Tاۋەلسىزدىكتىڭ ءتاتتى جەمىسى

قازاق – تاۋبەشىل حالىق. ەرتە­رەكتە ۇلكەن اتالارىمىز «اللا, وسى كورسەت­كەنىڭە ءشۇ­كىر» دەپ وتىراتىن. جاستىق شاق­تارى قالاي وتكەنىن انىق بىلە بەرمەيمىز عوي, قۇدايعا شۇكىر­شىلىك ايتىپ وتىرعان كەزى­نىڭ ءوزى بۇگىنگىدەي اق تۇيەنىڭ قارنى جارىلعان, قوي ۇستىنە بوزت­ورعاي جۇمىرتقالاعان زامان ەمەس ەدى. ەل ءالى دە قوڭتورعايلاۋ تۇرا­تىن. اۋىل­داردا ماشينانىڭ مىقتىسى «موسك­­­ۆيچ», ال «جيگۋلي» دەگەنى­ڭىز ءىلۋ­دە بىرەۋ. قورجىن تامدارىندا جاساۋ­لى جيھاز دا جوق. تاپقانى تاما­عىنان كوپ ار­تىلا بەرمەيدى. كەيى­نىرەك, «اپىر-اۋ, اتالارىمىز نەتكەن قاناعاتشىل بولعان» دەپ ويلادىق. ات جالىن تارتىپ مىنگەننەن كەيىن وي مەن قىرعا كوز جىبەرسەك, كيىز تۋىل­دىرىقتى الاش با­لاسىنىڭ كورمەگەنى جوق ەكەن عوي. پاتشالىق رەسەي­دىڭ سوڭعى جىلدارى مەن قىزىل يمپەريانىڭ كۇش العان جىل­دارىندا ورتالىق ازيا حا­لىق­تارىنىڭ ىشىندە حالقىنىڭ سانى جاعىنان ەڭ كوبى قازاقتار بولىپتى. احاڭ – احمەت بايتۇرسىنوۆ ايتقانداي, «ءالحامدۋللا, ءبىز قازاق التى ميلليون بولدىق» دەپ شۇكىرشىلىك ءارى ماقتانىش قىلعان 1916 جىلدان بەرى وسكەنىمىزدە, دەموگراف ماقاش ءتاتىموۆ ەسەپتەگەندەي, بۇگىندە 40-45 ملن حالىق بولىپ جايقالىپ تۇرعانداي ەكەنبىز. قازاقتى پاتشالىق رەسەي دە اياعان جوق. قىزىل تەررور كەزىن­دە, بىزدەگى سول يم­پەريانىڭ قىزى­عىن كورىپ, دۇنيەگە تويىن­­­عان­دار عانا اڭسايتىن كەڭەس وكى­­مە­­تى­­نىڭ كەزىندە قىناداي قىرى­لىپ قالدىق... بۇگىنگى كۇنىمىز تاۋەلسىزدىكتىڭ ار­قاسى. وكىنىش­تىسى, بىزدە ءالى كۇنگە دەيىن ساقا­لىنا شىركەي ۇيالاپ, ەل, جەر قور­عاپ ات ۇستىنەن ءتۇس­پەگەن اتا-بابا­لارىمىز ارمانداپ ءوت­كەن تاۋەل­سىز­دىك قادىرىن ءتۇسىن­بەي­تىن­دەر بار­شىلىق ەكەن­دىگى قوبال­جى­تا­دى. ولار ءۇشىن ءبارى وڭاي سياقتى. بۇگىندە قازاقستان ءوز الدىنا جەكە مەملەكەت بولىپ جاي­قالىپ ءوسىپ, تۇعى­رى بەكەم, ماق­ساتى ايقىن, كەلەشەگى كەمەل ەل بولسا, ءبىز ەڭ الدىمەن وسى تاۋەل­­­سىزدىك قازىعىن قاققان ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ قادىر-قاسيەتىنە جەتە ءبىلۋىمىز كەرەك. ءويت­كەنى قازاق­­ستان­نىڭ بۇگىنگى جەتىس­تىك­­تەرى­­نىڭ ءبارى ەلبا­سىنىڭ سارابدال سايا­­ساتىنىڭ ارقاسى ەكەندىگىن كوزىقارا­قتى جاندار بىلەدى. وسى ورايدا, الاش بالا­سى الاڭسىز بولۋ ءۇشىن ءتورت قۇبى­لا­مىزدى تۇگەلدەپ, باسقا مەملەكەتتەرمەن شەكتەسەتىن شەكارالارىمىزدى شەگەندەپ بەردى. تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى جەرگى­لىكتى حالىقتىڭ ۇلەس سالماعى 40 پايىز­عا دا جەتپەيتىن قازاقتىڭ شەكاراسىن شەگەن­دەۋ ەلباسىنا وڭاي تۇسكەن جوق. ءبىز مۇنى بەلگىلى قوعام قايراتكەرى, پار­لامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆتىڭ ەلباسىمەن تىكەلەي سۇحباتى­نا قۇرىلعان «ءومىر وتكەلدەرى» كىتابىن وقىعاندا تاعى دا انى­عى­راق تۇسىنە تۇستىك. ديپلوماتيا – ايلا عانا ەمەس, مىق­تى باي­لام, ورىندى ۇسى­نىستى ەكى جاق­تىڭ دا ءجۇي­كەسىنە سالماق ءتۇسىر­مەي, ءتيىم­دى شەشۋ­دىڭ سارا جولى. قازاق­ستان پرە­زي­دەنتى وسىنداي كۇردەلى ماسەلە­لەر­دەن ءوزى­نىڭ تاپقىرلىعى ارقىلى جول تاۋىپ, قازاق جەرىن بولشەكتەۋدەن امان ساقتاپ قالدى. وسىنى جاس ۇرپاق ءتۇسىنىپ, ەلىن, جەرىن قادىرلەسىن دەگەن ماقساتتا قايتا ەسكە ءتۇسىرىپ وتىرمىز. ويتكەنى, تاۋەلسىزدىكتىڭ جولى جەڭىل بولماعانىن جاس ۇر­پا­عىمىز ونشالىقتى بىلە بەر­مەيدى. بىلمەگەن جەردە قادى­رىنە جەتپەۋ باستالادى. ال تاۋەل­سىزدىكتىڭ ءتاتتى جەمىسى تۋر­الى ايتار بولساق, ارينە, ۇزاق­قا كەتەمىز. ەڭ باس­تىسى, كور­شى ەلدەرىمىزدىڭ ۇل-قىز­دارى جۇ­م­ىس ىزدەپ شەتكە كەتكەن­دە, بىردە-ءبىر قازاق بالاسى ەشكىمگە تاۋەل­­دى بولعان جوق. ورمانداي وتا­نىندا ابى­رويىمەن وتىردى. تاۋەل­سىزدىكتىڭ جەتىس­ت­ىك­تەرىن ءار اي­ماق­تىڭ دامۋىنان, قول جەت­كىزگەن جەتىس­تىكتەرىنەن كورۋگە بولادى. مىسالى, حالقىنىڭ سانى جاعىنان رەسپۋبليكادا الدىڭعى ورىن الاتىن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا ەكى-ءۇش قانا ەمەس, ءتورت اۋىسىمدى مەكتەپتەردىڭ كوپ بولعاندىعى بۇگىندە ەرتەگى سياقتى. كەزىندە ءىلدالدالاپ بالشىقتان سالعان اپاتتى مەكتەپتەر دە كوپ بولاتىن. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» باع­­دارلاماسى وسى جاعدايدى تۇبە­گەيلى شەشۋگە مۇمكىندىك تۋعىز­دى. جىل سايىن 20-25 جاڭا مەك­تەپ پايدالانۋعا بەرىلىپ كەلەدى. وب­لىس­تىڭ تەك بيىلعى جىلعى عانا الەۋ­مەتتىك جەتىستىكتەرىنە كەلسەك, كوڭىل توعاي­تاتىنداي جۇمىستار بار. الەۋمەتتىك سالاعا ايرىقشا كوڭىل بولىنۋدە. اعىمداعى جىلى 10 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانىنىڭ قۇرىلىسى, 8 نىساندا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى ءجۇر­گىزىلىپ جاتىر. وبلىسىمىزدا الەمدىك مەدي­تسيناداعى وزىق تەحنولوگيا­لار پاي­­دا­لانىلۋدا. بالالار قان تامىرى حي­رۋر­­گياسىن دامىتۋ قولعا الىندى. مەدي­­تسي­نالىق قىز­مەتتىڭ ساپاسىن جاقسار­تۋ ماق­ساتىندا قىزمەتكەرلەردىڭ بىلىك­تى­لىگىن ارتتىرۋعا كوڭىل ءبولى­نىپ وتىر. ەسەپتى كەزەڭدە نارەس­­تە­لەر ءولىم-ءجىتىمى – 13 پا­­يىزعا, قان اينالىمى اۋرۋلارى – 15 پا­­­­يىزعا, تۋبەركۋلەز – 24 پايىز­عا, ون­كو­پا­تو­­لوگيا 2 پايىزعا تومەندەدى. ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ءۇستىمىز­دەگى جىلى 37 مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدار اشىلىپ, جالپى سانى 1 561 بىرلىككە ارتتى. بۇگىنگى تاڭ­دا 42 مەكتەپ, 6 بالا­باق­شا ىسكە قو­سى­لىپ, ناتيجەسىندە 11 اپات­تى جا­ع­دايداعى, 9 ءۇش اۋىسىم­دى مەك­تەپ­تەردىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. «جۇمىس­پەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باع­دارلاماسى اياسىندا جارتى­جىل­دىقتا 33 383 ازامات الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارىمەن قامتىلدى. «وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى» باعدارلاماسى اياسىندا 790 مىڭ شارشى مەترلىك 262 ءۇيدىڭ قۇرى­لىسى ءجۇر­گىزىلىپ جاتىر. بيىل 252 مىڭ شار­شى مەترلىك 151 ءۇي پايدالانۋعا بەرى­لەدى. وبلىستا رەس­پۋبليكامىزدىڭ ەكونو­ميكالىق قۋاتىن ەسەلەيتىن, شيكىزاتقا تاۋەلدىلىكتەن قۇت­قاراتىن يندۋستريالىق ايماقتار تابىستى جۇمىس جاساپ جاتىر. بيىل اۋىل شارۋاشىلىعى­نىڭ جالپى ءونىمى 123 ملرد تەڭگە­گە جەت­كەندىگىندە مەملەكەتتىك قول­­داۋ­دىڭ ورنى ايقىن باي­قالا­دى. قازىردىڭ وزىندە 4 مىڭداي ۇساق شارۋا قوجالىعى 47 كووپەراتيۆ­كە بىرىكتى. اۋدان, قالالار­دا متس-تەر اشىلىپ, قۋاتتى تەح­نيكا­لار شارۋالارعا قىزمەت ەتە باستادى. بۇلار – ءبىر وبلىستا بولىپ جاتقان جاعدايدىڭ كورىنىسى. تاۋەل­سىزدىكتىڭ ءتاتتى جەمىسىن جەۋ دەگەن وسى. «تاريح – ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ ساق پەن تۇركىنىڭ, قازاق حاندى­عىنىڭ ءداۋى­­رىندە, ۇلى وتان سو­عىسى كەزىندە كورى­نىس تاپقان ۇلى كۇرەسىنىڭ كۋاسى. بۇل – ءبىز­دىڭ ءوت­كەنىمىز جانە تاعدىرى­مىز. بابا­­لارىمىز ۇمتىلعان اڭسار­لى ماق­سات – تاۋەلسىزدىككە ءبىز­دىڭ ۇرپاق قول جەت­كىزدى. سوندىق­تان دا بۇل كۇن تۇتاس ۇرپاق­تار­دىڭ ورىندالعان ارمانىن بىلدىرەتىن قۋانىشتى ءارى ماڭىزدى مەرەكە بولىپ تابىلادى. ويتكەنى, تاۋەلسىزدىك پەن تەڭ­دىك, ەگەمەندىك پەن مەملەكەتتىلىك – كەز كەل­گەن حالىق ءۇشىن اسا قۇندى ۇعىم­دار. ءبىز وسى تاعدىردى قابىل الىپ, ءبىر­لىك پەن ەڭبەك ارقىلى تاريحي جولىمىز­بەن شى­­عىن­سىز ءجۇرىپ كەلەمىز. ەلىمىز ەگەمەن­دى­­گىن نىعايتىپ, ماڭگىلىك ەل بولۋ­عا باع­دار ۇستادى. سوندىقتان تاۋەلسىزدىك كۇ­نى – بارشا قازاق­ستان حالقى مەن الەم­نىڭ بار­لىق تۇكپىرىندەگى دوستارىمىز ءۇشىن ۇلى مەرەكە», – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. كەيبىر مەملەكەتتەردىڭ عا­سىر­­لاپ وتەتىن تاريح جولدارىن شيرەك عاسىردا ءجۇرىپ ءوتىپ, الەمگە تانىلعان قازاقستان ءۇشىن ەڭ ۇلىق مەرەكە – تاۋەلسىزدىك كۇنى. سوندىقتان, الاشىمىزدىڭ باسىنان باق تايماي, كوسەگەسى كوگەرە بەرسىن دەپ تىلەيمىز. قايرات بالابيەۆ, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى