«جىبەك جولىنىڭ» ەكونوميكالىق بەلدەۋى

الەم ەكونوميكاسى مەن ساياساتىنىڭ تاپ قازىرگىدەي تۇراقسىزدىق سيپات الىپ تۇرعان جاعدايىندا قازاقستان ءۇشىن وتاندىق ستراتەگيالىق باعدارلامالاردى تياناقتى دا تاباندى تۇردە جۇزەگە اسىرۋدى جالعاستىرا بەرۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە زور. سوندىقتان دا ۇكىمەتتىڭ جاقىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن وتكەن كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا وسى ماسەلەگە بايلانىستى جاڭا مىندەتتەر بەلگىلەندى. مۇندا مەملەكەت الدىنا قويىلاتىن نەگىزگى ماسەلە حالىقتىڭ تۇرمىستىق جاعدايىن جاقسارتۋ رەتىندە العا تارتىلدى. وسىعان وراي ۇكىمەت ەلدىڭ الەۋمەتتىك الەۋەتىن السىرەتپەي, ەكونوميكالىق ورىستەتۋ باعىتىنداعى جۇمىستارىن بۇرىنعىدان بەتەر ەسەلەي تۇسۋگە ءتيىس. البەتتە, بۇگىنگى الماعايىپ زاماندا بۇل مىندەتتەردى ورىنداۋ دا وڭايعا تۇسە قويماسى انىق. مۇنى پرەزيدەنتتىڭ ءوزى دە اتاپ ءوتتى. ول وسىعان وراي اتقارىلۋعا ءتيىستى ءۇش نەگىزگى مىندەتتى العا تارتتى. بۇلاردىڭ ءبىرىنشىسى اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ بولسا, ەكىنشىسى – بۇكىل ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ مەن ەكسپورتتى وركەندەتۋدى, ال ءۇشىنشىسى كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋدى كوزدەيدى. بۇلاردىڭ قاي-قايسىسى دا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ كەلەشەكتەگى ەكونوميكالىق دامۋىن ايقىنداپ بەرۋگە بەلسەنە قىزمەت ەتەتىن بولادى. ءبىز بۇل جولى وسى ساپتاعى «جىبەك جولى» ەكونوميكالىق بەلدەۋى» باستاماسى اياسىندا ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ باعىتىنا ءبىرشاما توقتالىپ وتپەكشىمىز. اتالعان وتىرىستا باعدارلامانى قولداۋ ءۇشىن ۇكىمەتكە قوسىمشا 112 ملرد تەڭگە كولەمىندە قاراجات بولىنەتىنى دە بەلگىلى بولدى. بۇدان بولەك, قازاقستان مەن قىتايدىڭ 51 جوباسىنان تۇراتىن ءتىزىم جاسالعانى ايتىلدى. بۇل جوبالار وسى كەزەڭدە ايرىقشا وزەكتى بولىپ سانالاتىن قوسىمشا قۇن مەن جاڭا جۇمىس ورىندارى تۇرىندە جاقسى ەكونوميكالىق تيىمدىلىك اكەلمەكشى. وسىنداي ۇلكەن ءۇمىت ارتىلىپ وتىرعان «جاڭا جىبەك جولى» جوباسى جەر بەتىندەگى جانە مۇحيت ايدىنىنداعى دەپ اتالاتىن ەكى بولىكتەن تۇرادى. جالپى قۇنى 150 ملرد دوللاردى قۇرايتىن جوبانىڭ قۇرىلىسى 2020-2025 جىلدار ارالىعىندا اياقتالادى دەپ كۇتىلۋدە. قازىرگى تاڭدا قىتاي ءۇرىمشى مەن تەگەراننىڭ اراسىن جالعايتىن تەمىرجول قۇرىلىسىنىڭ جۇمىستارىن باستاپ كەتتى. مۇنىڭ اقىرعى نۇكتەسى تۇركيا شەكاراسىنا دەيىن بارىپ توقتايدى. جوبانىڭ ماڭىزى اسا زور ەكەنىن 11-14 قىركۇيەك كۇندەرى قىتايدىڭ ناننين قالاسىندا 10 مەملەكەتتىڭ قاتىسۋىمەن بولىپ وتكەن «قىتاي-اسەان» جارمەڭكەسى تاعى ءبىر مارتە ايعاقتاي تۇسەدى. ال قاتىسۋشى ەلدەر اراسىندا قىتاي مەن اسەان مەملەكەتتەرىنەن باسقا, «بەلدەۋ مەن جولدىڭ بويىنداعى» قا­زاقستان, ءۇندىستان, ءباا, پاكىستان, شري-لانكا سەكىلدى ەلدەر دە بولدى. جارمەڭكە وندىرىستىك قۋاتتاردى ارتتىرۋ سالاسىنداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق ماسەلەسىن كوتەردى. مۇنىڭ استارىندا قۇرىلىس ينفراقۇرىلىمى, جابدىقتاردى جەتكىزىپ بەرۋ, عىلىمي-تەحنيكالىق يننوۆاتسيا, مەتاللۋرگيا جانە قۇرىلىس ماتەريالدارى, قارجىلىق قىزمەت كورسەتۋ جاتتى. بۇعان قوساتىنىمىز, قىتاي ليدەرى سي تسزينپين اتاپ كورسەتكەندەي, «جىبەك جولى» ەكونوميكالىق بەلدەۋى» قۇرىلىسىنا تىكەلەي قولداۋ كورسەتەتىن «جىبەك جولى» قورى تۇگەلدەي قىتاي قارجىسىنان قۇرالماقشى. بۇل ترانسقۇرلىقتىق لوگيستيكالىق جوبا, ءسوز جوق, قازاقستان ءۇشىن وتە-موتە ءتيىمدى. سون­دىقتان ءبىزدىڭ ەلىمىز ونىڭ سىرتىندا قالىپ قويماق ەمەس. ال باسقاشا بولۋى ەشبىر اقىل­عا قونباعان بولار ەدى. ءبىز – ءترانزيتتى ەلمىز. ال «جىبەك جولى» ەكونوميكالىق بەل­دەۋى» ينفراقۇرىلىمنىڭ دامۋىن, كەدەن ءرا­سىمدەرى سايكەستەندىرىلۋىن, قانداي دا بولسىن تورەشىلدىك توسقاۋىلداردى الىپ تاستاۋ­دى جانە ساۋدانىڭ وركەن جايۋىن بىلدىرەدى. قازاقستاننىڭ مۇنداعى مۇددەسى قىتايدان ءبىر دە كەم ەمەس. بۇعان قوسا, ءبىزدىڭ ەلىمىز بۇل جوبانى ءوزىمىزدىڭ «نۇرلى جول» باعدارلاماسىمەن ۇشتاستىرا جۇرگىزۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. قالاي دەگەندە دە, قىتايدىڭ «جاڭا جىبەك جولى» كولىكتىك ءدالىزىن قۇرۋ تۋرالى ستراتەگيالىق باستاماسى قازاقستاندىق ونىمدەر ءۇشىن الەمدىك نارىقتارعا جول اشاتىن جانە ەكونوميكالىق تابىستار اكەلەتىن ناقتىلى باعىت بولىپ قالماق. ءبىزدىڭ پايىمىمىزدا كولىك دالىزدەرىنىڭ ورتالىق ازيا ءوڭىرى ارقىلى وتەتىن كەز كەلگەن نۇسقاسىندا قازاقستان تران­زيتتىك جانە لوگيستيكالىق ۇدەرىستەردىڭ ورتا­لىعى بولىپ تابىلادى. وسىنىڭ ءوزى دە بولا­شاقتا زور ەكونوميكالىق ناتيجەلەرگە جەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنى ەش كۇمان تۋدىرمايدى. سامات مۇسا, «ەگەمەن قازاقستان»