قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ بۇيرىعى  №38

  2015 جىلعى 21 قاڭتار, استانا قالاسى «ادامعا اسەر ەتەتىن فيزيكالىق فاكتورلار (كومپيۋتەرلەر مەن بەينەتەرمينالدار) كوزدەرىمەن جۇمىس ىستەۋ جاعدايلارىنا قويىلاتىن سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتار» سانيتاريالىق قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» 2009 جىلعى 18 قىركۇيەكتەگى قازاقستان رەسپۋبليكاسى كودەكسىنىڭ 144-بابىنىڭ 6-تارماعىنا سايكەس بۇيىرامىن: 1. قوسا بەرىلىپ وتىرعان «ادامعا اسەر ەتەتىن فيزيكالىق فاكتورلار (كومپيۋتەرلەر مەن بەينەتەرمينالدار) كوزدەرىمەن جۇمىس ىستەۋ جاعدايلارىنا قويىلاتىن سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتار» سانيتاريالىق قاعيدالارى بەكىتىلسىن. 2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتى زاڭنامادا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن: 1) وسى بۇيرىقتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگىندە مەملەكەتتىك تىركەلۋىن; 2) وسى بۇيرىق مەملەكەتتىك تىركەلگەننەن كەيىن ون كۇنتىزبەلىك كۇن ىشىندە ونىڭ مەرزىمدى باسپا باسىلىمدارىندا جانە «ادىلەت» اقپاراتتىق-قۇقىقتىق جۇيەسىندە رەسمي جاريالاۋعا جىبەرىلۋىن; 3) وسى بۇيرىقتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىندا ورنالاستىرىلۋىن قامتاماسىز ەتسىن. 3. وسى بۇيرىقتىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋ جەتەكشىلىك ەتەتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-مينيسترىنە جۇكتەلسىن. 4. وسى بۇيرىق العاشقى رەسمي جاريالانعان كۇنىنەن باستاپ كۇنتىزبەلىك ون كۇن وتكەن سوڭ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ە.دوساەۆ «كەلىسىلگەن» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ___________ ا.ءسارىنجىپوۆ 2015 جىلعى 6 اقپان «كەلىسىلگەن» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ ءمينيسترى ___________ ت.دۇيسەنوۆا 2015 جىلعى 2 اقپان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ 2015 جىلعى 21 قاڭتارداعى № 38 بۇيرىعىمەن بەكiتiلگەن «ادامعا اسەر ەتەتىن فيزيكالىق فاكتورلار (كومپيۋتەرلەر مەن بەينەتەرمينالدار) كوزدەرىمەن جۇمىس ىستەۋ جاعدايلارىنا قويىلاتىن سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتار» سانيتاريالىق قاعيدالارى 1. جالپى ەرەجەلەر 1. «ادامعا اسەر ەتەتىن فيزيكالىق فاكتورلار (كومپيۋتەرلەر مەن بەينەتەرمينالدار) كوزدەرىمەن جۇمىس ىستەۋ جاعدايلارىنا قويىلاتىن سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتار» سانيتاريالىق قاعيدالارى (بۇدان ءارى – Cانيتاريالىق قاعيدالار) كومپيۋتەرلەردى (دەربەس كومپيۋتەرلەردى, پلانشەتتى دەربەس كومپيۋتەرلەردى, نوۋتبۋكتەردى) جانە بەينەتەرمينالداردى ورنالاستىرۋ مەن پايدالانۋدى قامتيتىن فيزيكالىق فاكتورلار (كومپيۋتەرلەر مەن بەينەتەرمينالدار) كوزدەرىمەن جۇمىس ىستەۋ جاعدايلارىنا قويىلاتىن سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتاردى, سونداي-اق ميكروكليماتقا, جارىقتاندىرۋعا جانە كومپيۋتەرلەر مەن بەينەتەرمينالداردىڭ فيزيكالىق فاكتورلارى اسەرى كەزىندەگى جۇمىس جاعدايلارىنا قويىلاتىن تالاپتاردى رەگلامەنتتەيدى. 2. وسى سانيتاريالىق قاعيدالار تۇرمىستا پايدالانىلاتىن تەلەديدارلارعا, دەربەس كومپيۋتەرلەرگە, پلانشەتتى دەربەس كومپيۋتەرلەرگە, نوۋتبۋكتەرگە, تەلەۆيزيالىق ويىن قوندىرعىلارىنا, بورتتىق كومپيۋتەرلەرگە قولدانىلمايدى. 3. وسى سانيتاريالىق قاعيدالاردا مىناداي ۇعىمدار پايدالانىلدى: 1) بەينەتەرمينال (بۇدان ءارى – بت) – پەرنەتاقتا ۇلگىسىندەگى ەنگىزۋ (كىرۋ بلوگى) قۇرىلعىسىمەن جابدىقتالاتىن, ديسپلەي ەكرانى بار پايدالانۋشىنىڭ تەرمينالى بولىپ تابىلاتىن بەينەنى كورسەتۋ قۇرىلعىسى; 2) دەربەس كومپيۋتەر (بۇدان ءارى – دك) – دەربەس پايدالانۋعا ارنالعان كومپيۋتەر; 3) جۇمىس بەتى – جۇمىس جۇرگىزىلەتىن جانە جارىق نورمالاناتىن نەمەسە ولشەنەتىن بەت; 4) قاتارمەن ورنالاستىرۋ – جيھاز بەن جابدىقتى ءۇي-جايدىڭ ورتاسىندا, بىرىنەن كەيىن ءبىرىن قاتار ورنالاستىرۋ; 5) نوۋتبۋك – ديسپلەي مەن پەرنەتاقتانى قوسا العاندا, ءبىر شاعىن كورپۋستا بارلىق قاجەتتى قۇراۋىشتاردى قامتيتىن كىتاپ تۇرىندە جينالاتىن ءپورتاتيۆتى دك. سىمدى جانە سىمسىز جەلىلەرگە قوسىلۋدىڭ دامىتىلعان قۇرالدارىن, قۇراستىرىلعان مۋلتيمەديالىق جابدىقتى (ديناميكتەر, كوبىنەسە ميكروفون جانە ۆەب-كامەرا) قامتيدى; 6) ورتالىقتا ورنالاستىرۋ – جيھاز بەن جابدىقتى ءۇي-جايدىڭ ورتاسىنا توپپەن ورنالاستىرۋ; 7) پەريمەترالدى ورنالاستىرۋ – جيھازدى, جابدىقتى قابىرعا بويىمەن (پەريمەتر بويىنشا) ورنالاستىرۋ; 8) پلانشەتتى دك (بۇدان ءارى – پلدك) – ەكرانمەن بىرىكتىرىلگەن قولمەن جازاتىن پلانشەتتى قۇرىلعىمەن جابدىقتالعان, پەرنەتاقتا مەن ءتىنتۋىردى پايدالانباي-اق ستيلۋس نەمەسە ساۋساقتار ارقىلى جۇمىس ىستەيتىن نوۋتبۋكتەر كلاسى; 9) رۇقسات ەتىلەتىن ءدىرىل جانە ءدىرىل دەڭگەيى – ءۇي-جايلاردا جۇمىس ورىندارىنداعى جايلىلىق جاعدايى ءۇشىن جالپى ءدىرىل; 10) ستيلۋس – سەنسورلى ەكرانمەن جۇمىس ىستەۋگە ارنالعان پلاستماسسا تاياقشا; 11) ۋنيپوليارلىق كورسەتكىش – وڭ پوليارلىق اەرويوندار شوعىرلانۋىنىڭ تەرىس پوليارلىق اەرويوندار شوعىرلانۋىنا قاتىناسى; 2. كومپيۋتەرلەردى (دك, پلدك, نوۋتبۋكتەردى) جانە بت-نى ورنالاستىرۋ مەن پايدالانۋعا قويىلاتىن سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتار 4. دك, پلدك, نوۋتبۋكتەر جانە بت ارنايى سالىنعان, جاپسارلاس, رەكونسترۋكتسيالانعان ءۇي-جايلاردا, سونداي-اق دىبىس وقشاۋلاۋ جانە لاستانعان اۋانى عيماراتتىڭ شاتىرىنان جوعارى دەڭگەيدە تۇرعىن ءۇي-جايلارىنان وقشاۋلانعان جەلدەتۋ كانالدارىن ورناتۋ قامتاماسىز ەتىلگەن كەزدە تۇرعىن ءۇيدىڭ كىرەبەرىسىمەن بىرىكتىرىلمەگەن جەكە كىرەتىن ەسىگى بار تۇرعىن ۇيلەردىڭ ءبىرىنشى قاباتتارىندا نەمەسە قوعامدىق عيماراتتاردىڭ كەز كەلگەن قاباتتارىندا ورنالاستىرىلادى. دك, پلدك, نوۋتبۋكتەردى جانە بت-نى ورنالاستىرۋعا جانە پايدالانۋعا ارنالعان ءۇي-جايلاردا وسى سانيتاريالىق قاعيدالاردا كەلتىرىلگەن جارىقتاندىرۋدىڭ, ميكروكليماتتىڭ نورمالاناتىن پارامەترلەرىن ساقتاۋ ءۇشىن جاعدايلار قامتاماسىز ەتىلەدى.+ دك, پلدك, نوۋتبۋكتەرمەن جانە بت-مەن جۇمىس ىستەۋگە ارنالعان ءۇي-جايلار جەرتولە جانە تسوكولدى ءۇي-جايلاردا ورنالاستىرىلمايدى. دك, پلدك, نوۋتبۋكتەر جانە بت بار جۇمىس ورىندارى قۋاتتاندىرۋ كابەلدەرى, جوعارى ۆولتتى ترانسفورماتورلار, تەحنولوگيالىق جابدىق ورنالاسقان جەرلەرگە ورنالاستىرىلمايدى. 5. ەلەكتروندى-ساۋلە تۇتىگى (بۇدان ءارى – ەست) بازاسىنداعى دك جانە بت-نى پايدالانۋشىلاردىڭ ءبىر جۇمىس ورنىنىڭ اۋدانى قاتارلاستىرىپ ورنالاستىرۋ كەزىندە كەمىندە 6 شارشى مەتردى (بۇدان ءارى – م2), ورتالىقتا جانە پەريمەترالدى ورنالاستىرۋ كەزىندە – 4 م2, تەگىس ديسكرەتتىك ەكراندار (سۇيىق كريستالل, پلازمالىق) بازاسىندا بت-نى پايدالانۋ كەزىندە كەز كەلگەن ورنالاسۋ كەزىندە 4 م2 قۇرايدى. پلدك-نى, نوۋتبۋكتەردى پايدالانۋشىلاردىڭ ءبىر جۇمىس ورنىنىڭ اۋدانى – 2,5 م2. 6. ءۇي-جايلاردى ارلەۋ ءۇشىن جۋعىش زاتتاردى قولدانا وتىرىپ, ىلعالدى ادىسپەن جيناۋعا بولاتىن ماتەريالدار قولدانىلادى. 7. دك-مەن, پلدك-مەن, نوۋتبۋكتەرمەن جانە بت-مەن جابدىقتالاتىن ءۇي-جايلارداعى ەدەننىڭ بەتى انتيستاتيكالىق قاسيەتتەرى بار ماتەريالداردان ويىقتارسىز جانە ساڭىلاۋلارسىز جاسالادى. دك-نى, پلدك-نى, نوۋتبۋكتەردى جانە بت-نى پايدالاناتىن ءۇي-جايلار, جيھاز جانە جابدىق تارتىپتە جانە تازالىقتا ۇستالادى. ءۇي-جايدى ارلەۋدەگى اقاۋلار جانە جابدىقتىڭ, جيھازدىڭ بۇزىلۋى ۋاقتىلى جوندەلۋگە جانە اۋىستىرىلۋعا ءتيىستى. 8. دك جانە بت ورنالاستىرىلعان ءۇي-جايلار قورعانىش جەرگە تۇيىقتاۋمەن جابدىقتالادى. 9. كومپيۋتەرلەردى ورنالاستىرۋدا 3 نۇسقانىڭ ءبىرى: پەريمەترالدى, قاتارلارمەن (2-3-قاتارلى), ورتالىقتا ورنالاستىرۋ پايدالانىلادى. پەريمەترالدى ورنالاستىرۋ كەزىندە تەرەزە ويىقتارى بار قابىرعا مەن ۇستەلدەر اراسىنداعى اراقاشىقتىق – 0,5 مەتر (بۇدان ءارى – م), قابىرعا مەن ۇستەلدەر اراسىنداعى اراقاشىقتىق – 0,4 م. قاتار ورنالاستىرۋ كەزدە ءبىر بەينەمونيتوردىڭ سىرتقى بەتى مەن ەكىنشىسىنىڭ ەكرانىنىڭ اراسىنداعى اراقاشىقتىق - كەمىندە 2 م, بەينەمونيتورلاردىڭ ءبۇيىر بەتتەرى اراسىنداعى اراقاشىقتىق - كەمىندە 1,2 م, ءبىر ورىندىق كومپيۋتەر ۇستەلدەرىن ەكى-ءۇش قاتاردان ورنالاستىرۋ كەزىندە ءاربىر قاتارداعى ۇستەلدىڭ ءبۇيىر جاقتاۋلارى اراسىنداعى اراقاشىقتىق - كەمىندە 0,5 م. ورتالىقتا ورنالاستىرۋ كەزىندە كومپيۋتەرلەر بار جۇمىس ۇستەلدەرى ەكى قاتارعا بولىنبەي جانە بەينەمونيتورلاردىڭ ەكراندارى قاراما-قارسى جاققا قاراتىلا, شاحماتتىق تارتىپپەن ورنالاستىرىلا نەمەسە مونيتورلاردىڭ سىرت جاقتارى ءبىر-بىرىنە قارسى قاراتىلا وتىرىپ, ورتادا ورناتىلادى, بۇل رەتتە ءبىر بەينەمونيتوردىڭ سىرتقى بەتى مەن ەكىنشىسىنىڭ ەكرانىنىڭ اراسىنداعى اراقاشىقتىق - كەمىندە 2 م. 10. جۇمىس ىستەۋ بەتىنىڭ ولشەمدەرى: 1) ۇستەلدىڭ جۇمىس ىستەيتىن بەتىنىڭ بيىكتىگى (ەدەننەن) 640 – 800 ميلليمەتر (بۇدان ءارى – مم) شەگىندە رەتتەلەدى; 2) ۇستەلدىڭ جۇمىس ىستەيتىن بەتىنىڭ ەنى – 800, 1000, 1200 جانە 1400 مم; 3) جۇمىس ۇستەلىندە بيىكتىگى كەمىندە 580 مم, ەنى كەمىندە 500 مم, تەرەڭدىگى كەمىندە 450 مم بولاتىن اياققا ارنالعان كەڭىستىك بولادى. 11. بەينەمونيتوردىڭ ەكرانى پايدالانۋشىنىڭ كوزىنەن 600 – 700 مم قاشىقتىقتا, بىراق الفاۆيتتىك-ساندىق بەلگىلەردىڭ جانە سيمۆولداردىڭ ولشەمدەرىن ەسەپكە الا وتىرىپ, 500 مم-دەن جاقىن ەمەس قاشىقتىقتا بولۋى ءتيىس. 12. دك-مەن, پلدك-مەن, نوۋتبۋكتەرمەن جانە بت-مەن ساباق وتكىزىلەتىن ءۇي-جايلاردا ءبىر ورىندى ۇستەلدەرمەن جابدىقتالادى, دك-مەن, پلدك-مەن, نوۋتبۋكتەرمەن جانە بت-مەن جۇمىس ىستەۋگە ارنالعان ءبىر ورىندى ۇستەلدىڭ مىناداي قۇرىلىمى كوزدەلەدى: 1) ەكى جەكە بەتى: بىرەۋى بيىكتىگى 520 – 760 مم شەگىندە ىڭعايلى وزگەرتىلەتىن دك-نى ورنالاستىرۋعا ارنالعان جازىق بەتى جانە ەكىنشىسى بيىكتىگى جازىق جۇمىس بەتىنە تيىسىنشە وزگەرتىلەتىن پەرنەتاقتاعا ارنالعان جىلجىتپالى بەتى; 2) دك, پلدك, نوۋتبۋكتەر جانە بت ءۇشىن پەرنەتاقتا بەتىنىڭ ەنى كەمىندە 750 مم, تەرەڭدىگى كەمىندە 550 مم قۇرايدى; 3) اياققا ارنالعان كەڭىستىك ەنى كەمىندە 500 مم, تەرەڭدىگى كەمىندە 450 مم, ال بيىكتىگىن بويعا سايكەس الۋ كەرەك; 4) جۇمىس ورنىن پرينتەرمەن جابدىقتاعاندا بەتتەردىڭ ەنىن 1200 مم-گە دەيىن ۇلعايتۋ. 13. كومپيۋتەرلەرمەن جۇمىس ىستەۋ كەزىندە جۇمىس ورنىنىڭ نەگىزگى ولشەمدەرى, ۇستەل شەتىنىڭ بيىكتىگى جانە اياققا ارنالعان كەڭىستىكتىڭ بيىكتىگى وسى سانيتاريالىق قاعيدالارعا 1-قوسىمشاعا سايكەس, بويىنا ساي كەلەدى. تابۋرەتكالار نەمەسە وتىرعىشتار پايدالانىلمايدى. 14. مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردا جانە مەكتەپتەردە بت-مەن, دك-مەن, پلدك-مەن جانە نوۋتبۋكتەرمەن تىكەلەي وتكىزىلەتىن ساباقتاردىڭ ءۇزىلىسسىز ۇزاقتىعى وقۋ ساعاتى ىشىندە مىناعان سايكەس كەلەدى: 1) مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردا جانە 1-سىنىپتاردا – 15 مينۋتتان اسپايدى; 2) 2 – 3-سىنىپتاردا – 20 مينۋتتان اسپايدى; 3) 4 – 5-سىنىپتاردا – 25 مينۋتتان اسپايدى; 4) 6 – 8-سىنىپتاردا – 30 مينۋتتان اسپايدى; 5) 9 – 11 (12) سىنىپتاردا – 35 مينۋتتان اسپايدى. 15. بت-مەن, دك-مەن, پلدك-مەن جانە نوۋتبۋكتەرمەن تىكەلەي جۇمىس ىستەۋ ۇزاقتىعىن ەكى ساعاتتان اسىرماۋ ۇسىنىلادى. جۇمىس كەزەڭىندە مىناداي پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارالار جۇرگىزىلەدى: ءاربىر 20 – 25 مينۋت سايىن كوزگە ارنالعان جاتتىعۋلار جانە ءۇزىلىس كەزىندە 45 مينۋت سايىن دەنە شىنىقتىرۋ جاسالادى. 16. مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردا كومپيۋتەرلىك ويىن ساباقتارى اپتاسىنا 2 رەتتەن سيرەتپەي جۇرگىزىلەدى. 17. بت-مەن, پلدك-مەن, نوۋتبۋكتەرمەن جانە دك-مەن وتكىزىلەتىن ساباقتار ۇيىقتاۋعا, كۇندىزگى سەرۋەنگە شىعۋعا جانە ساۋىقتىرۋ شارالارىن جۇرگىزۋگە بولىنگەن ۋاقىتتىڭ ەسەبىنەن جۇرگىزىلمەيدى. 18. جاسىنا قاراماستان ەكى جانە ودان دا كوپ ادامنىڭ ءبىر بت-نى, دك-نى, پلدك-نى, نوۋتبۋكتى ءبىر ۋاقىتتا پايدالانۋىنا جول بەرىلمەيدى. 19. كوپ قاباتتى تۇرعىن ءۇيدىڭ ءبىرىنشى قاباتىندا, جەكە ءۇي يەلىگىندە, قۇرىلعان – جاپسارلاس ءۇي-جايلاردا ورنالاسقان وبەكتىلەردەن قوقىستى جيناۋ ءۇشىن تۇرعىن ءۇيدىڭ ورتاق قوقىس جيناعىشتارى نەمەسە كونتەينەرلەرى پايدالانىلادى. 20. ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن راستايتىن قۇجاتتار بولماعان جاعدايدا دك, بت, پلدك, نوۋتبۋكتار پايدالانىلمايدى. 21. كومپيۋتەردىڭ قۇرامداس بولىكتەرىن (پەرناتاقتا, مونيتور, پروتسەسسورلار جانە ت.ب.) وڭدەۋ دك-نى, پلدك-نى, نوۋتبۋكتەردى جانە بت-نى كۇتۋگە ارنالعان قۇرالدارمەن جۇزەگە اسىرىلادى. اقاۋلى جانە ىستەن شىققان كومپيۋتەرلەردى ساقتاۋ ءۇشىن بالالاردىڭ قولى جەتپەيتىن جەكە ءۇي-جاي كوزدەلەدى. 22. اپاتتى عيماراتتار مەن ءۇي-جايلاردا ورنالاسقان وبەكتىلەر پايدالانىلمايدى. 3. كومپيۋتەرلەردى (دك, پلدك, نوۋتبۋكتەردى) جانە بت-نى پايدالانۋ ءۇشىن ءۇي-جايلارداعى ميكروكليماتقا قويىلاتىن سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتار 23. دك, پلدك, نوۋتبۋكتار جانە بت ورنالاسقان ءۇي-جايلاردا وسى سانيتاريالىق قاعيدالارعا 2-قوسىمشاعا سايكەس ميكروكليماتتىڭ رۇقسات ەتىلگەن پارامەترلەرى قامتاماسىز ەتىلەدى. 24. دك, پلدك, نوۋتبۋكتەر جانە بت بار ءۇي-جايلار جىلىتۋ, جەلدەتۋ جۇيەلەرىمەن, اۋا باپتاعىشتارمەن جابدىقتالادى. 25. جۇمىس باستالار الدىندا جانە ساباقتاردىڭ ءاربىر اكادەميالىق ساعاتىنان كەيىن وتپەلى جەلدەتۋ جۇزەگە اسىرىلادى. 4. كومپيۋتەرلەر (دك, پلدك, نوۋتبۋكتەر) مەن بت-نى پايدالانۋعا ارنالعان ءۇي-جايلارداعى جارىقتاندىرۋعا قويىلاتىن سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتار 26. دك, پلدك, نوۋتبۋكتار جانە بت ورنالاسقان ءۇي-جايلاردا تابيعي جارىقتاندىرۋ بولادى. 27. دك مەن بت-نى پايدالانۋعا ارنالعان ءۇي-جايلارداعى جاساندى جارىقتاندىرۋ ورتاق بىركەلكى جارىقتاندىرۋ جۇيەسىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. وندىرىستىك جانە اكىمشىلىك-قوعامدىق ءۇي-جايلارداعى جۇمىس ورنىندا قۇرامداستىرىلعان جارىقتاندىرۋ جۇيەسى قولدانىلادى (ورتاق جارىقتاندىرۋعا قوسىمشا جۇمىس ورنىنىڭ ايماعىن جارىقتاندىرۋعا ارنالعان جەرگىلىكتى جارىقتاندىرۋ شامدارى ورناتىلادى). 28. جۇمىس ۇستەلىنىڭ بەتىن جارىقتاندىرۋ: قۇرامداستىرىلعان جارىقتاندىرۋ كەزىندە جالپى جۇيەدەن كەمىندە 300 ليۋكستى (بۇدان ءارى - لك), جەرگىلىكتى جۇيەدەن 500 لك; تەك جارىقتاندىرۋدىڭ جالپى جۇيەسى بولعان كەزدە عانا 400 لك قۇرايدى. جارىقتاندىرۋ ەكراننىڭ بەتىندە جىلتىلداۋدى بولدىرماۋدى قامتاماسىز ەتەتىندەي ەتىپ جاسالادى. ەكران بەتىنىڭ جارىقتانۋى 200 لك اسپايدى. 29. جاساندى جارىقتاندىرۋ كەزىندە جارىق كوزى رەتىندە ليۋمينەستسەنتتىك شامدار پايدالانىلادى. جەرگىلىكتى جا­رىق­تاندىرۋ شىراعداندارىنا قىزدىرۋ شامدارىن, ونىڭ ىشىندە ەنەرگيا ۇنەمدەيتىن شامداردى قولدانۋعا جول بەرىلەدى. 30. دك-نى, پلدك-نى, نوۋتبۋكتەردى جانە بت-نى پايدالانۋعا ارنالعان ءۇي-جايلاردا جارىقتىڭ نورمالاناتىن ماندەرىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جانىپ كەتكەن شامداردى ۋاقتىلى اۋىستىرادى. جۇمىس ىستەمەيتىن, جانىپ كەتكەن ليۋمينەستسەنتتىك شامداردى جەكە ءۇي-جايدا ساقتايدى. پايدالانىلعان ليۋمينەستسەنتتىك شامداردى قوقىس جينايتىن كونتەينەرلەرگە تاستاۋعا جول بەرىلمەيدى. پايدالانىلعان شامداردى سىرتقا شىعارۋدى جانە كادەگە جاراتۋدى وسىنداي قىزمەت تۇرىنە ارنالعان ليتسەنزياسى بار ۇيىمدار جۇرگىزەدى. مونيتوردىڭ ەكرانىندا جارقىلدى بولدىرماۋ ءۇشىن تەرەزە ويىقتارى كۇندىزگى جارىقتى وتكىزبەيتىن قورعانىش قۇرىلعىلارىمەن جابدىقتالادى. 5. كومپيۋتەرلەردەن (دك, پلدك, نوۋتبۋكتەردەن) جانە بت-دان بولاتىن فيزيكالىق فاكتورلاردىڭ اسەرى كەزىندەگى جۇمىس جاعدايلارىنا قويىلاتىن سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتار 31. ءۇي-جايلاردا: كومپيۋتەرلەردەن (دك, پلدك, نوۋتبۋكتەر) جانە بت-دان بولاتىن دىبىس دەڭگەيىنىڭ جانە وكتاۆالىق جيىلىك جولاقتارىنداعى دىبىس قىسىمىنىڭ رۇقسات ەتىلگەن دەڭگەيلەرى وسى سانيتاريالىق قاعيدالارعا 3-قوسىمشاعا سايكەس قابىلدانادى; دك, بت بار ءۇي-جايلار ءۇشىن رۇقسات ەتىلگەن ءدىرىلدى جەدەلدەتۋ Z, X, Y وستەرى وسى سانيتاريالىق قاعيدالارعا 4-قوسىمشاعا سايكەس كەلەدى; يوندالمايتىن ەلەكتر ماگنيتتىك ساۋلەلەنۋ دەڭگەيلەرىنىڭ رۇقسات ەتىلگەن ماندەرى وسى سانيتاريالىق قاعيدالارعا 5-قوسىمشاعا سايكەس قابىلدانادى; اەرويوندار جانە ۋنيپوليارلىق كوەففيتسيەنت شوعىرلانۋىنىڭ رۇقسات ەتىلگەن دەڭگەيلەرى وسى سانيتاريالىق قاعيدالارعا 6-قوسىمشادا كورسەتىلگەن. 32. شۋ دەڭگەيى رۇقسات ەتىلگەن دەڭگەيدەن اسىپ تۇسەتىن جابدىق (باسىپ شىعارۋ قۇرىلعىلارى, سەرۆەرلەر جانە باسقالار) دك-مەن, پلدك-مەن, نوۋتبۋكتەرمەن جانە بت-مەن جابدىقتالعان ءۇي-جايلاردان تىس جەردە ورنالاستىرىلادى. 33. جۇمىس ورىندارىنداعى ەلەكتر ماگنيتتىك ورىستەر دەڭگەيلەرىن اسپاپتىق باقىلاۋ جانە گيگيەنالىق باعالاۋ ادىستەمەسى وسى سانيتاريالىق قاعيدالارعا 7-قوسىمشادا كەلتىرىلگەن. «ادامعا اسەر ەتەتىن فيزيكالىق فاكتورلار (كومپيۋتەرلەر مەن بەينەتەرمينالدار) كوزدەرىمەن جۇمىس ىستەۋ جاعدايلارىنا قويىلاتىن سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتار» سانيتاريالىق قاعيدالارىنا 1-قوسىمشا جۇمىس ورنىنىڭ ولشەمدەرى بويى, سانتيمەتر (بۇدان ءارى – سم) ەدەننەن بيىكتىگى, ميلليمەتر (بۇدان ءارى – مم) ۇستەلدىڭ بەتى اياققا ارنالعان كەڭىستىك, كەمىندە 1 2 3 100-115 460 320 116 – 130 520 400 131 – 145 580 520 146 – 160 640 580 161 – 175 700 640 175-تەن جوعارى 760 700 ەسكەرتپە: اياققا ارنالعان كەڭىستىكتىڭ ەنى مەن تەرەڭدىگى ۇستەل قۇرىلعىسىمەن ايقىندالادى. «ادامعا اسەر ەتەتىن فيزيكالىق فاكتورلار (كومپيۋتەرلەر مەن بەينەتەرمينالدار) كوزدەرىمەن جۇمىس ىستەۋ جاعدايلارىنا قويىلاتىن سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتار» سانيتاريالىق قاعيدالارىنا 2-قوسىمشا ءۇي-جايلار ءۇشىن ميكروكليماتتىڭ رۇقسات ەتىلگەن پارامەترلەرى تەمپەراتۋراسى, س0 سالىستىرمالى ىلعالدىلىعى, % ارتىق ەمەس اۋا قوزعالىسىنىڭ جىلدامدىعى, م/س 1 2 3 18 19 20 21 22 66 62 58 55 52 <0,1 <0,1 <0,1 <0,1 <0,1 ادامعا اسەر ەتەتىن فيزيكالىق فاكتورلار (كومپيۋتەرلەر مەن بەينەتەرمينالدار) كوزدەرىمەن جۇمىس ىستەۋ جاعدايلارىنا قويىلاتىن سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتار» سانيتاريالىق قاعيدالارىنا 3-قوسىمشا كومپيۋتەرلەر مەن بەينەتەرمينالداردان بولاتىن دىبىس دەڭگەيىنىڭ جانە وكتاۆالىق جيىلىك جولاقتارىنداعى دىبىس قىسىمىنىڭ رۇقسات ەتىلگەن دەڭگەيلەرى وكتاۆالىق جولاقتارىنداعى (بۇدان ءارى – وج) ورتاشا گەومەتريالىق جيىلىكتەرى بار گەرتس (بۇدان ءارى – گتس) دىبىس قىسىمىنىڭ (بۇدان ءارى – دب) دەڭگەيلەرى ارتىق ەمەس دبا–مەن ولشەنگەن دىبىس دەڭگەيلەرى ارتىق ەمەس 31,5 گتس 63 گتس 125 گتس 250 گتس 500 گتس 1000 گتس 2000 گتس 4000 گتس 8000 گتس 86 دب 71 دب 61 دب 54 دب 49 دب 45 دب 42 دب 40 دب 38 دب 50 ەسكەرتپە: دىبىس دەڭگەيىن جانە دىبىس قىسىمىنىڭ دەڭگەيلەرىن ولشەۋ پايدالانۋشىنىڭ جۇمىس ورنىندا جۇرگىزىلەدى. «ادامعا اسەر ەتەتىن فيزيكالىق فاكتورلار (كومپيۋتەرلەر مەن بەينەتەرمينالدار) كوزدەرىمەن جۇمىس ىستەۋ جاعدايلارىنا قويىلاتىن سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتار» سانيتاريالىق قاعيدالارىنا 4-قوسىمشا دك, بت بار ءۇي-جايلار ءۇشىن رۇقسات ەتىلگەن ءدىرىلدى جەدەلدەتۋ Z, X, Y وستەرى تۇزەتىلگەن ءمان (مس–2)*10–2 تۇزەتىلگەن دەڭگەي, دەتسيبەل (بۇدان ءارى – دب) 1,0 80 «ادامعا اسەر ەتەتىن فيزيكالىق فاكتورلار (كومپيۋتەرلەر مەن بەينەتەرمينالدار) كوزدەرىمەن جۇمىس ىستەۋ جاعدايلارىنا قويىلاتىن سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتار» سانيتاريالىق قاعيدالارىنا 5-قوسىمشا يوندالمايتىن ەلەكتر ماگنيتتىك ساۋلەلەنۋ دەڭگەيلەرىنىڭ رۇقسات ەتىلگەن ماندەرى پارامەترلەردىڭ اتاۋى دك, بت بولىمدەرى باقىلاۋ اراقاشىقتىعى, سانتيمەتر (بۇدان ءارى – سم) رۇقسات ەتىلگەن ءمان 1 2 3 4 كاسىبي پايدالانۋشىلارعا ارنالعان ەلەكتر ستاتيكالىق ءورىس كەرنەۋلىگى مونيتور پەرنە­تاقتا ءتىنتۋىر باس دەڭگەيىندە, قول دەڭگەيىندە - 1,0 مەترىنە 20 كيلوۆولت (بۇدان ءارى – كۆ/م) جۇمىس ورىندارىنداعى ەلەكتر ستاتيكالىق ءورىس كەرنەۋلىگى: -مەكتەپكە دەيىنگى بالالار ۇيىمدارىندا; - وقۋ ورىندارىندا; - كومپيۋتەر كلۋبتارىندا مونيتور پەرنەتاقتا ءتىنتۋىر باس دەڭگەيىندە, قول دەڭگەيىندە - 1,0 20 كۆ/م 15 كۆ/م 15 كۆ/م 15 كۆ/م دك, بت ماڭىنداعى ەلەكتر ستاتيكالىق ءورىس كەرنەۋلىگى: 5 – 2000 گەرتس (بۇدان ءارى – گتس) جيىلىك دياپازونىندا; 2 – 400 كگتس جيىلىك دياپازونىندا; مونيتور پەرنەتاقتا ءتىنتۋىر مونيتور پەرنەتاقتا ءتىنتۋىر باس دەڭگەيىندە, قول دەڭگەيىندە - 1,0 باس دەڭگەيىندە, قول دەڭگەيىندە - 1,0 مەترىنە 25 ۆولت (بۇدان ءارى – ۆ/م) 2,5 ۆ/م دك, بت ماڭىنداعى ماگنيتتىك اعىن تىعىزدىعى: 5 – 2000 گتس جيىلىك دياپازونىندا; 2 – 400 كگتس جيىلىك دياپازونىندا مونيتور پەرنەتاقتا ءتىنتۋىر مونيتور پەرنەتاقتا ءتىنتۋىر باس دەڭگەيىندە, قول دەڭگەيىندە - 1,0 باس دەڭگەيىندە, قول دەڭگەيىندە - 1,0 250 نانوتەسلا (بۇدان ءارى– نتل) 25 نتل مونيتوردىڭ بەتتىك ەلەكتر ستاتيكالىق ىقتيمال بەتى, ارتىق ەمەس (سەرتيفيكاتتالعان سىناقتاردا) مونيتور ديسپلەي مەن ودان 10 سم اراقاشىقتىقتا ورناتىلعان جەرگە قوسىلعان ولشەۋ پلاستيناسىنىڭ اراسىندا 500 ۆولت «ادامعا اسەر ەتەتىن فيزيكالىق فاكتورلار (كومپيۋتەرلەر مەن بەينەتەرمينالدار) كوزدەرىمەن جۇمىس ىستەۋ جاعدايلارىنا قويىلاتىن سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتار» سانيتاريالىق قاعيدالارىنا 6-قوسىمشا اەرويوندار جانە ۋنيپوليارلىق كوەففيتسيەنت شوعىرلانۋىنىڭ رۇقسات ەتىلگەن دەڭگەيلەرى نورمالاۋ كورسەتكىشتەرى اەرويوندار شوعىرلانۋى, r (يون/سم3) ۋنيپوليارلىق كوەففيتسيەنتى, ۋ وڭ پوليارلىق تەرىس پوليارلىق ەڭ تومەن رۇقسات ەتىلگەن r+ ³ 400 رو– > 600 0,4 £ ۋ < 1,0 وڭتايلى 1500 ≤ r+ < 3000 3000 < رو– £ 5000 ەڭ جوعارعى رۇقسات ەتىلگەن r+ < 50000 رو– £ 50000 «ادامعا اسەر ەتەتىن فيزيكالىق فاكتورلار (كومپيۋتەرلەر مەن بەينەتەرمينالدار) كوزدەرىمەن جۇمىس ىستەۋ جاعدايلارىنا قويىلاتىن سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتار» سانيتاريالىق قاعيدالارىنا 7-قوسىمشا جۇمىس ورىندارىنداعى ەلەكتر ماگنيتتىك ورىستەر دەڭگەيلەرىن اسپاپتىق باقىلاۋ جانە گيگيەنالىق باعالاۋ ادىستەمەسى 1. دك پايدالانۋشىلاردىڭ جۇمىس ورىندارىندا ەلەكتر ماگنيتتىك جاعدايدى اسپاپتىق زەرتتەۋ: 1) دك پايدالانۋعا بەرگەن كەزدە جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرعاندا جانە جۇمىس ورىندارىن قايتا قۇرعاندا; 2) ەلەكتر ماگنيتتىك جاعدايدى نورمالاۋعا باعىتتالعان ۇيىمداستىرۋ-تەحنيكالىق ءىس-شارالارىن جۇرگىزگەننەن كەيىن; 3) سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق قاداعالاۋدى جۇرگىزۋ كەزىندە; 4) ەڭبەك جاعدايلارى بويىنشا جۇمىس ورىندارىن اتتەستاتتاۋ كەزىندە; 5) ۇيىمداردىڭ وتىنىمدەرى بويىنشا جۇرگىزىلەدى. 2. ءۇي-جايدا دك-ءنى پايدالانۋشىلاردىڭ جۇمىس ورىندارىن ورنالاستىرۋ جوسپارى (سىزباسى) جاسالادى. 3. جۇمىس ورنىن جابدىقتاۋ – دك قۇرىلعىسىنىڭ اتاۋى, ءوندىرۋشى-فيرماسى, مودەلى جانە زاۋىتتىق (سەريالىق) نومىرلەرى, دك-عا ارنالعان ەكراندىق سۇزگىلەر (ولار بولعان جاعدايدا) تۋرالى مالىمەتتەر زەرتحانالىق زەرتتەۋلەر حاتتاماسىنا ەنگىزىلەدى. 4. دك ەكرانىندا وسى جۇمىس تۇرىنە ارنالعان تيپتىك كەسكىندەمە ء(ماتىن, گرافيكتەر) ورناتىلادى. 5. ولشەۋ جۇرگىزۋ كەزىندە بارلىق ەسەپتەۋ تەحنيكاسى, دك جانە وسى ءۇي-جايدا ورنالاسقان جۇمىس ءۇشىن قولدانىلاتىن باسقا دا ەلەكتر جابدىقتارى قوسىلادى. 6. ەلەكتروستاتيكالىق ءورىس پارامەترلەرىن ولشەۋ دك قوسىلعاننان كەيىن 20 مينۋت وتپەي ەرتە جۇرگىزىلمەيدى. 7. دك-مەن جابدىقتالعان جۇمىس ورنىنداعى اۋىسپالى ەلەكتر جانە ماگنيتتىك ورىستەر دەڭگەيلەرىن, ستاتيكالىق ەلەكتر ورىستەرىن ولشەۋ پەرنەتاقتانى قوسا العاندا, جۇمىس ورىندارىندا 0,5 م, 1,0 م جانە 1,5 م بيىكتىكتەگى ءۇش دەڭگەيدە جۇرگىزىلەدى. 8. ەگەر دك-مەن جابدىقتالعان زەرتتەلەتىن جۇمىس ورنىندا 5 - 2000 گتس دياپازونىنداعى ەلەكتر جانە/نەمەسە ماگنيتتىك ورىستەردىڭ قارقىندىلىعى وسى سانيتاريالىق قاعيدالارعا 5-قوسىمشادا كەلتىرىلگەن ماننەن جوعارى بولسا, ەمو-ءنىڭ ونەركاسىپتىك جيىلىگىنىڭ (جابدىق اجىراتىلىپ تۇرعاندا) ايا دەڭگەيلەرىن ولشەۋ جۇرگىزىلەدى. جيىلىگى 50 گتس ەلەكتر ءورىسىنىڭ ايا دەڭگەيى جانە ماگنيتتىك ءورىس كەرنەۋلىلىگىنىڭ ايا دەڭگەيى تيىسىنشە 0,5 كۆ/م, جانە 0,16 ا/م (0,2 مكتل) ماننەن اسپاۋى ءتيىس. بۇيرىق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ادىلەت مينيسترلىگىندە 2015 جىلعى 13 ناۋرىزداعى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق كەسىمدەردى مەملەكەتتىك تىركەۋدىڭ تىزىلىمىنە №10428 بولىپ ەنگىزىلدى.