دۇيسەنعالي
تورعايدىڭ دالاسىنداي سۇلۋ جەردى دۇيسەنعالي سيرەك كوردى. سول سۇلۋ وڭىردەگى امانتوعاي اۋىلىندا ءوستى. 70-ءشى جىلدارى مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ كومسومول-جاستار بريگاداسىندا قالعان سىنىپتاستارى ايتباي قارقاباتوۆ, باتىرحان سابيتبەكوۆ, ابزال وسپانوۆ, ءادىل مۇحامەتجانوۆ, قاليحان دۇبىربەكوۆپەن ءدۇيسەنعاليدىڭ جۇبى جازىلعان ەمەس. جايلاۋداعى قوي سوڭىندا ءجۇرگەن ول دا ءبىر داۋرەن ەكەن-اۋ. بالاڭ جىگىتتەردىڭ ءبارى دە ات قۇلاعىندا وينايدى, ساعىمدى دالادا الىسىپ-جۇلىسقان دوستار ويىنعا دا, اڭگىمەگە دە, ازىلگە دە تويمايتىن. ولاردىڭ ايتقان ءانىن, كوكىرەكتەگى ارماندارىن دالانىڭ ەركە سامالى الىسقا الىپ كەتىپ جاتاتىن.
سىنىپتاستارىنىڭ اراسىندا ەتى ءتىرى, ۇيىمداستىرۋعا كەلگەندە جۇرتتى ۇيىتىپ اكەتەتىن دۇيسەنعاليدى اۋداندىق كومسومول كوميتەتى قىزمەتكە شاقىردى. كومسومولدا دۇيسەنعالي سياقتى ونەرلى, ءبىلىمدى, ەكى تىلگە بىردەي اعىپ تۇرعان كادر ەرەكشە باعالاناتىن. اتتەڭ, دۇنيە-اي, تاسى ورگە دومالاپ بارا جاتقان جاستىڭ جولى وزگە ارناعا وقىس بۇرىلىپ كەتتى... ىسساپارمەن كەتىپ بارا جاتقاندا اۆتوكولىك اپاتىنا ۇشىرادى. جەڭىل ماشينەنىڭ الدىنان شىعا كەلگەن كاماز-دان قايمىعىپ, ءرولدى بۇرعانى سول ەدى, وزەنگە قۇلادى. مويىن ومىرتقاسى سىنعاندىقتان ەكى قول, ەكى اياعى بىردەي جانسىزدانىپ قالدى. ءدۇيسەنعاليعا الدىمەن ەسىن جيۋدىڭ ءوزى مۇڭ بولدى. ون ءتورت كۇن بويى ارقالىقتىڭ اۋرۋحاناسىندا ەس-ءتۇسسىز جاتتى.
– اۋىلدان اعايىندارىم مەنى ادام بولمايدى دەپ ورايتىن كىلەم الىپ كەلىپتى. ارقالىق قالاسىنداعى اۋرۋحانادا بالالار ءدارىگەرى بولىپ ىستەيتىن اعايىمىز: «بالانىڭ كوزى جۇمىلماي تۇرىپ اكەتپەڭدەر. الىپ كەتكەندە ءولتىرگەننەن باسقا كومەكتەرىڭ قايسى؟» دەپ مەنى تاستاپ كەتۋگە كەڭەس بەرىپتى. سودان ەكى كۇننەن كەيىن مەن ەسىمدى جيدىم,–دەيدى دۇيسەنعالي سول اۋىر كۇندەردى ەسىنە الىپ. جاس جىگىت قاناتى قىرقىلعان قۇستىڭ كەبىن كيدى. بىراق جۇرەك اتشا تۋلاپ سوعىپ تۇر. ءومىر ءۇشىن جانتالاسقان كۇندەر باستالدى. دۇيسەنعاليدىڭ تەك ءبىر جىل جەتى اي دەگەندە عانا ەكى قولىنا جان كىردى. ۇلىنىڭ ماڭدايىنان تەر مونشاقتاپ اعىپ, قينالعان ءساتىندە اناسى ءبيبىاجار: «ق ۇلىنىم, ءۇمىتىڭدى ۇزبە, بولاشاعىڭ الدا» دەپ جۇباتاتىن.
– دوستارىم مەنى مۇگەدەك ەكەن دەپ وزگەرىپ كەتكەن جوق, ءومىرگە دەگەن قۇشتارلىعىمدى ارتتىرعان دا سولاردىڭ اپپاق پەيىلى شىعار, – دەيدى دۇيسەنعالي.
ول باستاپقى كەزدە قايتسەم دە جۇرەمىن دەپ ويلادى. كيەۆ, ءماسكەۋ, تاشكەنت, لەنينگراد سياقتى قالالارداعى نەيروحيرۋرگيالىق ورتالىقتار, قىرىمداعى ساناتوري دۇيسەنعاليدان قالعان جوق. قاراعاندىداعى ومىرتقاسى زاقىمدانعان ناۋقاستار ءۇشىن بەيىمدەۋ-ەمدەۋ ورتالىعىنا جىلدا كەلىپ ەمدەلىپ ءجۇردى. ول وسىندا ارۋنا جاقسىعۇلوۆامەن تانىستى.
ارۋنا
ول بالا كەزىنەن-اق ارۋنا دەسە – ارۋنا بولاتىن. اتا-اناسىمەن قوسا العاشقى كورگەن نەمەرەسىن اجەسى وبەكتەدى. ساباققا العىر بولدى, مەكتەپتەگى سپورت, اكروباتيكا ۇيىرمەلەرىنە قاتىستى. مەكتەپتى بىتىرەر جىلى بەتى اپپاق قاعازداي, قويۋ قارا, تولقىندانىپ تۇراتىن بۇرىمى بىلەكتەي, تالدىرماش قىز بوپ ءوستى. ول كەلە جاتقاندا اۋىل ۇيدەگى كورشىلەردىڭ ءبارى دە ەلىكتىڭ لاعىنداي مولدىرەگەن قىزدىڭ كوركىنە قىزىقتاي قارايتىن.
ارۋنا زاڭگەر بولۋدى ارماندادى. ال جەتپىسىنشى جىلدارى زاڭ فاكۋلتەتى الماتى مەن قاراعاندى قالالارىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتەردە عانا بولاتىن. اتا-اناسى دا, اجەسى دە ارۋنانى الىسقا جىبەرگىسى كەلمەگەن سوڭ, ول قوستاناي پەداگوگيكا ينستيتۋتىنىڭ تاريح فاكۋلتەتىنە قۇجات تاپسىردى. جاتاقحانادان ورىن تيمەي, اتا-اناسىنىڭ ايتۋىمەن قوستاناي قالاسىندا تۇراتىن ءبىر جاماعايىندارىنىڭ ۇيىنە كەلدى. ءۇش ەمتيحاندى جاقسى تاپسىردى. ءتورتىنشى ەمتيحاندى تاپسىرۋعا دەيىن ءالى ەكى كۇن بار. الىستاعى قاراسۋ اۋدانىنداعى ۇيىنە بارماي-اق, سوڭعى ەمتيحانعا مۇقيات دايىندالايىن دەپ ويلاعان. كىتاپحانادان كەلسە الگى تۋىسىنىڭ ايەلى اۋرۋحاناعا ءتۇسىپ قالىپتى, ءوزى سياقتى ابيتۋريەنت بالالار دا كەتىپ قالعان. ۇيدە جاماعايىن اعاسى ەكەۋى عانا قالدى. اتا-اناسىنىڭ قاناتىنىڭ استىندا ءالى ەشتەڭە كورمەگەن پەرىشتە قىز ومىردە جاماندىقتىڭ, ارام پيعىلدىڭ بولاتىنىن بىلمەگەن. تاڭ اتا الگى «اعاسى» شىرت ۇيقىدا جاتقان بالاپان قىزعا ءتيىستى, ايتقانىنا كوندىرگىسى كەلدى. حايۋاندىق سەزىمى ويانعان الپامساداي جىگىت ەسىكتى اشىلمايتىنداي ەتىپ جاۋىپ الىپتى, اپپاق ارى ءۇشىن جانتالاسقان قىز جانۇشىرا بالكوننان سەكىرىپ كەتتى. شالقالاي قۇلاعان ەكەن, ءۇش ومىرتقاسى جانشىلىپ سىندى. قوستاناي وبلىستىق اۋرۋحاناسىنا ارۋنا ءۇشىن ءماسكەۋدەن بەلگىلى ماماندار دا شاقىرىلىپ, ءبىر جىلدا ءۇش وپەراتسيا جاسادى. بىراق ەش ناتيجە بولعان جوق, ارۋنا اياعىن باسا المادى.
ول ءۇش جىلعا دەيىن جۇرەم دەپ ويلادى, مۇگەدەك ارباسىنا وتىرعىسى كەلمەدى. اكەسى راحمەتوللا مارقۇم جىل سايىن بار قارجىسىن جيناپ, قىزىن ارقالاپ الادى دا, قاي جەردە نەيروحيرۋرگيالىق ورتالىق بولسا سوندا كەتەدى. ارۋنا مەن اكەسى كەلە جاتقاندا ءۇي-ىشىمەن شۋلاپ الدىنان شىعادى. اجەسى دە, اناسى دا, باۋىرلارى دا ارۋنا بۇرىنعىداي تال شىبىقتاي مايىسىپ ءجۇرىپ كەلەدى دەپ ۇمىتتەنەدى. قايران كوڭىلدەر-اي, سۋ سەپكەندەي باسىلادى.
راحمەتوللا ءبىر بولمەگە ارۋنا ءۇشىن جاتتىعۋلارعا كەرەكتى ءتۇرلى قۇرالداردىڭ بارلىعىن جاساپ قويدى.
– اكەم سول قۇرالداردىڭ ءبارىن دە قوستاناي قالاسىنداعى زاۋىتتارعا بارىپ جاساتىپ اكەلدى. ءۇلگىلەرىن قايدان العانىن بىلمەيمىن. كەيىن قاراعاندى قالاسىنداعى بەيىمدەۋ ورتالىعىندا ەمدەلگەندە سونداعى قۇرال-جابدىقتارمەن بىردەي ەكەنىن بايقادىم,–دەيدى ارۋنا.
راحمەتوللا قىزىنان كوپ ءۇمىت كۇتەتىن. قاناتى قىرقىلعان اققۋداي مولدىرەپ وتىرعان قىزىنا قاراعان سايىن جۇرەگى ەزىلەتىن. قىزىنىڭ تاعدىرى اكەنىڭ جۇرەگىنە سالماق سالدى, ول نەبارى 43 جاسىندا دۇنيە سالدى.
ارۋنا قاراعاندى قالاسىنداعى ومىرتقاسى زاقىمدانعان ناۋقاستار ءۇشىن بەيىمدەۋ ورتالىعىنا ەمدەلۋگە كەلگەندە اربادا وتىرعان ءدۇيسەنعاليدى كەزدەستىردى.
قوسىلعان قوس وزەن سەكىلدەنىپ...
دۇيسەنعالي وعان قاراپ وتىر ەكەن, ەكەۋىنىڭ جانارى ءتۇيىسىپ قالدى. «ات ەرىندى, ەر مۇرىندى كەلەدى» دەپ قازاق بەكەر ايتپاعان-اۋ, ءسىرا», دەپ ويلادى ارۋنا. قوڭقاق مۇرىن, قاراتورى جىگىتتىڭ ۇيالى كوزدەرى اسا مەيىرىمدى ەكەن. سوزىنەن دە, ازىلىنەن دە ءبىر شىنايىلىق, تازالىق بايقالادى. اربادا وتىر ەكەنمىن دەپ جابىعۋىن دا, اۋرۋىنىڭ جانىنا باتقاندىعىن دا بىلدىرمەيدى. جىگىتتەگى ەرىك-جىگەر, قايسارلىق ارۋنانى بىردەن ءتانتى ەتتى. ەكەۋى ءشۇيىركەلەسىپ كەتكەنىن بايقاماي دا قالدى.
دۇيسەنعاليمەن جانارى ءتۇيىسكەندە قىز انتەك جىميعان. ەلىكتىڭ لاعىنداي ەكەن. اپپاق ءجۇزىن بۇرىپ ەدى, جىگىت قىزدىڭ ءجاۋدىرەگەن قاراقات كوزىندەگى تاڭعى شىقتاي تازالىققا شومىلعانداي بولدى. تولقىندانعان قاپ-قارا بۇرىمى اربادان ءتۇسىپ ءجۇر. ادامدارمەن جاتىرقاماي, جابىقپاي ءسويلەسەدى. جۇزىنەن ادەمىلىك قانا ەمەس, اقىلدىلىق ەسەدى. دۇيسەنعالي ءوزىنىڭ اربادا وتىرعانىن ۇمىتىپ كەتكەندەي, ارۋنا تۇرىپ جۇرسە عوي دەپ ويلادى. بىلەكتەي بۇرىمى تىزەسىنە تۇسەر مە ەدى, ول مۇنان دا ادەمى بولىپ كەتەر ەدى. ەكەۋى اڭگىمەلەسكەندە دۇيسەن ارۋنانىڭ كىتاپتى وسىنشالىقتى كوپ وقىعانىنا تاڭعالدى.
ارۋناعا دۇيسەنعاليدىڭ ءومىرگە دەگەن ىنتىزارلىعى ۇنادى. ول ءمۇگەدەكپىن دەپ رۋحىن تۇسىرمەپتى, 90-شى جىلداردىڭ باسىندا امانتوعايدان جەكە كاسىپورىن, ودان ءدۇڭگىرشىك اشىپ, كاسىپكەرلىكپەن اينالىسقان جىگىت ەكەن.
– ۇيدە وتىرعاندا اياق-قولى ساۋ جىگىتتەر ءسوز ايتاتىن. مەن ونداي ۇسىنىستاردى قابىلدامادىم. مەنى سىيلاسا دا, سۇيسە دە ءبارى ءبىر ومىردە جۇپتاسا المايمىز-اۋ دەگەن ىشكى داۋسىمدى تىڭدادىم. ال انام مەن باۋىرلارىم مەنى تۇرمىس قۇرادى دەپ ويلاعان ەمەس. ءتىپتى ءسىڭىلىم: «مەن سەنى ءومىر بويى باعامىن, كۇيەۋگە دە شىقپايمىن», دەيتىن. ءبىراق اكەم قايتقان سوڭ بۇل ءومىردىڭ ماڭگى ەمەس ەكەنىن ءتۇسىندىم, ەسەيدىم. ويلانا كەلە ءوزىم ءۇشىن ەشكىمدى دە جولىنان قالدىرۋعا ءتيىس ەمەسپىن, ءدۇيسەنعاليعا تۇرمىسقا شىعامىن دەپ شەشتىم. ويتكەنى ءدۇيسەنعاليمەن سويلەسكەندە ارقامدى قابىرعاعا ءسۇيەگەندەي, ءوزىمە سۇيەنىش تاپقانداي بولاتىنمىن. وعان وتە سەندىم, – دەيدى ارۋنا.
– بىراق ارۋنا قولعا وڭاي تۇسە قويعان جوق. بۇرىنعى تورعاي وبلىسىنداعى امانتوعاي اۋدانى مەن قوستاناي وبلىسىنداعى قاراسۋ اۋدانىنىڭ اراسى 430 شاقىرىم. سونداي قاشىقتىقتان ارۋناعا ءۇش جىل بويى جىلىنا 3-4 رەت بارىپ تۇردىم, – دەيدى دۇيسەن.
امانتوعايدا دۇرىلدەگەن توي ءوتتى. مۇنداي توي تورعاي, قوستاناي وڭىرىندە بۇرىن-سوڭدى بولماعان شىعار.
ەل:«ەكەۋى بىردەي اربادا وتىرىپ ەندى قالاي ءومىر سۇرەدى, ءبىر شاڭىراقتى قالاي ۇستايدى؟» دەگەن ءدۇدامال ويمەن تاراسقانتىن. تويدىڭ ارتىنشا ارۋنا كەلىننىڭ پىسىرگەن تاماعى, قۇيعان شايى, ءۇيدى ۇستاۋى بۇكىل امانتوعايعا اڭىز بوپ جايىلدى. اياق-قولى بالعاداي ايەلدەر ءدۇكەن سورەسىندەگى باردى قاناعات تۇتىپ وتىرعاندا, ارۋنا ۇيدەگى قويمانى توساپ پەن تۇزدالعان, مارينادتالعان كوكونىستەر مەن سالاتتارعا تولتىرىپ قوياتىن. ونىڭ سىرى بار. جاراقات العاننان كەيىن ءبىراز جىل ۇيدە وتىردى. كىتاپحانادا وقىماعان كىتاپ قالدىرمادى. سوسىن كىتاپتان توقۋدى, تاماق ءپىسىرۋدى ءۇيرەندى, ءوزى ۇيرەنىپ عانا قويماي مەكتەپتىڭ وقۋشىلارىنا ۇيىرمە اشتى. تىنباي ىزدەنۋى, ەڭبەكقورلىعى ونىڭ ءوزىن ءومىرگە دايىنداعان ەكەن. قازىر ەكەۋى ءۇيدىڭ بارلىق تىرلىگىن وزدەرى اتقارادى.
دۇيسەنعالي مەن ارۋنانىڭ قول ۇستاسىپ بىرگە كەلە جاتقانىنا بيىل ون سەگىز جىل تولادى. اعايىن-جەكجاتتىڭ ۇيىتقىسى, اقىلشىسى دا ەكەۋى. ءۇيى ۇلكەن, قوناققا جايعان داستارقانى جيىلمايدى. تۋعان-تۋىستارى مەن دوستارى قۋانىشىن دا, قايعىسىن دا دۇيسەنعالي مەن ارۋناعا كەلىپ ءبولىسكەنشە اسىعادى.
«ءۇمىت-نادەجدا»
شامالى ۋاقىت ارقالىقتا تۇرعان ولار 90-شى جىلدارى قوستاناي اۋدانىنا كوشىپ كەلدى. 2002 جىلى وبلىستىڭ بۇرىنعى اكىمى ومىرزاق شوكەەۆتىڭ كومەگىمەن قوستاناي قالاسىنان ءۇي الدى. ولاردىڭ تۇرمىسى بۇرىنعىدان دا تۇزەلدى. دۇيسەنعالي كاسىپكەرلىكپەن اينالىستى, ارۋنا قوستاناي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ الدى. قازىر وسى ءبىلىم ورداسىنداعى زاڭ فاكۋلتەتىندە ءدارىس بەرەدى. ءبىلىم قارىمى جەتەرلىك, قاي جاعىنان دا ومىرلىك تاجىريبەلەرى بار ەكەۋى ويلاسا كەلە ومىرتقاسى زاقىمدانىپ, اربادا وتىرعان مۇگەدەكتەر ءۇشىن «ءۇمىت-نادەجدا» قوعامدىق ءبىرلەستىگىن اشتى. بۇل قازىر وبلىستاعى ەڭ الدىڭعى قاتارلى, بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزەتىن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم بولىپ سانالادى.
«ءۇمىت-نادەجدا» قوعامدىق بىرلەستىگى العاشقى كەزدەرى مەرەكەلەر سايىن قوستاناي قالاسىنىڭ ءوزىندەگى ارباعا تاڭىلعان ەلۋدەن اسا مۇگەدەكتىڭ باسىن قوساتىن. ەندى ماڭىزدى جوبالار بويىنشا ولار وتكىزىپ ءجۇرگەن شارالار ءمۇگەدەكتەردىڭ زاڭدى قۇقىقتارىن قورعاۋ سياقتى ۇلكەن ىستەرگە تالپىنىس جاساي باستادى. سوڭعى بەس جىلدا بىرلەستىك قازاقستاننىڭ سولتۇستىك, ورتالىق, باتىس, ءوڭتۇستىك جانە شىعىس وبلىستارىنا اۆتوشەرۋ جاسادى. بۇل قازاقستاندا تۇڭعىش رەت قولعا الىنعان شارا بولاتىن. وسى ارقىلى مۇگەدەكتەردى قولمەن باسقارىلاتىن اۆتوكولىكتەرمەن قامتاماسىز ەتۋگە مەملەكەت تاراپىنان جەڭىلدىكتەر جاساۋدى قالپىنا كەلتىرۋ ماسەلەسىن ۇكىمەت الدىنا قويۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. ءمۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامداردىڭ اۆتوشەرۋىن وتكىزۋ ايتۋعا عانا جەڭىل. وعان عارىپ جاندار وزدەرى قولمەن باسقارىلاتىن ەتىپ, قايتا جاساقتاپ العان توقسانعا تاياۋ ماشينە قاتىستى. اۆتوشەرۋگە قاتىسقاندار قازاقستانداعى تاريحي ورىندارعا ءتاۋ ەتتى, اۋداندارعا, اۋىلدارعا توقتاپ, جۇرتشىلىقپەن كەزدەستى. سول ارقىلى مۇگەدەكتەردىڭ قوعامنان تىس قالماي, بەلسەندى ءومىر سۇرە بىلەتىندىگىن دالەلدەۋگە تىرىستى. قولمەن باسقارىلاتىن اۆتوكولىكتەر قازىردە رەسەيدە, الىس شەتەلدەردە شىعارىلادى. دۇيسەنعاليدىڭ ايتۋىنشا, ونداي كولىكتەردى ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى زاۋىتتار دا قولعا السا بىتپەيتىن ءىس ەمەس. قوستانايداعى «اگروماشحولدينگ» اكتسيونەرلىك قوعامى شەتەلدىك ماشينەلەردى قۇراستىرىپ جاتقان جوق پا؟ «ءۇمىت-نادەجدانىڭ» جۇمىسى قازىر سان-سالالى, ولار وتكىزگەن اكتسيالار, بايقاۋلار, سپورتتىڭ كەرلينگ, ارباداعى بي تۇرىنەن جارىستار قوستانايلىقتارعا عانا ەمەس, رەسپۋبليكاعا دا تانىمال بولىپ قالدى. دۇيسەنعالي قازاقستاندىق مۇگەدەكتەر كونفەدەراتسياسىنىڭ قوستانايدان اشىلعان فيليالىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن دە قوسا اتقارادى.
– وبلىستا 22 مىڭ مۇگەدەك جان بار. ال قوستاناي قالاسىنىڭ ءوزىندە ولاردىڭ سانى 5600-دەي بولادى. سونىڭ تەڭ جارتىسى بالالار. ءمۇگەدەكتەرگە تورعايعا جەم شاشقانداي, ازىن-اۋلاق مەملەكەتتىك ءجاردەماقى بەرۋمەن شەكتەلۋگە بولمايدى. باستى ماقسات–ولاردى قوعامنان تىس قالدىرماۋ, عارىپ جاندار قوعامداعى «ەكىنشى سورت» ادام بولماۋى كەرەك.وتكەن جىلى «كەدەرگىسىز ءومىر» جوباسى بويىنشا وبلىستى ارالاپ شىقتىق. وبلىس ورتالىعىنان تىم شالعاي جاتقان قامىستى مەن جانگەلدين اۋدانىنا عانا جەتە الماي قالدىق. قالعان اۋدانداردىڭ بارلىعىندا بولىپ, سەمينارلار, ءدوڭگەلەك ۇستەل ءماجىلىستەرىن وتكىزدىك. سوندا ناۋىرزىم اۋدانىندا جاسى ون بەسكە كەلسە دە مەكتەپكە بارماعان, وقىماعان ءمۇگەدەك بالانى كەزدەستىردىك. بۇل ماسەلەنى شەشۋدى ءبىز دەرەۋ قولعا الدىق, – دەيدى دۇيسەنعالي.
وتكەن جىلى قىركۇيەك ايىندا ارۋنا جاقسىعۇلوۆا ورتالىق ازيادان جاساقتالعان دەلەگاتسيا قۇرامىندا جاپونياعا بارىپ كەلدى. كۇنشىعىس ەلىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قارجىلاندىرۋىمەن جۇزەگە اسقان Jica ۇيىمىنىڭ باعدارلاماسى بويىنشا جاپوندىقتار ورتالىق ازياداعى ءمۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ بەلسەندى ليدەرلەرى ءۇشىن سەمينار-كەڭەس وتكىزدى. ويتكەنى جاپونيادا بۇل جونىنەن تاجىريبە دە, كورسەتەرلىك ءىس تە بار ەكەن.
– ءبىر ايدان اسا جاپونيادا بولعانىمىزدا وندا مۇگەدەك جاندار ءۇشىن جاسالعان الەۋمەتتىك كومەكتىڭ بارلىعىنا كۋا بولدىق. ەكونوميكاسى دا, الەۋمەتتىك تۇرمىسى دا شيرىعىپ دامىپ كەتكەن بۇل ەلدە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدار وزدەرىن وتە ەركىن سەزىنەدى ەكەن. ونىڭ بارلىعى دا ادامدارعا جاسالعان جاعدايعا بايلانىستى. اربادا وتىراتىندار مەترودا دا, قوعامدىق كولىكتەردە دە ەشكىمنىڭ كومەگىنسىز ەركىن جۇرەدى, ال زاعيپ جاندار ءۇشىن جاسالعان جولدار ءتىپتى قولايلى. ەگەر مۇگەدەكتەرگە مەترودا جۇرگەندە ءبىر قولايسىز ءسات تۋا قالعاندا ارنايى نۇكتەنى باسا قويسا, كومەكشىلەر كەلىپ تۇر. قازاقستاننىڭ دا ەكونوميكاسى دامىپ كەلەدى, قالالاردا مۇگەدەك جاندارعا قولايلىلىق ورناتۋعا نەگە بولماسقا؟ – دەيدى ارۋنا.
– ءبىزدىڭ ءومىرىمىز ەشكىمنەن كەم ەمەس. باقىت ادامنىڭ قاسىندا ەرىپ جۇرەدى دەگەن راس. ويتكەنى باقىت دەگەننىڭ ءوزى ادام كوڭىلىنىڭ ورنىعۋىمەن, تولۋىمەن پارا-پار ءتۇسىنىك. دەنىمىز ساۋ بولعاندا مۇنان دا كوپ ءىس بىتىرەتىنىمىزگە داۋ جوق ەدى. بىراق ومىردە ءار ادامنىڭ ورنى, ارقالاعان جۇگى بار. ارقامىزعا تاعدىر جۇك ارتقان كەزدە ءمۇگەدەكپىن دەپ جاسىماي, ادامنىڭ وزىنە سەنىمى مەن رۋحى بيىكتىگىنىڭ ۇلگىسىن كورسەتۋ ءبىزدىڭ ەنشىمىزگە تيگەن بولار, بالكىم,–دەيدى ارۋنا مەن دۇيسەنعالي.
وسى جۇپپەن العاش تانىسىپ, اڭگىمەلەسكەن كىسى سىنىق قانات اققۋ مەن سۇڭقاردى كورگەندەي ءجۇرەكتى سىزداتار سەزىم مەن ويدىڭ ورتاسىندا قالارى بار. ال ولاردىڭ ومىرگە دەگەن قۇشتارلىقپەن اتقارىپ جاتقان ءىسىن كورگەندە قۇستى اسپانعا ۇشىراتىن قانات بولسا, ادامدى بيىككە كوتەرەتىن اقىل-پاراسات پەن ىشكى رۋحاني قۋات ەكەنىن اركىم مويىنداپ قالادى. ءيا, دۇيسەنعالي وسپانوۆ پەن ارۋنا جاقسىعۇلوۆا جۇرتتى قايسارلىعىمەن ءتانتى ەتىپ كەلەدى.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا, قوستاناي.
