشە ەڭبەكتەندىك. تىڭ جەر بولعاندىقتان, ءونىمىمىز مول شىقتى. قازىر ءسابىز, ورامجاپىراق, قىزىلشانى جيناۋدامىز. كوكونىس ساقتايتىن جەكە قويمامىز بار. وسىنداي شۇرايلى, سۋلى وڭىردەن جەر الۋعا جاعداي جاساعانى ءۇشىن اۋدان اكىمى دىلدابەك ءتاجىباي ۇلىنا العىس ايتامىز, دەدى شارۋاشىلىق باسشىسى.
«جۇمان اتا» ارقىلى جاڭا قونىستا جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلدى. جاز بويى مۇندا تۇراقتى تۇردە 15 ادام ەڭبەك ەتسە, ناۋقان كەزىندە 50-دەن استام ادام جۇمىس ىستەيدى. جاپپاي كومەكتەسىپ جاتقان ىرگەدەگى اۋىل تۇرعىندارى كۇندەلىكتى قول ەڭبەگىنىڭ اقىسى مەن باقشا ونىمدەرىن الادى. ءبىراز اۋىلداستارىنا جۇمىس بەرىپ وتىر, دەيدى جيىن-تەرىنگە كومەككە كەلگەن سايات التىنبەكوۆ, سامات ءىلياسوۆ ەسىمدى قۇمكولدىك تۇرعىندار.
بەكجان باۋ-باقشانى ارالاي ءجۇرىپ, ءوزىنىڭ قۇداي بەرگەن بەس پەرزەنتى بار ەكەنىن, كەنجەسىنەن باسقاسى مەكتەپتە وقيتىنىن, كەلىنشەگىنىڭ قۇمكول اۋىلىنداعى ساسان بي اتىنداعى ورتا مەكتەپكە ادىسكەر بولىپ جۇمىسقا ورنالاسقانىن اڭگىمەلەدى. وڭتۇستىكتەن كەلگەن وردالى جۇرتقا جاقسى جاعداي جاسالعانىن, ەش قيىندىق كەزدەسپەگەنىن جەتكىزدى. ەندىگى مىندەت – ءونىمدى شاشاۋ شىعارماي جيناپ الۋ. تاۋ باسىنا تۇسكەن قار دا ديقانداردى اسىقتىرا تۇسكەندەي. جيىن-تەرىن اياقتالعان سوڭ تۇسكەن پايداعا قاراي تراكتور ساتىپ الۋدى كوزدەپ وتىرعانىن دا جاسىرعان جوق. ءبىز بارعاندا ديقاندار شىعىس ءوڭىرىنىڭ ەلوردادا وتەتىن كۇندەرى اياسىنداعى اۋىلشارۋاشىلىق جارمەڭكەسىنە جونەلتىلەتىن كوكونىستى تيەپ جاتىر ەكەن. «جۇمان اتا» شارۋا قوجالىعى استاناعا 5 توننا كوكونىس جىبەرسە, «ءمىرزاشول» كووپەراتيۆى 5 توننا كارتوپ جونەلتتى.
– بيىل قاۋىن-قاربىز مول بولدى. قالعان پاشاقتارىنا دەيىن مال بورداقىلاۋشىلار الىپ جاتىر. سونداي-اق, 500 گەكتارعا جۋىق كۇنباعىس ەگىلگەن ەدى. گەكتارىنا 10-12 تسەنتنەردەن ءونىم بەردى. قازىر وسكەمەننىڭ ەلەۆاتورىنا تاسىمالداپ جاتىرمىز. تازالانعان سوڭ وزبەكستانعا جونەلتىلەدى. سونداي-اق, 200 گەكتاردان استام القاپقا «مونتە كارلو» اتتى گوللاندىق كارتوپ ەكتىك. ەليتالى تۇقىم گەكتارىنا 45 توننادان ءونىم بەردى. «ەلگە ەل قوسىلسا – قۇت» دەگەن ءسوز بار. الاقانداي اۋىلىمىزعا وڭتۇستىكتەن اعايىندار كەلگەننەن بەرى قۇتىمىز كەڭىپ, بەرەكەمىز ارتىپ جاتىر, – دەيدى قۇمكول اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى تىلەۋقابىل كونەكباەۆ.
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان»
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
تارباعاتاي اۋدانى
بيىل «جۇمان اتا» شارۋاشىلىعى قاۋىن-قاربىزدىڭ «كريستين سميت», «ماللەت» دەگەن گيبريدتى تۇقىمدارىن ەگىپ,
وسكەمەنگە – 700, استاناعا – 400 جانە رەسەيدىڭ بارناۋل قالاسىنا 80 توننادان قاربىز وتكىزدى.
