وڭتۇستىك قازاقستان وڭىرىندە كوشكەن اۋىلدىڭ جۇرتىندا ءتورت شاڭىراق قالىپتى. بۇل ەلدى مەكەن اۋەلگىدە شىمكەنتتەگى سۋ قۇرىلىس يندۋستريا ترەسىنە, سوسىن ارىس (زاداريا, قازىرگى سىرداريا) اۋىلدىق وكرۋگىنە ەنەتىن. قازىرگى كەزدە قوجاتوعاي اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى قوسالقى شارۋاشىلىق بولىپ وزگەرىپتى.
«اۋىلدىڭ 1979 جىلدان بەرگى قۇجاتتارىن ارحيۆتەن 2011-2013 جىلدارعى قىزۋ ىزدەنىستىڭ ارقاسىندا تاپتىم. ماسكەۋدە شىققان ەكەن. نەگىزى ءبىزدىڭ اۋىل 1980 جىلى باعالانىپ, قۇرىلىس باستالعان, بىراق بەلگىسىز سەبەپتەرمەن اياقسىز قالعان», دەيدى جۇرتتا قالعانداردىڭ ءبىرى قاسىم مالتاەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, قاتارى سەلدىرەپ ونشاقتى ءۇي بولىپ قالعان كورشى ەلدى مەكەندەر 2006-2008 جىلدارى بولاشاعى جوق اۋىل رەتىندە جاپپاي كوشىرىلگەن. اقدالا سوۆحوزىنىڭ ءتورت ەلدى مەكەنى شىمكەنتكە قونىس اۋدارعان. «ەندىگى كەزەك بىزگە كەلگەندە بەلگىسىز سەبەپتەرمەن وسى ءتورت ءۇيلى «زاداريا» ەلدى مەكەنىن شوگىرلى اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى قاتارىنا قوسىپ جىبەرەدى. ول اۋىلمەن اراقاشىقتىعىمىز 15 شاقىرىم. سوندا دا, بالاسىن قۇنداقتاپ انالارىمىز, قارتايعان قاريالارىمىزعا دەيىن سول جەردىڭ ەمحاناسىنا اپتاپ جازدا بولسىن, قاقاعان قىستا بولسىن بارىپ, ەم الىپ تۇراتىن. الەۋمەتتىك پروبلەمالارعا دا سول اۋىلدىڭ اكىمدىگى جاۋاپتى ەدى», – دەيدى ق.مالتاەۆ.
سونداي-اق, 2013 جىلى ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ مينيسترلىگىنە حات تا جولداپ, ماردىمدى جاۋاپ الا الماعانىن ايتادى.
اۋىلدىڭ ۇلكەندەرىنىڭ ءبىرى قۇرالاي جۇمادىلداەۆا اجەي ايتادى: «باس كەزىندە بۇل اۋىلدا 50-60 وتباسى جانە باستاۋىش مەكتەپ تە بولعان. جاعدايىمىز جاقسى ەدى. مۇنداي حالگە تۇسەمىز دەگەن وي ەشكىمنىڭ ءوڭى تۇگىلى تۇسىندە بولماعان شىعار. وسى ەلدى مەكەندە قالىپ قويعان ءتورت ءۇي, ۋاقىت كەلگەندە ەل قاتارلى باسقالارمەن بىرگە كوشىرىلەمىز دەگەن سەنىمدە بولدىق».
ق.جۇمادىلداەۆانىڭ ايتۋىنشا, بىرنەشە جىلدان بەرى وكرۋگ, اۋىل, اۋدان, ءتىپتى, قالا اكىمىنە بارىپ, ءوتىنىش تە جازعان. الايدا, ەشكىم ماسەلەنىڭ شەشىمىن تاۋىپ بەرە قويمادى. بۇل جەر كارتادا جوق دەيدى ەكەن. «سۋدى جەرقۇدىقتان تارتىپ وتىرمىز, ونىڭ ءدامى وتە اششى, شەلەككە تولتىرىپ قويعان جاعدايدا, جارتىسى اپپاق بولىپ ىدىستىڭ اينالاسىنا تۇرىپ قالادى. ول سۋدى تەك مال عانا ىشە الادى. ءبىز 2 شاقىرىم جەردەگى ءبىر قويشىنىڭ جەرقۇدىعىنان 3-4 كۇن سايىن تاسىپ ىشەمىز. وسى جەردەگى ءتورت ءۇيدىڭ ەشقايسىسىندا قازىر مال دا قالماعان. نەسيە الىپ, مال العىمىز كەلگەن ەدى, ەسىك الدىندا مال كۇتەتىن قورا-قوپسىلارىڭ جوق دەپ قايتارىپ جىبەردى. قورا سالۋعا بىزدە جەر دە قالماعان. مىنا ءۇيدىڭ ورنىنان باسقا جەردىڭ ءبارىن بەلگىسىز بىرەۋلەر ساتىپ العان كورىنەدى», دەيدى اۋىل تۇرعىنى.
جۇرتتا قالعان ءتورت ءۇيدىڭ اراسىندا جاسى ۇلكەنى ءارى ەتى ءتىرىسى تاۋىركەلدىبەك مالتاەۆ 2012, 2013 جانە 2014 جىلدارى «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ ارىس قالالىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ي.قاليەۆكە جانە ارىس قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ب.دىلدابەكوۆكە وسىنداعى تۇرعىنداردىڭ جاي-كۇيىن ايتىپ, باسپانا الۋىنا, ءتىپتى بولماعان جاعدايدا, نەسيە الۋىنا كومەك بەرۋلەرىن ءوتىنىش ەتىپ بارعان ەكەن. بىراق باياعى سىرعىتپا ءسوز, جالپىلاما جاۋاپپەن شىعارىپ سالىپ وتىرعان.
جۇرتتا قالعان ءتورت ءۇيلى جاننىڭ بار تالابى – تىرشىلىككە قولايلى جەرگە كوشۋ. ال وزدىگىنەن كوشۋگە جاعدايلارى كوتەرمەيدى.
فاريزا باۋىرجانقىزى
