ءبىر كەزدەرى شەبەرلىگىن كۇللى ەۋرازيا حالقى مويىنداپ, ءتۇرلى جازبالاردا تامسانا جازىپ قالدىرعان اتا-بابامىزدىڭ ساداق اتۋ ونەرىنىڭ قازىرگى جاعدايى كىسى قىزىعارلىقتاي ەمەس. ءتىپتى, وگەي بالانىڭ كۇيىن كەشىپ, تەك ساندا عانا بار, ساناتتا جوق سپورت تۇرىنە اينالعانداي كورىنەدى. وعان وليمپيادا, الەم چەمپيوناتتارىن ايتپاعاندا, كۇنى كەشە قىرعىزستاندا وتكەن كوشپەلىلەردىڭ بۇكىلالەمدىك ءىى ويىندارى كەزىندە دە ساداقشىلارىمىز جۇلدەگەرلەر ماڭىنان تابىلا الماۋى ايقىن دالەل بولا الادى.
ەڭ كونە ونەر ءتۇرى سانالاتىن ساداق اتۋعا ءبىزدىڭ قازاقتىڭ دا تالاسى بارىنا ەشكىم كۇماندانبايدى. ەجەلگى اتا-بابا قونىستارىنداعى تاڭبالى تاستارداعى سۋرەتتەر – بۇعان بۇلتارتپاس ايعاق. ءتىپتى, وزگە ۇلت پەن ۇلىس وكىلدەرى اعاشتان جاسالعان قاراپايىم ساداقتى قاناعات ەتكەندە, ءبىزدىڭ بابالارىمىزدىڭ ونىڭ جەتىلدىرىلگەن كۇردەلى قۇراما ءتۇرىن ويلاپ تاپقانى تالايدى وزىنە ءتانتى ەتكەنى دە تاريحي دەرەكتەردە بار. الايدا, ساق پەن عۇننىڭ بىردەن-ءبىر مۇراگەرى سانالاتىن اتا-بابالارىمىزدىڭ ساداق اتۋداعى شەبەرلىگىن بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ تەك كىتاپتان وقىپ, اڭىز-اڭگىمەگە اينالدىرىپ, تاڭىرقاپ جۇرگەنى وكىنىشتى جايت.
كوشپەندى ءومىر سالتىن حح عاسىرعا دەيىن, ۇرپاقتان-ۇرپاققا ميراس ەتىپ ساقتاپ كەلگەن ءبىزدىڭ قازاقتىڭ ساداق جاساۋ تەحنولوگياسى مەن وعان قاتىستى ءتولتۋما اتاۋلارى مەن ۇلتتىق ويىندارى دا ازىرگە عىلىمي-زەرتتەۋ نىسانىنا تولىق اينالا قويعان جوق. ەردىڭ بەس قارۋىنىڭ ءبىرى سانالاتىن ساداقتى قازىرگى ۇرپاق تەك مۋزەيدەن عانا كورۋدە. سوندىقتان دا وليمپيالىق ويىنداردىڭ باعدارلاماسىنداعى بۇل سپورت تۇرىنەن ەلىمىزدە ەسىمىن بۇكىل ەل بىلەتىن بىردە-ءبىر سپورتشى جوق. ال بۇل ءدۇبىرلى دودادا 1988 جىلدان بەرى ۇلتتىق قۇراما قورجىنىنا التىن مەدال سالۋدان الدىنا قارا سالماي كەلە جاتقان كورەيلەردىڭ جەتىستىگى ءبىز ءۇشىن ازىرگە تەك ارمان بولىپ تۇر. ناسيحاتى مەن قولداۋى جوق بولعاندىقتان, ساداق اتۋدان ەل تاريحىندا وليمپياداعا قاتىسقان بىردە-ءبىر قازاقتىڭ بولماۋى ەشكىمدى الاڭداتپايتىن سەكىلدى.
قارۋ رەتىندەگى قىزمەتىن تاريح قويناۋىنا تاپسىرعان ساداق اتۋ وتكەن عاسىردان باستاپ سپورتتىڭ مەرگەندىكتى سىنايتىن ءبىر تۇرىنە اينالدى. سپورت تاريحىنا كوز جۇگىرتەتىن بولساق, ساداق اتۋدىڭ حالىقارالىق فەدەراتسياسى 1931 جىلى قۇرىلعان ەكەن. قازاقستاندا بۇل سپورت ءتۇرىن دامىتۋ شارالارى كەڭەس وداعى كەزىندە, 1963 جىلدان باستاپ قولعا الىنعانىمەن, ءوز دەڭگەيىنە كوتەرىلە المادى. وعان ەڭ الدىمەن ساداق اتۋدىڭ مەكتەپ باعدارلاماسىندا نازاردان تىس قالىپ قويۋى ءوز ىقپالىن تيگىزدى. ارنايى سپورتتىق بازالار مەن سپورتشىلاردىڭ جاتتىعۋىنا قاجەتتى قۇرال-جابدىقتاردىڭ جەتكىلىكسىزدىگى ءالى كۇنگە دەيىن ءوز شەشىمىن تاپپاي كەلەدى. سپورت سالاسىنا باسشىلىققا كەلگەن شەنەۋنىكتەردەن ەش قايىر بولماي تۇر. ولاردىڭ باستى نازاردى كەڭەستىك داۋىردە نەگىزى قالانىپ, ءبىرشاما تابىستى بولىپ قالعان سپورت تۇرلەرىنە عانا اۋدارىپ, كورسەتكىش قۋمەن شەكتەلىپ جۇرگەنى ەشكىمگە جاسىرىن ەمەس.
وسىندايدا موڭعول اعايىنداردىڭ ساداق اتۋدى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قولعا الىپ, جاس-كارى دەمەي, بۇكىل حالىق اراسىندا جارىس ۇيىمداستىرىپ, بۇكىل مەرەكەلەرىن بۇل سپورت ءتۇرىنسىز وتكىزبەيتىنى ەرىكسىز قىزىقتىرادى. كەيدە بۇل تۋرالى ءسوز بولعان كەزدە بىرقاتار ازاماتتاردىڭ «ساداق اتۋدى جاڭعىرتۋ ءۇشىن وعان پرەزيدەنتتى قىزىقتىرۋ كەرەك, ەلباسى جانىنداعىلارعا ءوزى ۇلگى ەتىپ كورسەتىپ, ارنايى نۇسقاۋ بەرمەسە بىزدە ەشكىم ەشنارسە جاسامايدى» دەيتىنى بار. شىنىندا دا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جازعى ۋاقىتتا تەننيس, گولف ويناپ, قىستا شاڭعى تەبۋىنەن كەيىن بۇل سپورت تۇرلەرى ايتارلىقتاي جاندانا باستاعانىن بۇگىندە بارلىق جۇرت جاقسى بىلەدى.
ەندەشە, ساداق اتۋدى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قولعا الۋ ءۇشىن بىزگە نە كەرەك؟ مەنىڭشە, ەڭ الدىمەن اتا-بابالارىمىزدىڭ ساداق اتۋعا قاتىستى باي مۇراسىن جيناستىرىپ, وعان تالداۋ جاساۋ ءۇشىن ارنايى زەرتتەۋ جۇمىستارىن قولعا الۋ كەرەك. ەگەر بۇگىن جاسالاتىن ءىستى تاعى دا ەرتەڭگە قالدىرا بەرەتىن بولساق, بارىمىزدان ايىرىلىپ قالۋىمىز مۇمكىن. بۇل ءۇشىن تىلدىك قورىمىزداعى كونەرگەن اتاۋلاردى جانە اڭىز-ەرتەگىلەر مەن جىر-تولعاۋلارداعى بەينەلى سوزدەردى جيناستىرىپ, كىتاپ ەتىپ باسىپ شىعارۋدى قولعا الۋ كەرەك. ەكىنشى – مەكتەپ باعدارلاماسىنداعى دەنە شىنىقتىرۋ ءپانىن وقىتۋ كەزىندە ساداق اتۋدى تاجىريبەگە ەنگىزىپ, ولاردى قاجەتتى قۇرال-جابدىقتارمەن جاراقتاندىرۋ قاجەت. ءۇشىنشى – ناۋرىز سياقتى ۇلتتىق مەرەكەلەردى اتاپ ءوتۋ كەزىندە ساداق اتۋدى سپورتتىق شارالار باعدارلاماسىنا ەنگىزىپ, ونىڭ دامۋىنا جول اشۋعا ءتيىسپىز. بۇل سپورتتىق مەكتەپتەردىڭ جاندانىپ, فەدەراتسيا جۇمىسىنىڭ ناتيجەلى بولۋىنا سەرپىن بەرەرى كۇمانسىز. بۇعان ءسىز نە دەيسىز, اعايىن؟
ەرلىك ەرجان ۇلى,
جۋرناليست
الماتى
ءبىر كەزدەرى شەبەرلىگىن كۇللى ەۋرازيا حالقى مويىنداپ, ءتۇرلى جازبالاردا تامسانا جازىپ قالدىرعان اتا-بابامىزدىڭ ساداق اتۋ ونەرىنىڭ قازىرگى جاعدايى كىسى قىزىعارلىقتاي ەمەس. ءتىپتى, وگەي بالانىڭ كۇيىن كەشىپ, تەك ساندا عانا بار, ساناتتا جوق سپورت تۇرىنە اينالعانداي كورىنەدى. وعان وليمپيادا, الەم چەمپيوناتتارىن ايتپاعاندا, كۇنى كەشە قىرعىزستاندا وتكەن كوشپەلىلەردىڭ بۇكىلالەمدىك ءىى ويىندارى كەزىندە دە ساداقشىلارىمىز جۇلدەگەرلەر ماڭىنان تابىلا الماۋى ايقىن دالەل بولا الادى.
ەڭ كونە ونەر ءتۇرى سانالاتىن ساداق اتۋعا ءبىزدىڭ قازاقتىڭ دا تالاسى بارىنا ەشكىم كۇماندانبايدى. ەجەلگى اتا-بابا قونىستارىنداعى تاڭبالى تاستارداعى سۋرەتتەر – بۇعان بۇلتارتپاس ايعاق. ءتىپتى, وزگە ۇلت پەن ۇلىس وكىلدەرى اعاشتان جاسالعان قاراپايىم ساداقتى قاناعات ەتكەندە, ءبىزدىڭ بابالارىمىزدىڭ ونىڭ جەتىلدىرىلگەن كۇردەلى قۇراما ءتۇرىن ويلاپ تاپقانى تالايدى وزىنە ءتانتى ەتكەنى دە تاريحي دەرەكتەردە بار. الايدا, ساق پەن عۇننىڭ بىردەن-ءبىر مۇراگەرى سانالاتىن اتا-بابالارىمىزدىڭ ساداق اتۋداعى شەبەرلىگىن بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ تەك كىتاپتان وقىپ, اڭىز-اڭگىمەگە اينالدىرىپ, تاڭىرقاپ جۇرگەنى وكىنىشتى جايت.
كوشپەندى ءومىر سالتىن حح عاسىرعا دەيىن, ۇرپاقتان-ۇرپاققا ميراس ەتىپ ساقتاپ كەلگەن ءبىزدىڭ قازاقتىڭ ساداق جاساۋ تەحنولوگياسى مەن وعان قاتىستى ءتولتۋما اتاۋلارى مەن ۇلتتىق ويىندارى دا ازىرگە عىلىمي-زەرتتەۋ نىسانىنا تولىق اينالا قويعان جوق. ەردىڭ بەس قارۋىنىڭ ءبىرى سانالاتىن ساداقتى قازىرگى ۇرپاق تەك مۋزەيدەن عانا كورۋدە. سوندىقتان دا وليمپيالىق ويىنداردىڭ باعدارلاماسىنداعى بۇل سپورت تۇرىنەن ەلىمىزدە ەسىمىن بۇكىل ەل بىلەتىن بىردە-ءبىر سپورتشى جوق. ال بۇل ءدۇبىرلى دودادا 1988 جىلدان بەرى ۇلتتىق قۇراما قورجىنىنا التىن مەدال سالۋدان الدىنا قارا سالماي كەلە جاتقان كورەيلەردىڭ جەتىستىگى ءبىز ءۇشىن ازىرگە تەك ارمان بولىپ تۇر. ناسيحاتى مەن قولداۋى جوق بولعاندىقتان, ساداق اتۋدان ەل تاريحىندا وليمپياداعا قاتىسقان بىردە-ءبىر قازاقتىڭ بولماۋى ەشكىمدى الاڭداتپايتىن سەكىلدى.
قارۋ رەتىندەگى قىزمەتىن تاريح قويناۋىنا تاپسىرعان ساداق اتۋ وتكەن عاسىردان باستاپ سپورتتىڭ مەرگەندىكتى سىنايتىن ءبىر تۇرىنە اينالدى. سپورت تاريحىنا كوز جۇگىرتەتىن بولساق, ساداق اتۋدىڭ حالىقارالىق فەدەراتسياسى 1931 جىلى قۇرىلعان ەكەن. قازاقستاندا بۇل سپورت ءتۇرىن دامىتۋ شارالارى كەڭەس وداعى كەزىندە, 1963 جىلدان باستاپ قولعا الىنعانىمەن, ءوز دەڭگەيىنە كوتەرىلە المادى. وعان ەڭ الدىمەن ساداق اتۋدىڭ مەكتەپ باعدارلاماسىندا نازاردان تىس قالىپ قويۋى ءوز ىقپالىن تيگىزدى. ارنايى سپورتتىق بازالار مەن سپورتشىلاردىڭ جاتتىعۋىنا قاجەتتى قۇرال-جابدىقتاردىڭ جەتكىلىكسىزدىگى ءالى كۇنگە دەيىن ءوز شەشىمىن تاپپاي كەلەدى. سپورت سالاسىنا باسشىلىققا كەلگەن شەنەۋنىكتەردەن ەش قايىر بولماي تۇر. ولاردىڭ باستى نازاردى كەڭەستىك داۋىردە نەگىزى قالانىپ, ءبىرشاما تابىستى بولىپ قالعان سپورت تۇرلەرىنە عانا اۋدارىپ, كورسەتكىش قۋمەن شەكتەلىپ جۇرگەنى ەشكىمگە جاسىرىن ەمەس.
وسىندايدا موڭعول اعايىنداردىڭ ساداق اتۋدى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قولعا الىپ, جاس-كارى دەمەي, بۇكىل حالىق اراسىندا جارىس ۇيىمداستىرىپ, بۇكىل مەرەكەلەرىن بۇل سپورت ءتۇرىنسىز وتكىزبەيتىنى ەرىكسىز قىزىقتىرادى. كەيدە بۇل تۋرالى ءسوز بولعان كەزدە بىرقاتار ازاماتتاردىڭ «ساداق اتۋدى جاڭعىرتۋ ءۇشىن وعان پرەزيدەنتتى قىزىقتىرۋ كەرەك, ەلباسى جانىنداعىلارعا ءوزى ۇلگى ەتىپ كورسەتىپ, ارنايى نۇسقاۋ بەرمەسە بىزدە ەشكىم ەشنارسە جاسامايدى» دەيتىنى بار. شىنىندا دا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جازعى ۋاقىتتا تەننيس, گولف ويناپ, قىستا شاڭعى تەبۋىنەن كەيىن بۇل سپورت تۇرلەرى ايتارلىقتاي جاندانا باستاعانىن بۇگىندە بارلىق جۇرت جاقسى بىلەدى.
ەندەشە, ساداق اتۋدى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قولعا الۋ ءۇشىن بىزگە نە كەرەك؟ مەنىڭشە, ەڭ الدىمەن اتا-بابالارىمىزدىڭ ساداق اتۋعا قاتىستى باي مۇراسىن جيناستىرىپ, وعان تالداۋ جاساۋ ءۇشىن ارنايى زەرتتەۋ جۇمىستارىن قولعا الۋ كەرەك. ەگەر بۇگىن جاسالاتىن ءىستى تاعى دا ەرتەڭگە قالدىرا بەرەتىن بولساق, بارىمىزدان ايىرىلىپ قالۋىمىز مۇمكىن. بۇل ءۇشىن تىلدىك قورىمىزداعى كونەرگەن اتاۋلاردى جانە اڭىز-ەرتەگىلەر مەن جىر-تولعاۋلارداعى بەينەلى سوزدەردى جيناستىرىپ, كىتاپ ەتىپ باسىپ شىعارۋدى قولعا الۋ كەرەك. ەكىنشى – مەكتەپ باعدارلاماسىنداعى دەنە شىنىقتىرۋ ءپانىن وقىتۋ كەزىندە ساداق اتۋدى تاجىريبەگە ەنگىزىپ, ولاردى قاجەتتى قۇرال-جابدىقتارمەن جاراقتاندىرۋ قاجەت. ءۇشىنشى – ناۋرىز سياقتى ۇلتتىق مەرەكەلەردى اتاپ ءوتۋ كەزىندە ساداق اتۋدى سپورتتىق شارالار باعدارلاماسىنا ەنگىزىپ, ونىڭ دامۋىنا جول اشۋعا ءتيىسپىز. بۇل سپورتتىق مەكتەپتەردىڭ جاندانىپ, فەدەراتسيا جۇمىسىنىڭ ناتيجەلى بولۋىنا سەرپىن بەرەرى كۇمانسىز. بۇعان ءسىز نە دەيسىز, اعايىن؟
ەرلىك ەرجان ۇلى,
جۋرناليست
الماتى
سوڭعى جاڭالىقتار
حالىق جازۋشىسى مۇحتار شاحانوۆ دۇنيەدەن ءوتتى
قوعام • كەشە
ەلەنا رىباكينا شتۋتگارتتاعى تۋرنيردە توپ جاردى
سپورت • كەشە
كوشپەندىلەر قالاشىعىندا 500 ءتۇپ اعاش ەگىلدى
«تازا قازاقستان» • كەشە
قازاقستان الەمدەگى ەڭ باقىتتى ەلدەر رەيتينگىندە 33-ورىنعا كوتەرىلدى
قازاقستان • كەشە
استانادا قاي كوشەلەر جابىق تۇر؟
ەلوردا • كەشە
سولنەچنىي كەنتىندە جاڭا ءورت ءسوندىرۋ بەكەتى اشىلدى
ايماقتار • كەشە
«تازا قازاقستان»: الماتىدا 550-دەن استام ادام سەنبىلىككە شىقتى
«تازا قازاقستان» • كەشە
