جالپىعا جولداۋ – جالقىعا جولداۋ

جاسامپازدىق جولباسشىسى مەملەكەت باسشىسى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆتىڭ قازاقستان حال­قىنا بيىلعى جولداۋى الداعى 10 جىلدىقتى باعدار ەتىپ العا­نى­مەن قۇندى دەپ ەسەپتەيمىز. «بو­لاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالاي­مىز» – بىلاي قاراعاندا قارا­پايىم عانا تۇسىنىك سياقتى كو­رىنەدى. الايدا, ونداعى بىرلىككە شاقىراتىن, اقيقاتقا نەگىزدەلگەن ۇستانىمدار ءوزىن ەلىمىزدىڭ دا­مۋى­نا ۇلەس قوسىپ ءجۇرمىن دەپ سەزىنەتىن ءاربىر جاندى بەي-جاي قالدىرماسى انىق. دجون كەننەديدىڭ «قاناتتى» سوزىنە اينالعان: «ەلىڭىزدىڭ ءسىز ءۇشىن نە ىستەي الاتىنىن سۇرا­ماڭىز, ەلىڭىز ءۇشىن ءوزىڭىزدىڭ نە ىستەي الاتىنىڭىزدى سۇراڭىز» دەگەن ناقىلى ەرىكسىز ويعا ورا­لادى. ەلدىڭ جان-جاقتى جاڭ­عى­رۋىنا شىن مانىندە ءوز ۇلەسىن قوس­قىسى كەلەتىن ءاربىر ادام ءبۇ­گىندە ۇلكەن مۇمكىندىككە يە. مەم­­لەكەت قازاقستان ازامات­تا­رى­نىڭ ءوز الەۋەتتەرىن دۇرىس پايدالانا الۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعداي­لاردى جاساپ وتىر. سونىمەن قاتار, جولداۋدا ءبىلىم سالاسىنا ايتارلىقتاي كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعانى قۋانتادى. جاس بۋىن ءبىلىم الۋى بارىسىندا ەلىمىزدىڭ بولاشاقتا دا باسەكەگە قابىلەتتى بولۋىن قامتاماسىز ەتە الاتىن ءبىلىم دەڭگەيىنە قول جەتكىزۋى ءتيىس. ال قازاقستاندا وسى باعىتتا اتقارىلىپ جاتقان, كەلەشەككە نەگىزدەلگەن جۇمىستار جەت­كىلىكتى دەۋىمىز كەرەك. بىراق قول جەتكەنگە توقمەيىلسىمەي, جولداۋدا اتاپ كورسەتىلگەنىندەي, ءبىلىم دەڭگەيىن جاقىن بولاشاقتا ءال­ەم­دىك ستاندارتتارعا دەيىن كوتەرۋگە ۇمتىلۋىمىز كەرەك. مەملەكەتتىڭ بۇدان بۇرىنعى كەزەڭدە دە عىلىمدى دامىتۋ ءما­سەلەلەرىن ءوز قاراۋىنان شەت قال­دىرماعانى ۇعىنىقتى. ونى ۇس­تاپ تۇرۋ فاكتورلارىنىڭ بىرقا­تارىن وبەكتيۆتى جاعدايلارمەن تۇسىندىرۋگە ابدەن بولادى. دەگەنمەن, ءبىز قازىر وسى سالانى ءتۇ­بەگەيلى وزگەرتۋ قارساڭىندامىز. قازاقستاندا قىزمەتتەرى ناق­تى ناتيجەلەر كورسەتىپ جۇرگەن 16 مىڭداي ادام جۇمىس ىستەيتىن 400-دەن استام عىلىمي ۇيىم­داردىڭ قىزمەت ەتەتىنى ءمالىم. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, 2010 جىلى قازاقستاندىق عالىمداردىڭ شەتەلدەردە جارىق كورگەن عىلىمي ەڭبەكتەرى سانى 3 ەسەگە ارتىپ, 1168 الدىن الا پاتەنتتەر مەن ين­نوۆاتسيالىق پاتەنتتەر بەرىلگەن. بۇگىنگى تاڭدا, بازبىرەۋلەر عىلىمدى دامىتۋعا مەملەكەتتەن جەتكىلىكسىز قارجى بولىنەدى دەگەندى العا تارتادى. بۇل سوزدە شىندىق بار. ويتكەنى, بۇل كور­سەت­كىش قازاقستاندا قازىرشە ءىجو-ءنىڭ 0,26 %-ىنا تەڭ بولسا, شۆەتسيادا – 3,8%, فينليانديادا – 3,5%, جاپونيادا – 3,04%, شۆەيتساريادا – 2,73%, اقش-تا – 2,84%, گەرمانيادا 2,44% قۇراي­دى. الايدا, 2014 جىلعا قاراي ءبىزدىڭ ەلدە عىلىمعا بولىنەتىن بيۋدجەتتىك قاراجاتتاردىڭ كولە­مىن ءىجو-ءنىڭ 1%-ى دەڭگەيىنە جەت­كىزۋ جانە ودان ءارى كەزەڭ-كە­زە­ڭى­مەن ۇلعايتۋ جوسپارلانىپ وتىر. «عىلىم تۋرالى» جاڭا زاڭ­نان ۇلكەن ءۇمىت كۇتىلەدى. ونى ىسكە اسىرۋ, جالپى, قازاقستان عى­لى­مىنىڭ تيىمدىلىك ماسەلەلەرىن شە­­شۋگە, عالىمداردىڭ ابىرويى مەن دارەجەسىن ارتتىرۋعا, كادر دايارلاۋ جۇيەسىن رەتتەۋگە, عىلى­مي ءجا­نە عىلىمي-تەحنيكالىق قىز­مەت­تەر­دى قارجىلاندىرۋ جۇيە­سىن جاق­سارتۋعا, ت.ب. زور مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار, ەلىمىزدە عى­لىمي زەرتتەۋ جانە ازىرلەۋ جۇ­مىستارىنا قارجىلىق قولداۋ كورسەتۋ بويىنشا تاجىريبەمىزدىڭ بار ەكەندىگىن دە ايتا كەتۋ كەرەك. ءبىر مىسال كەلتىرە كەتسەك, 2006 جىلى قازاقستاندا «عىلىم قو­رى» اق قۇرىلعان بولاتىن. ين­نو­ۆاتسيالىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ مارتەبەسى بەرىلگەن عىلىم قورى قارجى قۇرالىنىڭ كومەگىمەن قا­زاقستاندا عىلىمي زەرتتەۋلەردى ءىس­كە اسىرۋ, ارتىقشىلىققا, با­سىم­دىققا يە تاۋەكەلشىل زەرتتەۋلەر مەن تاجىريبەلى-كونس­ترۋك­تور­لىق جۇمىستاردى اتقارۋ قام­تا­ماسىز ەتىلە باستادى. قۇرىلعان ساتىنەن باستاپ, عى­لىم قورىنا ءتۇرلى جوبالاردى قار­جىلاندىرۋعا 572 ءوتىنىش بەرىلىپ, قارالعان بولاتىن. 2,8 ملرد. تەڭگەدەن اساتىن سوماعا 33 جوبانى قارجىلاندىرۋ وڭ شەشىمىن تاپتى. عىلىم قورى, سو­نى­مەن قاتار, مەملەكەتتىك-جەكە سەرىكتەستىك مەحانيزمىن ايقىن قول­دانۋدا – سەرىكتەستەردىڭ ىسكە اسى­رىلعان جوبالارداعى ينۆەس­تي­تسيالارى ولاردىڭ جالپى قۇنى­نىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگىن قۇرايدى. گرانتتى قارجىلاندىرۋداعى بۇ­دان بۇرىنعى جيناقتالعان ءتا­جى­ريبەلەر, بۇگىنگى تاڭدا, يندۋستريا جانە ساۋدا مينيسترلىگى جەلىسى بويىنشا يننوۆاتسيالىق گرانت­تار بەرۋمەن بايلانىستى جۇ­مىستاردان كورىنىس تاپقان ءجا­نە قىزمەتتەردى ناتيجەلى ىسكە اسى­رۋعا مۇمكىندىك تۋدىرادى. بۇ­دان تىس, عىلىم قورىنىڭ «عى­لىم تۋرالى» جاڭا زاڭدا قا­راس­تىرىلعان گرانتتى قارجىلان­دى­رۋ ۇدەرىسىنە بەلسەندى قاتىسۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى رەسۋرستارى بار. ارينە, عىلىم سالاسىندا مەم­لەكەتتىك ساياساتتى ىسكە اسىراتىن بىردەن-ءبىر قۇرال بولا وتىرىپ, قور جولداۋدا اتاپ كورسەتىلگەن جوسپارلاردى جۇزەگە اسىرۋدان دا تىس قالا المايدى. سونداي-اق, قوسىمشا كۇش ەنەرگيا تيىمدىلىكتەرىنە قاتىستى جوبالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا باعىتتالادى. ولاردىڭ قاتارىنا ۇستىڭگى بەتىندە سەرپىندى الاڭى بار, اۆتوماتتى تۇردە وزگەرەتىن جەلى ەلەكتر ستانسالارى مەن سۇي­ىق ورتانىڭ ەكولوگيالىق تازا گيد­روديناميكالىق جىلىت­قىش­تارىن ەنگىزۋ تۋرالى جوبالار جا­تادى. قوردىڭ قاتىسۋىمەن قۇ­رىلعان گيدروديناميكالىق جى­لىت­قىش­تاردىڭ ورناتىلىپ, ەل ۇكىمەتىنىڭ عيماراتىن سۋ قۇ­بىرلارى ارقىلى ىستىق سۋمەن جانە جىلۋمەن قامتىپ وتىر­عا­نىن دا ايتپاي كەتۋگە بولماس. كومىر كەن ورىندارىنان مەتان شىعارۋعا قاتىستى جوبا وتا­نى­مىزدا مەتاندى كومىر بولىكتەرى رەتىندە پايدالانۋعا نەگىزدەلگەن, وتىن-ەنەرگەتيكا سەكتورىندا جا­ڭا باعىتتارعا جول اشۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. قور, سونىمەن قاتار, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سا­لاسىن جاڭعىرتۋ جونىندەگى جوس­پارلاردى ىسكە اسىرۋعا دا قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. بۇگىندە ءتيىستى قۇرىلىمدار قوردىڭ قول­داۋىمەن قۇرىلعان, «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ اك­ىم­شىلىگى جانە ۇكىمەتىنىڭ اكىم­شى­لىك ديرەكتسيالار عيماراتى» رمكك وبەكتىلەرىندە سىناقتان وتكەن قۇرىلىس, تۇرعىن ءۇي-كوممۋ­نال­دىق شارۋاشىلىق ءجا­نە ەنەرگيا­لىق وندىرىستىك وبەك­تىلەردىڭ اۆ­توماتتاندىرىلعان كە­شەندى دياگ­نوستيكاسىن قولدا­نا الادى. قوردىڭ جولداۋدا كورىنىس تاپ­­قان وتاندىق دەنساۋلىق ساق­تاۋ سالاسىن دامىتىپ, ءتۇپنۇس­قا­لى «اتەروليد», «ساۋسالين», «ەكدي­فيت» فيتوپرەپاراتتارىن شىعا­رۋ­داعى جانە ءۇشىنشى كەزەكتەگى قاراعاندى فارماتسەۆتيكا كەشەنىن سالۋداعى تاجىريبەلىك-ءوندى­رىس­تىك جوباسى دا ەداۋىر ۇلەس قو­سىپ كەلەدى. بۇلاردى عىلىم قو­رىنىڭ جولداۋدا قاراستى­رىل­عان مىندەتتەرمەن تىعىز باي­لا­نىستى جوبالارىنىڭ ءبىر بولىگى عانا دەۋگە بولادى. ويتكەنى, جا­ڭا تۇ­جى­رىمداماعا سايكەس جوو-لار ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, جاڭا ءبىلىم بەرۋشى رەتىندە كورىنسە, جاس بۋىن ستۋدەنتتىك كەزدەن قازاق­ستاننىڭ عى­لىمي الەۋەتىن دا­مىتۋعا تارتى­لاتىن بولادى. مۇنداي ساياساتتىڭ وڭ ناتيجە بەرەتىنىنە ءبىزدىڭ جا­قىن بولاشاقتا كوز جەتكىزەتىنىمىز كۇمانسىز. ال تاياۋ بولاشاقتا ءالى كوپتەگەن پاي­دالى دا ماڭىزدى ىستەر اتقاراتىنىمىزعا سەنىمدى ەكەنىمىزدى ايتا كەتسەك دەيمىز. سانسىزباي جولداسباەۆ, «عىلىم قورى» اق-تىڭ باسقارما توراعاسى. استانا.