ماشينا جاساۋ – يندۋستريالىق قۋات نەگىزى

كەشە ەلوردادا قازاقستان ماشينا جاساۋشىلارىنىڭ IV فورۋمى ءوتتى. ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆ, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك, سونداي-اق, ەلىمىزدىڭ ماشينا جاساۋ ونەركاسىبىندەگى ءىرى كاسىپورىنداردىڭ باسشىلارى قاتىسقان فورۋمعا الەمنىڭ 20 ەلىنەن 100-دەن استام دەلەگات كەلدى. جيىن باسىندا اسقار مىر­زاح­مەتوۆ مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ فورۋم قاتى­سۋ­شى­لارىنا ارناعان ءسوزىن وقىپ بەردى. «قۇرمەتتى فورۋم قاتى­سۋ­شىلارى, سىزدەردى قازاقستان ماشينا جاساۋشىلارىنىڭ IV فورۋمىنىڭ اشىلۋىمەن قۇت­تىقتايمىن! بۇل فورۋم جاڭا ەكونوميكالىق جاعدايدا ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ الدىندا تۇرعان ماقساتتارعا جەتۋدە پراكتيكالىق شارالاردى ازىرلەۋگە جول اشاتىندىعىنا سەنىمدىمىن. بۇگىنگى مىندەتتەر سىزدەردەن ەڭ جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدى, ونىمدىلىكتى ارتتىرۋدى جانە ەكسپورتقا بەيىم, باسەكەگە قابىلەتتى ونىمدەردى شىعارۋدى تالاپ ەتەدى, سول سەبەپتى يندۋستريالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا ماشينا جاساۋعا ايرىقشا نازار اۋدارىلدى», دەلىنگەن ەلباسىنىڭ سوزىندە. مەملەكەت باسشىسى اتاپ ءوت­كەندەي, يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ اياسىنداعى ءاربىر ونىنشى جوبا ماشينا جاساۋ سالاسىندا جۇزەگە اسىرىلعان. بۇل سالادا باس-اياعى 250 ميلليارد تەڭگەنىڭ 88 جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ, 10 مىڭنان استام ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلىپتى. الداعى ۋاقىتتا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق پەن دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيى­­مىنىڭ مۇشەسى رەتىندە قا­زاق­ستان ءوزىنىڭ ماشينا جا­ساۋ سالاسىنداعى ارتىقشى­لىق­تارىن پايدالانىپ, ەل ەكو­نو­ميكاسىنداعى شەشۋشى سەك­تورلاردىڭ بىرىنە اينالۋعا ءتيىس. ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك ءوز بايانداماسىندا ەلىمىزدىڭ تەمىر جول, اۆياتسيالىق تەحنولوگيا جانە ماشينا جاساۋ سالالارىنداعى جەتىستىكتەرى تۋرالى باياندادى. وتاندىق ەلەكتر­ موبيلدەر ءوندىرۋ بارىسىنا دا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2015 جىلدان باستاپ وتاندىق قانا ەمەس, الەمدىك ماشينا جاساۋ سالاسىندا سۇرانىستىڭ ءتو­مەن­دەۋى, جاڭعىرتۋعا بولىنە­تىن ينۆەستيتسيانىڭ ازايۋى, كاسىپ­ورىنداردى نەسيەلەۋ شارت­تارىنىڭ قيىنداۋى سىندى كەرى ۇردىستەر بايقالىپتى. نارىق­تاعى وسى احۋالدى نازارعا الا وتىرىپ, بۇل سالانى دامى­تۋعا دا جاڭاشا تۇرعىدا كەلگەن ءجون دەپ سانايدى مينيس­تر. بۇل سالادا ءوندىرىستى تەجەي­تىن پروبلەمالاردىڭ ءبىرى كاسىپ­ورىندى قارجىلاندىرۋ ماسەلە­سىمەن بايلانىستى, سونىڭ سال­دارىنان الەۋەتىن تولىق ىسكە اسىرا الماي جاتقان كاسىپ­ورىندار بار ەكەن. دەگەنمەن, ج.قاسىمبەكتىڭ ايتۋىنشا, بۇل پروب­لەما دا قازىر شەشىلىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, «بايتەرەك» حول­دينگى ارقىلى بىرقاتار جو­بالارعا قاراجات بولىنۋدە. قا­راپايىم تۇتىنۋشىلارعا بەرىلگەن 7500-دەن استام اۆتونەسيە دە وتاندىق اۆتوكولىك ءوندىرىسىنىڭ دامۋىنا وڭ ىقپال ەتىپتى. ماشينا جاساۋ سالا­سىن­دا بولىپ جاتقان ءىرى وزگەرىس­تەردىڭ ءبىرى ىشتەن جاناتىن قوز­عالتقىشتى اۆتوكولىك ءوندى­رىسىنە قاتىستى. 2030 جىلدان باستاپ قازاقستاندا مۇنداي كولىكتەردى شىعارۋ كولەمىنە شەكتەۋ قويىلماق. الداعى بەس جىل ىشىندە شىعىس قازاقستان وبلىسىندا «ازيا اۆتو» جوباسىن دامىتۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭى جۇرگىزىلىپ, ناتيجەسىندە كاسىپورىن جىلىنا 120 مىڭ كولىككە دەيىن شىعارادى دەپ جوسپارلانعان. قوستاناي وبلى­سىن­داعى كاسىپورىندارعا دا ۇلكەن ءۇمىت ارتىلىپ وتىر. ياعني, وتاندىق كاسىپورىندار اراسىندا باسەكەلەستىك قالىپ­تاسىپ ۇلگەردى دەۋگە دە بولادى. الايدا, الەم ەلدەرى ىشتەن جاناتىن قوزعالتقىشى بار اۆتو­كولىكتەرگە ەمەس, ۇنەمدى ءارى ەكولوگياعا زيانسىز قوزعالت­قىشى بار كولىكتەرگە يەك ارتىپ جاتقانىن ەسكەرىپ, الداعى ۋاقىتتا قازاقستان دا وسى باعىتتى ۇستانۋعا كوشپەك. بۇل تۋرالى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى بىلاي دەدى: – ەۋرووداقتا 2050 جىلدان باستاپ ىشتەن جاناتىن قوز­عالتقىشتى كولىكتەرگە شەكتەۋ قويىلاتىنىن بىلەسىزدەر. اۆتو­كو­لىكتىڭ پايدالانىلۋ مەر­زىمىن ەسكەرسەك, بۇل – 2030 جىلدان باستاپ مۇنداي كولىكتەردى شىعارۋ شەكتەلەدى دەگەن ءسوز. سول سەبەپتى, وسى ءۇردىستىڭ اياسىندا قازاقستاندا قازىردىڭ وزىندە ەلەكتر موبيلدەر تەستىلەۋدەن وتكىزىلۋدە. ال­داعى ۋاقىتتا سوعان ساي كەلەتىن ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرۋ, الماتى مەن استانادا جانارماي قۇيۋ ستانسالارىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ەلىمىزدە ەلەكتر موبيل شىعارۋ ءىسى قولعا الىنعانىنا كوپ ۋاقىت وتە قويعان جوق. قوس­تا­ناي وبلىسىنداعى «سارى­ار­كااۆتوپروم» كومپانياسىنىڭ بازاسىندا بيىل 5 ەلەكتر موبيل قۇراستىرىلعانى بەلگىلى. 2020 جىلدان باستاپ كومپانيا وسىنداي كولىكتەردىڭ سەريالى ءوندىرىسىن جولعا قويماق. ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ ماڭىزىن ارتتىراتىن تاعى ءبىر كورسەتكىش – ونىڭ حالىقتى جۇ­مىسپەن قامتۋداعى ءرولى. بۇل سالادا جاڭادان اشىلعان 1 جۇ­مىس ورنى جاناما تۇردە ون­داعان جۇمىس ورنىنىڭ اشىلۋىنا ىقپال ەتەدى ەكەن. بۇل تۋرالى «قازاقستاننىڭ ماشينا جاساۋشىلار وداعى» زاڭدى تۇل­عالار بىرلەستىگىنىڭ باسقارما ءتور­اعاسى مەيرام پىشەمباەۆ ايتتى. – ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ ماشينا جاساۋ سالاسىنا ايرىق­شا كوڭىل ءبولۋى بۇگىنگى شارا­نىڭ ماڭىزىن ارتتىرا تۇسەدى. پرە­زيدەنتتىڭ تىكەلەي نازار اۋدارۋىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن يندۋس­تريالاندىرۋ ساياساتى بەلسەندى تۇردە جۇرگىزىلۋدە. ال ماشينا جاساۋ يندۋستريالاندىرۋدىڭ نەگىزى بولىپ تابىلادى. سەبەبى, بۇل سالادا اشىلعان ءبىر جۇمىس ورنى – وڭدەۋشى سالا, جەڭىل ونەر­كاسىپ, مۇناي حيمياسى سىن­دى باسقا سالالاردا 100 جۇمىس ورنىنىڭ اشىلۋىنا ىقپال ەتەدى, – دەدى مەيرام پىشەم­باەۆ. مەيرام پىشەمباەۆ ايتىپ ءوت­كەندەي, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكا­سىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ەرەكشە ورىن الاتىنىن ەسكەر­سەك, اۋىلشارۋاشىلىق ماشي­نا­لارىن جاساۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنۋگە ءتيىس. اۋىل­شا­رۋاشىلىق ماشينالارىن جاساۋ كومباين, تراكتور, تىركەمە, تاعى باسقالارىن شىعا­رۋمەن شەكتەلمەيدى. اۋىل شارۋا­شىلىعىنداعى وڭدەۋشى تەحني­كالاردىڭ بارلىعى قامتىلۋعا ءتيىس. زامان تالابىنا ساي مال شارۋاشىلىعىن تۇگەلدەي اۆتوماتتاندىرۋعا كوشىرۋ كەرەك. ياعني, بۇگىنگى تاڭدا اۋىل شارۋا­شىلىعىن دامىتۋعا قاجەت­تى مىندەتتەردىڭ ماڭىزدى ءبىر بولىگى ماشينا جاساۋ سالاسىمەن تىكەلەي بايلانىستى دەۋ­گە بولادى. فورۋمعا كەلگەن شەتەلدىك دەلەگاتتاردىڭ ءبىرى, گەرما­نيالىق Price Waterhouse Coo­pers اگەنتتىگىنىڭ حالىقارالىق ساراپشىسى كريستوف شتيۋر­مەر جيىندا الەمدىك اۆتوين­دۋسترياداعى سوڭعى ترەندتەر تۋرالى ايتتى. – كۇندەلىكتى ىشەتىن سۋسىن, تۇتىناتىن تەلەفون سياقتى, اۆتوكولىك تە ءبىر بۇيىم. ونىڭ باستى ايىرماشىلىعى – قىمبات بۇيىم ەكەندىگى. قازاقستان از عانا ۋاقىت ىشىندە ەكونوميكاسى قۋاتتى, ءال-اۋقاتى جاقسى ەلگە اينالىپ ۇلگەردى. جاڭا نارىقتاردى باعىندىرا باستادىڭىزدار. ال ونەركاسىپ ءوندىرىسى نارىقتاعى سۇرانىسقا, حالىقتىڭ تالاپ-تىلەگىنە تاۋەلدى. بۇل ەلدە اۆتوكولىككە دەگەن سۇرانىس بار, اۆتوكولىك ءوندىرىسىن دامىتۋعا مۇمكىندىك مول دەپ ويلايمىن. سەبەبى, حالىقتىڭ جاڭا ونىمدەرگە دەگەن سۇرانىسى جوعارى, – دەدى حالىقارالىق ساراپشى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندىق اۆتوكولىك قۇراستىرۋشىلار جىلدامدىق, ۇنەمدىلىك جانە قورشاعان ورتاعا زيان كەلتىرمەۋ سىندى تالاپتاردىڭ ۇدەسىنەن كورىنەتىن كولىك تۇرلەرىن شىعارۋى ءتيىس. ارنۇر اسقار, «ەگەمەن قازاقستان» سۋرەتتى تۇسىرگەن يگور بۋرگاندينوۆ