زاڭداعى ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىراتىن كەز كەلدى

اڭگىمەنى سوزباي, قوعام ءتىر­شىلىگىندە كورىنىس بەرگەن ناقتى دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن مىسالدارمەن باستايىق. ...اۋىلدىق جەردە عۇمىر كەشكەن 76 جاستاعى قاريا ءومىر بويى جيعان مال-مۇلكىن ساتىپ, 7 جاننان قۇرالعان ۇلكەن وتباسىن باس­تاپ ەكىباستۇزعا كوشىپ كەلەدى. بىراق ءۇيدى ساتۋشىلار الاياق, ال قۇجاتتار جالعان ەكەن. ءسويتىپ, سوت بۇل وتباسىن پاتەردەن شىعارىپ جىبەرەدى. «اقشانى قولما-قول ساناپ بەردىم. ونى نوتاريۋس راستاپ, حقو قۇجاتتى تىركەدى. سوندا قالاي, زاڭىمىز قۋ مەن سۇمنىڭ ادال ادامدى الداۋىنا جاعداي جاساپ قويعانى ما؟» دەپ كۇيىنگەن قاريا, قارتايعاندا دالادا قالعان قورلىققا شىداماي كوز جۇمعان. سول سياقتى, الماتىدا ءبىر ايەل كۇيەۋىنىڭ تۇرمەدە وتىرعانىن پايدالانىپ, جالعان سەنىمحاتپەن پاتەرىن ساتىپ جىبەرگەن. كەيىن ول بىرنەشە رەت ساتىلعان. التىن­شى الۋشىعا جەتكەندە كۇيەۋى تۇرمەدەن شىعىپ, «ساتۋعا كەلىسىم بەرگەن جوقپىن» دەپ سوتقا جۇگىنگەن. داۋ ونىڭ پايداسىنا شەشىلەدى. سوڭعى ساتىپ الۋشى ۇيدەن دە, اقشادان دا ايىرىلعان. حالىقتى قاتتى قينايتىن تاعى ءبىر ماسەلە – بانك قارىزدارى مەن جەر داۋلارى. الماتى وبلىسىنىڭ تالعار قالاسىندا ءبىر وتباسىنىڭ 7 سوتىق جەرىن اكىمدىك 100 مىڭ تەڭگەگە باعالاپ, مەملەكەت پايداسىنا الىپ قويادى. ال ونىڭ نارىقتىق باعاسى 3,5 ملن تەڭگە. ويتكەنى, قولدانىستاعى زاڭ بو­يىنشا جەر تەلىمىن قانشاعا ساتىپ الساڭىز, مەملەكەت سونشا وتەماقى بەرۋى ءتيىس. مىسالى, جەردى 1990 جىلى ساتىپ الدىڭىز. ول كەزدەگى اقشا – رۋبل. ايىرباس قۇنى: 500 رۋبل – 1 تەڭگە. وسىنداي ەسەپپەن استانا اكىمدىگى ۆوكزال ماڭىنداعى ءبىر تەلىمدى 2 تەڭگە 80 تيىنعا باعالاعان. كەيبىرەۋلەرگە 5, 10 تەڭگە ۇسىنعان. بۇل ەندى تىپتەن اقىلعا قونىمسىز, كۇلكىلى جاعداي. ەگەر قيسىن تۇرعىسىنان قاراساق, بۇل جاعدايدا ەڭ دۇرىسى, جەر تەلىمى ورنىنا اقشا ەمەس, سوعان تەپە-تەڭ جەر نەمەسە ءۇي بەرىلۋى كەرەك. الايدا, زاڭ بو­يىنشا ءبارى دۇرىس. ال شىندىعىنا كەلسەك, بۇل – ادامي ەتيكاعا جات نارسە. ماسەلەن, كورشى ەلدەردە بەيجىڭ مەن سوچي وليمپيادالارىنا قاجەتتى جەرلەردى مەملەكەت الىپ, بىراق ونىڭ ورنىنا ارنايى ۇيلەر سالىپ بەردى ەمەس پە؟!. قالاي بولعاندا دا, ءبىزدىڭ قوعامدا زاڭ شەڭبەرىندە وسىنداي ادىلەتسىز شەشىمدەر قابىلدا­ناتىندىعىنىڭ ايقىن كورىنىسى – وسى. زاڭگەرلەردىڭ ايتۋىنشا, بۇل جازىلماعان زاڭدىلىق. ول ءۇشىن سوتقا كىنا ارتۋدىڭ دا قاجەتى جوق. سەبەبى, زاڭدىق نورمالارىمىز وسىنداي ۇكىم كەسۋگە ۇندەيدى. ماسەلەن, وتكەن جىلى سوتتار 400 مىڭعا جۋىق ازاماتتىق داۋدى قاراعان بولسا, بۇل جەردە جەڭىل­گەندەردىڭ, بارلىعى دەرلىك, سوت دەگەندە وكپەسى قارا قازانداي. ول ازداي, «قارسى ءۋاج كەلتىرمەدىڭ» دەپ پروكۋرورلارعا دا نارازى. بىراق كوپ جاعدايدا, بۇل ولاردىڭ كەم­شىلىگى نەمەسە قاتەلىگى ەمەس ەكەن­دىگىن بىرەۋ تۇسىنسە, بىرەۋ تۇسىنبەس. جۋىردا وسى ماسەلە اياسىندا جوعارعى سوت عيماراتىندا ءدوڭ­گەلەك ۇستەل ءوتىپ, وندا بايانداما جاساعان بار پروكۋرور جاقىپ اسانوۆ جوعارىداعىداي دايەكتەردى مالىمدەدى. ەۋروپالىق وداقتىڭ «قىلمىستىق سوت تورەلىگىن جەتىل­دىرۋ» جوباسىنىڭ قولداۋىمەن جوعارعى سوت پەن باس پروكۋراتۋرا بىرلەسىپ ۇيىمداستىرعان جيىنعا پرەزيدەنت اكىم­شىلىگىنىڭ وكىلدەرى مەن دەپۋتاتتار, سۋديالار, پروكۋراتۋرا قىزمەتكەرلەرى مەن بىرقاتار وبلىستىق سوتتاردىڭ توراعالارى جانە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. وندا ءسوز العان جوعارعى سوت توراعاسى ق.ءمامي ادىلەتتىلىك پەن سوت تورەلىگى – ەگىز ۇعىمدار ەكەن­دىگىن ايتىپ, سوت شەشىمدەرىنىڭ ادىلەتتىلىگى – قوعامنىڭ سوت تورە­لىگىنىڭ ساپاسىن باعالايتىن ولشەمى, ال سوتقا دەگەن قۇرمەت, ءبىرىنشى كەزەكتە, مەملەكەتتىك بي­لىككە دەگەن قۇرمەت رەتىندە قابىل­داناتىندىعىن ەسكەرتتى. سونىمەن قاتار, باس پروكۋرور جاقىپ اسانوۆ تا زاڭدى بولسا دا, لوگيكاعا سىيىمسىز جانە ادىلەتسىز شەشىمدەر قابىلداۋعا ماجبۇرلەيتىن نورمالاردى انىقتاپ, جويۋ كەرەكتىگىنە توقتالدى. «بۇل رەتتە پروكۋراتۋرا مەن سوت ورگانىنىڭ ناقتى جوسپارى بار. جوبا كومانداسىندا سۋديالار, ادۆوكاتتار, نوتاريۋستار, پروكۋرورلار جۇمىس جاساۋدا. سول سياقتى زاڭنامالىق سيپاتتاعى شارالار دا از ەمەس. دەمەك, بىزگە ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋى قاجەت دەگەن ءسوز. ەندىگى جەردە ءبىز بارلىق ىستەردىڭ جارتىسىن قۇراپ وتىرعان داۋلاردىڭ ءۇش ساناتىن تالدايتىن بولامىز», – دەدى ج.اسانوۆ. نۇرلىبەك دوسىباي, «ەگەمەن قازاقستان»