كوكەيكەستى كوگىلدىر وتىن

«قازترانسگاز» اق «قازاقستان-قىتاي» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ قۋاتىن ارتتىرۋدا ءبىر جىلعا جەتەر-جەتپەس ۋاقىتتا «قازترانسگاز» بىرنەشە ءىرى جوبانى ەڭسەردى. ماسەلەن, وتكەن جىلدىڭ سوڭىنا قاراي ۇلتتىق وپەراتورىمىز ەل ەكونوميكاسىنداعى ەڭ ماڭىزدى وقيعالاردىڭ ءبىرى – «قازاقستان-قىتاي» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ «س» جەلىسىن پايدالانۋعا بەرگەن بولاتىن. بۇل – ەنەرگەتيكالىق جانە وڭىرلىك ارىپتەستىك سالاسىنداعى ءىرى حالىقارالىق جوبانىڭ قورىتىندىلاۋشى كەزەڭى بولدى. ەندى مىنە, كەزەكتى رەت ەكى مەم­لەكەتتىڭ, ياعني قازاق­ستان مەن قى­تاي­­دىڭ بەلدى باق وكىلدەرى ارنايى جولعا شىعىپ, شالعايدا جاتقان الماتى وبلىسى ۇيعىر اۋدانىندا ۇلكەن ءىستىڭ بىتكەنىنە كۋا بولدىق. ءبىز بۇعان دەيىن دە مىنا جا­ھان قازىر تابيعي رەسۋرستار ءۇشىن تالاسىپ, قىرعي-قاباق بولىپ جات­قان زا­مان­دا قازاقستان اينا­لاسىنداعى كورشىلەرىمەن قاي كەزدە دە كوكەيكەستى بولىپ كەلگەن كو­گىلدىر وتىن ماسەلەسىن تاتۋ جولمەن شەشىپ جاتقانى شىنىندا تەرەڭ ساياسي مانگە دە يە ەكەنىن ءتىل­گە تيەك ەتكەنبىز. سودان بەرى وزگەر­گەن دۇنيە جوق. ال تابيعي وتىنمەن قام­تاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى سول كۇيىندە قالا بەرمەك. سونىمەن, وتكەن جۇما كۇنى سالتاناتتى تۇردە «قازاقستان-قىتاي» ماگيسترالدىق گاز قۇبىرى «س» جە­لىسىنىڭ №4 جانە 8 كومپرەسسورلىق ستانسالارىن پايدالانۋعا بەرۋ رەسمي ءراسىمى ءوتتى. قاراپايىم تىلمەن ايت­قاندا, بۇل ستانسالار جالپى ۇزىن­دىعى 7,5 مىڭ شاقىرىمنان اس­تام «تۇرىكمەنستان – وزبەكستان – قا­زاقستان – قىتاي» ترانسۇلتتىق ما­گيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ قۇ­رامداس بولىگى بولىپ تابىلاتىن «قا­­زاقستان-قىتاي» قۇبىرىنىڭ قىسىمىن كوتەرىپ, گاز وتكىزگىشتىك الەۋەتىن ايتارلىقتاي كۇشەيتەدى. ال «قازاقستان-قىتاي» ماگيسترالدى گاز قۇبىرى «س» جەلىسىنىڭ ۇزىندىعى – 1303 شاقىرىم. بۇل وقيعانىڭ ەرەكشە اتاپ ايتاتىن تۇسى – زاماناۋي تەحنيكامەن جاب­دىقتالعان الىپ كومپرەسسورلىق ستانسالار قاشىقتىقتان باسقارۋ جو­لىمەن, ياعني كادىمگى سمارتفون ارقىلى باسقارۋ, باقىلاۋ جۇيەسىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. قاۋىپسىزدىكتىڭ جوعارى دەڭگەيىمەن دە قامتاماسىز ەتىلگەن. ەندىگى جەردە بۇل نىسانداردىڭ جۇ­مىسى «س» جەلىسىنىڭ وتكىزۋ قا­بى­­لەتىن جىلىنا 20 ميلليارد تەكشە مەتر گازعا دەيىن ۇلعايتۋعا ءمۇم­كىندىك بەرەدى. ال ەڭ زاماناۋي تەح­نولوگيالارمەن جابدىقتالعان بار­لىق ءۇش «ا», «ۆ» جانە «س» كوم­پرەسسورلىق ستانسالاردىڭ قۇرى­لى­سى تولىق اياقتالعاننان كەيىن گاز تاسى­مالداۋ قۋاتتىلىعى جىلىنا 55 ميلليارد تەكشە مەترگە دەيىن جەتەدى. جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, جا­ڭا كومپرەسسورلىق ستانسالار الەم­­­­­دەگى جەتەكشى گازتۋربينالىق جانە كومپرەسسورلىق تەحنيكالا­رىن جاسايتىن «Rolls-Royce» ءجا­نە «General Electric» كومپا­نيا­لارىنىڭ يننوۆاتسيالىق قۇرال-جابدىقتارىمەن جاراقتالعان. «قازترانسگاز» اق تاپسىرىسىمەن ەلىمىزدىڭ گاز تاسىمالداۋشى ءجۇي­ەسى ءۇشىن الىنعان گاز ايداۋشى اگرەگاتتاردىڭ قازىرگە تاياۋ جانە الىس ەلدەردە بالاماسى جوق دەۋگە بولادى. ويتكەنى, بۇل تەحنولوگيا­لار ەڭ سوڭعى, ەڭ جەتىلدىرىلگەن, ءتيىم­دىلىگى جوعارى ين­نوۆاتسيالىق جابدىقتار. مۇنان دا بولەك كوم­­­پرەسسورلىق ستانسالاردىڭ قوسىمشا كومەكشى جۇيەلەر كە­شەنى ماگيسترالدى گاز قۇبىرىن پايدالانۋدىڭ بارلىق كەزەڭىندە قاۋىپسىز جانە تەحنولوگيالىق تۇر­عى­دا ۇزدىكسىز گاز تاسىمالداۋدى قام­­­­­­تا­­­ماسىز ەتە الادى. بۇدان باسقا, اگرەگاتتاردى ازىرلەۋ بارىسىندا ونىڭ ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىگى دە ەسكەرىلگەن. ياعني, كومپرەسسورلىق ستانسالار زياندى قالدىقتاردى اۋا­عا بارىنشا از شىعارادى ءارى قۇر­عاق قالدىقتاردى ءسۇزىپ وتىراتىن  جۇيەمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. سونىمەن, جاڭا نىسانداردى سال­­تاناتتى تۇردە ىسكە اسىرۋ شارا­سىنا قازاقستان مەن قىتاي تاراپىنان وسىناۋ جوباعا تىكەلەي جاۋ­اپتى كومپانيالار مەن جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى تۇگەل قاتىستى. بۇل وقيعانىڭ ءوڭىر ءۇشىن دە, مەملەكەت ءۇشىن دە ماڭىزدىلىعىن قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەنەرگەتيكا ۆي­تسە-ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ اتاپ ءوتتى. ال الماتى وبلىسى اكى­­­­­مى­­نىڭ ورىنباسارى عالىمجان ءاب­دىرايىموۆتىڭ ايتۋىنشا, ءبىر عانا كومپرەسسورلىق ستانسا وعان جاقىن ەلدى مەكەندەردىڭ 100-گە تار­تا تۇر­عىنىن تۇراقتى جۇمىسپەن قام­تاماسىز ەتەدى. سونىمەن, ورتالىق ازياداعى ەڭ ۇلكەن ترانزيتتىك گاز قۇبىرىنىڭ قۋاتىن ارتىراتىن كومپرەسسورلىق ستانسالاردى قوسۋ پلانشەت ارقىلى ونلاين جۇيەدە جۇزەگە اسىرىلدى. ياعني كس-4 جامبىل وبلىسى تۇرار رىسقۇلوۆ اۋدانى لۋگوۆوي ستانسا­سى ماڭىندا بولسا, ەكىنشى كس-8 ءبىز تۇرعان الماتى وبلىسى ۇيعىر اۋ­دانى شارىن كەنتىنىڭ ماڭىندا  ورنالاسقان ەدى. وسىناۋ ايتۋلى شارادا «قاز­مۇنايگاز» ۇك» اق اتقارۋشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى قايرات ءشا­رىپباەۆ: «وتاندىق گاز سالاسىن دامىتۋ مەملەكەتتىك ەنەرگيا ساياساتىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءبىزدىڭ ال­دىمىزعا ەكسپورتتىق باعىتتاردى كەڭەيتۋ, وتاندىق گاز ءترانزيتىن ۇلعايتۋ جونىندە ءمىن­دەتتەر قوي­دى. سوندىقتان «قازترانسگاز» ەكس­پورتتىق گاز تاسىمالداۋ دالىزدەرىن كەڭەي­تۋگە, ەڭ وزىق تەحنولوگيالاردى وندىرىسكە ەنگىزۋگە زور كوڭىل بولەدى. بۇل گاز ماگيسترالدارىنىڭ ۇزاق جىل­دار بويىنا ىركىلىسسىز جۇمىس ىستەۋىنە عانا ەمەس, تاسىمالداۋ كو­لەمدەرىن قاجەتتىلىگىنە قا­راي ۇلعايتۋعا دا مۇمكىندىك بەرەدى. مىسالى, پايدالانۋعا بەرىلەتىن كومپرەسسورلىق ستانسالار «قازاق­ستان-قىتاي» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن كەيىن­نەن ۇلعايتۋ مۇمكىندىگىن ەسكەرە وتىرىپ جوبالانعان. ياعني, 4-ءشى جەلى سالىنعان جاعدايدا جاڭا كوم­پرەسسورلىق ستانسا سالىپ, وعان قوماقتى اقشا جۇمساۋدىڭ قاجەتى جوق. ءبىز بارلىق بۇرمالاردى توسەپ قويعاندىقتان, تەك جاڭا جەلىنى قوسۋ قالدى. بۇدان باسقا, وسى وڭىرلەردىڭ بارلىق تۇتىنۋشىلارىن گازعا قوسۋ­دى قامتاماسىز ەتەتىن بۇرما گاز قۇ­بىر­لارى كوزدەلگەن», – دەپ اتاپ ءوتتى. سونىمەن, قۇرىلىسى 2013 جى­لى باستالعان ستانسانىڭ نەگىزگى تاپسىرىس بەرۋشىسى «ازيالىق گاز قۇبىرى» جشس مەن «سرسس» جشس بىرىككەن كاسىپورنى بولىپ تابىلادى. اتالمىش كومپانيالار اتىنان «ازيالىق گاز قۇبىرى» جشس باس ديرەكتورى چجۋن فان ءسوز الىپ, ستانسالاردىڭ ءساتتى جۇمىسقا قو­سى­لۋىمەن قۇتتىقتاپ, جوبانى ءجۇر­گىزۋ بارىسىندا ۇدايى قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىرعان «قازترانسگاز» كومپانياسىنا ۇلكەن العىسىن ءبىلدىردى. قالاي دەسەك تە, بۇل نىسانداردىڭ ىسكە قوسىلۋى بىرقاتار ستراتەگيالىق ماقساتتاردى شەشە الادى. ونىڭ ىشىندە ىشكى نارىقتى گازبەن ىركى­لىسسىز قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وڭ­تۇس­تىك ءدالىزدىڭ گاز تاسىمالداۋ قۋا­تىن ارتتىرۋ دا بار. جانە قى­تاي باعىتىنداعى ەكسپورتتىق ءمۇم­كىندىكتەردى ۇلعايتىپ,  وعان قوسا ەلىمىزدەگى ماگيسترالدى گاز قۇبىر­لارىن بىرىڭعاي گاز تاسىمالداۋ ءجۇ­يە­سىنە بىرىكتىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ايناش ەسالي, «ەگەمەن قازاقستان» الماتى وبلىسى