ۇستازدار اۋلەتى

قوستاناي وبلىسىنىڭ قاسيەتتى مەڭدىقارا توپىراعىندا ءونىپ-وسكەن كوشمىرزا اۋلەتىن جەرلەستەرى «ۇستازدار اۋلەتى» دەيدى. دەسە دەگەندەي-اق. بۇل اۋلەتتىڭ 16 ۇل-قىزى مەن كەلىندەرى وسى مارتەبەلى ماماندىقتى قالاپ, حالىق اعارتۋ سالاسىندا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ, ەل-جۇرتتىڭ ءىلتيپاتى مەن ىقىلاسىنا بولەنگەن. كوشمىرزا شارۋا ادامى, ەڭبەكقور كىسى بولاتىن. كوشمىرزا اتا-اناسىنىڭ ۇيعارىمىمەن راقىش ەسىمدى بويجەتكەنمەن وتاۋ قۇردى. جاس كەلىن ەرتە تۇرىپ, كەش جاتىپ, ءۇيدىڭ شارۋاسىن ءۇيىرىپ اكەتتى. احمەتتىڭ شاڭىراعىنا قۇت-بەرەكە الا كەلدى. اراعا بىرەر جىل سالىپ تۇڭعىشتارى جۇماش دۇنيەگە كەلدى. قازاقى ءداستۇر بويىنشا ونى كەمپىر-شال باۋىرىنا سالدى. ەكى جىلدان كەيىن قاجىمۇقان ومىرگە كەلدى. وزدەرىنىڭ بۇل بالاسىن ايرىقشا ماپەلەپ, ايالادى. ودان كەيىن المۇقان ەسىمدى بالا دۇنيە ەسىگىن اشتى. ەكى شەكەسى تورسىقتاي وسى قىزىلشىرايلى ۇلىن ەرەكشە جاقسى كوردى. ال ودان كەيىنگى بالاسىنىڭ ەسىمىن اسكەردە جۇرگەن اكەسىنىڭ ءىنىسى قاسىم «ءومىرى ساۋلەتتى, تۇرمىسى داۋلەتتى بولسىن», دەپ قۇتتىباي قويىپتى. وسىلايشا جايما-شۋاق باقىت­تى كۇندەر ءوتىپ جاتقاندا تۇت­قيىلدان ۇلى وتان سوعىسى باستالدى. ەل-جۇرت كۇڭىرەندى. جاستار ماي­دانعا, ال ۇلكەندەر جاعى ەڭبەك ارميا­سىنا الىندى. كوشمىرزا دا ورال بويىنداعى زلاتوۋست قالا­سىندا قارۋ-جاراق شىعاراتىن زاۋ­ىت­تا قارا جۇمىسشى بولىپ ءىس­تەدى. ول كىسى تۋعان ەلىنە امان-ساۋ ورال­عان سوڭ دا ەڭبەككە بەلسە­نە كىرىستى. جۇدەگەن, ازعان ەلدىڭ شا­رۋا­سىن كوتەرۋگە وزىندىك ۇلەسىن قوستى. دۇنيەگە ەرمۇقان, داۋلەتباي, بەكەجان كەلدى. اتا-اناسى كۇن ۇزاعىنا كولحوز جۇمىسىندا جۇرگەندە بالالاردىڭ ەرەسەگى جۇماش پەن قاجىمۇقان ءۇيدىڭ بارلىق تاۋقىمەتىن كوتەردى. راقىش شەشەمىز ون قۇرساق كوتەرگەن كىسى. ءبىر ۇل, ەكى قىزى جاستاي شەتىنەگەن. وزدەرى قاراڭعى بولسا دا بالالارىنىڭ وقىپ, ءبىلىم الۋىنا قامقورلىق جاسادى. بالالارى دا وقۋعا زەرەك ءارى ىنتالى بولدى. ءبارى دەرلىك جوعارى ءبىلىم الىپ, ال­تاۋى مۇعالىم ماماندىعىن قالا­دى. تەك داۋلەتباي دارىگەر بولۋ­دى ۇيعارىپتى. ول ۇزاق جىل مەڭ­دى­قارا اۋدانىندا باس دارىگەر بولىپ, جەمىستى ەڭبەك ەتتى. ۇلكەندەرى جۇماش اۋەلى قوستانايدا وقىپ, كەيىن ورالدىڭ پەدينستيتۋتىن ءبىتىردى. ءبىلىمدى ۇستاز, ىسكەر باسشى رەتىندە تانىلدى. كوپ جىل مەڭدىقارا اۋدانى كوكتەرەك اۋىلدىق مەكتەبىندە ديرەكتور بولىپ ىستەدى, اۋداندىق, وبلىستىق وقۋ ءبولىمىنىڭ ماقتاۋ گراموتالارىمەن ماراپاتتالدى. وكىنىشتىسى, ابزال ازامات ومىردەن ەرتەرەك ءوتتى. ال ونىڭ ارتىندا قالعان بالالارىنىڭ ۇلكەنى گۇلبانۋ اكە جولىن قۋىپ ۇستاز بولدى. كوپ جىل تاريح پانىنەن ساباق بەرگەن ول قازىر ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى قوستاناي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقۋ-ادىستەمەلىك باسقارماسىندا اعا ادىسكەر. جۇماشتان كەيىنگى قاجىمۇقان دا اعاسى سياقتى مۇعالىم بولۋدى قالادى. قاجەكەڭ ۇستازدىق ەتكەن 51 جىلىنىڭ 25 جىلىن تۋعان اۋىلىندا مەكتەپ ديرەكتورى بولىپ ىستەدى. بۇل كىسىنىڭ قاجىرلى دا جەمىستى ەڭبەگى لايىقتى باعا­لاندى. ول كسرو جانە قازاقستان رەس­پۋبليكاسى حالىق اعارتۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى. مەڭدىقارا اۋدانىنىڭ قۇر­مەتتى ازاماتى. قاجەكەڭنىڭ بەس با­لاسىنىڭ ۇشەۋى – تۇرسىن, دامەت­كەن, كوپجاسار دا ۇستازدىق جولدى تاڭدادى. المۇقان دا اعالارىنىڭ جولىن جالعاستىرىپ, مۇعالىم بولدى. تۋرا 40 جىل مۇعالىم بولعان ونىڭ ەڭبەك كىتاپشاسىندا بار-جوعى ءۇش جەردە جۇمىس ىستەگەنى تىركەلگەن. المۇقاننىڭ ۇلكەنى گۇلنار جوعا­رى ءبىلىمدى ۇستاز. بۇگىندە قوستا­ناي­داعى №24 «ا» قازاق باستاۋىش مەك­تەبىندە ديرەكتوردىڭ وقۋ ءىسى ءجونىن­دەگى ورىنباسارى. ال زي­باگۇل مەن انار مەكتەپتە مۇعالىم. ايگۇل دە بالاباقشادا تاجىريبەلى تاربيەشى. كوشمىرزا اقساقالدىڭ قۇتتى­بايى دا اۋلەت ءۇشىن اتاكاسىپكە اينالعان ۇستازدىق جولدى تاڭدادى. ەڭ­بەك جولىن مۇعالىمدىكتەن باستا­عان ول كوپتەگەن لاۋازىمدى قىز­مەت­تەردى اتقاردى. اۋلەتتەگى تاعى ءبىر مۇعالىم – ەر­مۇقان كوشمىرزا ۇلى. ونىڭ جۇ­بايى باقىتجامال دا 40 جىلدان استام باس­تاۋىش سىنىپتا ساباق بەرگەن ۇستاز. كوشمىرزا اقساقالدىڭ ءسۇت كەن­جەسى بەكەجان دا اعالار ءىسىن جال­­عاستىرىپ, ۇستازدىق جولدى تاڭ­دادى. كوپ جىلدار مەپتەپ دي­­­رەكتورى بولدى. ونىڭ اسىرەسە, قوستا­ناي قا­لا­سىنداعى س.ءماۋ­­لە­نوۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتە ات­­قارعان ەڭبەگى وتە زور. ول باس­­شى­­لىق قىزمەت­كە كەلگەننەن باس­­تاپ, مەكتەپ­تىڭ جاڭا تىنى­سى اشىلعانداي بولىپ, تىنىس-تىرشىلىگىنە قان جۇگىردى. قالا­داعى ىرگەلى وقۋ ورداسىن 15 جىل­دان بەرى باسقارىپ وتىرعان بەكە­جان كوشمىرزين – قازاقستان رەس­­پۋب­­ليكاسى ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى. ونىڭ جۇبايى ايسۇلۋ دا شەت ءتىلى مامانى, ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى. ءيا, ايتا بەرسەك, كوشمىرزا اۋلە­تىنىڭ ۇستازدىق ءوتىلى 500 جىل­عا جۋىقتايدى ەكەن. بۇل اۋلەت بۇگىندە ۇلكەن ءبىر قاۋىم – 29 نەمەرە, ءبارى ءۇيلى-باراندى. 40 شوبەرەسى بار راقىش اجەيدى جاپىراعىن جاي­عان ماۋەلى اعاش دەرسىڭ. اسارىن اساپ, جاسارىن جاساعان قاريا توقساننان اسىپ دۇنيە سالدى. ىن­تىماعى جاراسقان, بۇل اۋلەت­­تىڭ قارىم-قاتىناسى سىيلاس­­تىق­قا, باۋىرمالدىققا, ىنتى­­­ماققا نەگىزدەلگەن. بۇلار ءبىر-ءبى­رىنە ءتى­لەكشى, اقىل-كەڭەس قوسىپ, قول ۇشىن بەرىپ جاتادى. كوش­مىرزا ۇر­پاق­تارى «جاسى كىشى ءىنىنى – اقىلى ارتسا اعا تۇت, جاسى ۇلكەن اعانى – جاقسى سىيلاپ جاعا تۇت» دەگەن نا­قىلدى ومىرلىك ۇستانىمى ەتىپ كەلەدى. قاناپيا مىرزاعوجين, قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى